ନାରଦ, ମୁଁ ଏହି ଘଟଣାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ସାବଧାନରେ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବି—ତୁମେ ଶୁଣ। ଅତୀତରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। କିଷ୍କିନ୍ଧାର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ସହ ରାମ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାବଣଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ସେନା ସହିତ, ବଧ କରିଥିଲେ; ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କରି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସୀତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ। ସଉମିତ୍ରି ଭାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହିତ ରାମ ଦେବମାନେ ସହ ଆୟୋଧ୍ୟା ଫେରିଲେ। ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ରାମ ଦେବ ଆତ୍ମୀୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ, ଯାହା ଧନର ମାଳିକଙ୍କ ଥିଲା ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଥିଲା। ସମସ୍ତେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଶରଣାର୍ଥୀଙ୍କ ଶରଣ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ ରାମ ଦେବ ଗଙ୍ଗା ଦେଖିଲେ। ସେ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ନିରତ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ଦେବ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ଦେବ ହନୁମାନ ନେତୃତ୍ୱରେ ବାନରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାକୁ ଦେଖି ଉଲ୍ଲାସରେ କଣ୍ଠ ଭରି ଗଲେ ଓ କହିଲେ—“ବାନରମାନେ, ଏହି ଗଙ୍ଗାର ଶକ୍ତିରେ ମୋର ପିତା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ସ୍ଵର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ମା ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମା, ଭୋଗ ଦେଇଥିବା, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ପାପକୁ ନାଶ କରିଥିବା; ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ଦ୍ୟାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନଦୀ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶତ୍ରୁ ଓ ଅପରାଧ ସଦା ନାଶ ହୁଏ; ବିଭୀଷଣ ନିତ୍ୟ ମିତ୍ରତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସୀତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ହନୁମାନ ନିକଟତା ପାଇଥିଲେ। ଲଙ୍କା ନାଶ ହେଲା, ରାକ୍ଷସ ଦଳ ନିହତ ହେଲା, ଏହି ଗଙ୍ଗା ସେବାରେ। ଗୌତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି ଶିବ, ଜଟାଧାରୀ ଆଶ୍ରୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ମା ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଅଶୁଭକୁ ନାଶ କରେ, ଜଗତ ପବିତ୍ର କରିବାରେ ଏକମାତ୍ର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ରଖିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ନଦୀର ଉତ୍ସ, ସାବିତ୍ରୀ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବାନରମାନେ ସମସ୍ତେ ଗଙ୍ଗାରେ ବିଗ୍ନ ଦେଇ ନିୟମାନୁସାରେ ପୂଜା କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ଦେବ ଦାନ ଦେଇ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୀତିରେ ଶର୍ବଙ୍କୁ ପୂଜି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ କଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମା ରାମ, ପ୍ରେମରେ ଘିରିଥିବା ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହ ଏହି ରାତି ସୁଖରେ କାଟିଲେ; ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା—ଗୌତମୀ ସେବା କରୁଥିବା ଜଣେ କେଉଁ ଦୁଃଖ ରହିଥାଏ? ବିସ୍ମୟରେ ରାମ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେବକମାନେ ଦେଖି ଗୋଦାବରୀକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ସମସ୍ତ ସେବକମାନେ ସମ୍ମାନ କରି ରାମ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଏଉଁ ଅତି ଉତ୍ସାହ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ତେଣୁ ଚାରି ଦିନ ଅଧିକ ରହିବାକୁ ଚାହିଁଲେ; ଚାରି ଦିନ ପରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ବାନରମାନେ ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ମାନିଲେ; ଏପରି, ଚାରି ଦିନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜି, ସଉମିତ୍ରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏହି ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି, ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ବଶ ହୋଇଥିଲା; ସମସ୍ତେ ପଞ୍ଚ ଦିନ ରହିଲେ, ନିଜେ ନିଜେ ଏକ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜିଲେ। ହନୁମାନ, ପବନପୁତ୍ର, ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲି ସେବା କଲେ; ଚାଲିବା ସମୟରେ ରାମ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗକୁ ଉପଡ଼ିଦେ।” ମୋ ଦ୍ୱାରା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନ୍ୟ ସେବକମାନେ ଅପ୍ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଲିଙ୍ଗକୁ ଉପଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପରଶଙ୍କର ପୂଜା ଅନୁତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଭବଙ୍କ ପୂଜାରେ ବାହ୍ୟ କ୍ରିୟା ମିଶାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଅବହେଳା କରି ଶିବଲିଙ୍ଗର ନିୟମିତ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଭଲ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ତଳୱାର ଓ ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି—ଏହି ଅନାସ୍ଥାମାନେ ତାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଏହି ଲୋକମାନେ ଯମଙ୍କ ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରେ ରଣ୍ଡିଯାନ୍ତି; ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଉପଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ନିଜ ଲିଙ୍ଗକୁ ପଛରେ ଗୋପି ଉପଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୃଢ଼ ଲିଙ୍ଗକୁ ଉପଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ରାମ ଓ ହନୁମାନ ପାଇଁ ଘଟିଲା। ମହେଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗକୁ କିଏ ଉପଡ଼ିପାରିବ? ଏହା ଅଚଳ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ। ଏହା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପୂଜା କରି, ପରିକ୍ରମା କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ରାମ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାସିନ୍ଦାମାନେ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଏଠାରେ ଏକ ନ୍ୟାସ କରି ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୁଏ—ଏହି ଉପରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପୁନି, ଭକ୍ତିରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ନମସ୍କାର କରି, “ମା, ଗୌତମୀ, ମୋତେ ଦୟା କର,” ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ନିରନ୍ତର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହି ସମୟରୁ ଦେବମାନେ ଏହି କିଷ୍କିନ୍ଧା ତୀର୍ଥକୁ ଅତି ପବିତ୍ର କହିଥାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ପଠନ୍ତି, ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି—ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କଲେ ତ ତାହା ଅଧିକ ଲାଭ। ଏହା ପରେ ଆସିଛି ବ୍ୟାସ ତୀର୍ଥ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ; ଏଠାରେ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଲାଭ ଦେଇଥିବା କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ। ମୋର ଦଶ ମନସ୍ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ଶେଷ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ପୁନି ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ, ପୁନି ଚାଲିଗଲେ; ମୁଁ ଖୋଜିଲି, ସେମାନେ ଫେରିଲେ ନାହିଁ—ଯେଉଁମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ।