ଏକ ସମୟର କଥା, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ନୀତି ଅନୁସାରେ, ଜନ୍ମେ ଉତ୍ତମ ପରିବାରର ଜନନୀମାନେ ନିଜ ଲାଜ ଓ ପବିତ୍ରତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସତର୍କ ଥାଆନ୍ତି । ଯଦି ସେମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ଚାକରମାନେ ଦେଖି ପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ । ଏପରି ଏକ ଅବସ୍ଥା ଘଟିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବୃହସ୍ପତି ଦେଖିଲେ ଯେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ତାରାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାମ ଦେଖି ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦରେ ଦୋଷାରୋପ କଲେ ଓ ଶାପ ଦେଲେ । ପ୍ରେମିକାକୁ ଅନ୍ୟ କାହାରେ ଦେଖି କିଏ ଶାନ୍ତ ରହିପାରିବ? ଏହି କଥା ସ୍ୱୟଂ ଦେବତା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମିକା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ । ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ, ଅସ୍ତ୍ର, ଦେବମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର କୌଣସି ଦୁଃଖ କରିପାରିଲା ନାହିଁ । ସେ ତାରାଙ୍କୁ ନିଜ ନିବାସକୁ ନେଇ, ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କ ସହ ସଂଗ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଏବଂ ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ରଖିଲେ । ସେ ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବତା, କ୍ରୋଧ, ଶାପ, ମନ୍ତ୍ର, ରାଜା, ଋଷି, କିମ୍ବା ରଣନୀତି ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଭାବେ ଜୟ କରାଯାଇପାରିଲେ ନାହିଁ । ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପୁନଃ ପାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଫଳ ହେଲେ । ତେଣୁ ଜୀବ ରଣନୀତିର ମାର୍ଗକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ—ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ମାନ ଛାଡ଼ି ଅପମାନ ସହିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ; କାରଣ, ସ୍ୱାର୍ଥ ହାରାଇବା ମୂର୍ଖତା । ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତି; ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅଭିମାନୀ ଲୋକେ ସିଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି । ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ବୃହସ୍ପତି ଶୁକ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ସମ୍ମାନରେ ବସିଲେ । ଦୈତ୍ୟଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଆସିବାର କାରଣ ପଚାରିଲେ । ଏଠି ଏକ ନୀତି ଅଛି: ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଘରକୁ ଆସିଲେ ଶତ୍ରୁତା ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ତେଣୁ ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଅପହରଣ ଘଟଣା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ । ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୁକ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ନାରଦ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶିଷ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅପରାଧ ଶୁଣି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ଶୁକ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଫେରାଇ ଦେଇବା ପରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ, ପାନ, ଶୟନ କିମ୍ବା କଥା ହେବି । ତୁମ ପ୍ରିୟା ସ୍ତ୍ରୀ ତୁମକୁ ଫେରି ଦିଆଯିବ, ତାଳେ ମୁଁ ଖାଇବି । ତାଙ୍କୁ ନେଇଅ, ସମ୍ମାନ କର, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗୁରୁଦ୍ରୋହ ପାଇଁ ଶାପ ଦେ ।” ଏହିପରି କହି, ଦୈତ୍ୟଗୁରୁ ଶୁକ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ ଓ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଲାଭ କଲେ । ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ ଅନେକ ବର ପାଇଲେ; ଏହି ଜଗତରେ ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନାହିଁ । ଏବେ ଶୁକ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ । ଶୁକ୍ର ଚିତ୍କାର କରି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: “ପାପ ଅଭିମାନରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ କଲ, ତାହାଠାରୁ ତୁମେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ହେଉ!” ଏହି ଶାପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଶିଘ୍ର ହରିଣ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ । ଗୁରୁ, ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରି କିଏ ନାଶ ପାଉନାହିଁ? ଏପରି ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ । ତାରା ସମ୍ପର୍କର ବିବାଦ ସମାଧାନ ପାଇଁ ନଦୀ, ନଦୀଦେବୀ ଓ ଔଷଧମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ ଶୁଣିଲେ: “ଯଦି ତାରା ଭକ୍ତିସହିତ ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେ ପବିତ୍ର ହେବେ ।” ଏହା ଏକ ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ; ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଗୌତମୀ ନଦୀ ଲୋକଙ୍କ ଶରଣ । ତେଣୁ ତାରା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହ ସେଠାରେ ବିଧିମତ ସ୍ନାନ କଲେ । ସେଠାରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଜୟଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲା । ପୁନଃ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟଧର୍ମୀ ରାଜାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଫେରାଇ ଦେଲେ । ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରି ଫେରାଇଦେଲେ, ସମସ୍ତ କୁଶଳ ହେଲା । ଏହି ଦେଖି, ସେ ସ୍ଥାନ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ହେଲା । ଏହି ତୀର୍ଥ ପାପ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିବା, ଦେବତା ଓ ତାଙ୍କ ସହାୟକମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଓ କୁଶଳର ସ୍ରୋତ ହେଲା । ବୃହସ୍ପତି, ଶୁକ୍ର ଓ ତାରା ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ, ଗୁରୁ ଚରମ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରି ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ଗୌତମୀ, ତୁମେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଥିବା, ଏବଂ ମୁଁ ସିଂହରାଶିରେ ଥିଲେ ତୁମେ ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରିଥିବା । ତୁମେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ; ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ପାତାଳର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମୋ ସିଂହରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ ତୁମେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସିବେ ।” “ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଶୁଭ, କୀର୍ତ୍ତି, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଧନ ଦେଇଥାଏ । ଗୌତମ ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ପାଠ କଲେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ । ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଶିବ ବସିଛନ୍ତି, ନନ୍ଦୀ ସଦା ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ଚରଣ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ନନ୍ଦୀତଟ ଓ ତୀର୍ଥକୁ ଆନନ୍ଦ କୁହାଯାଏ ।” “ଏହି ତୀର୍ଥ ଭବତୀର୍ଥ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠି ଭବ (ଶିବ) ସ୍ୱୟଂ ବସନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ସତ୍ୟ-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ସ୍ୱରୂପ ।” ଏବେ ମୁଁ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିବି: ସୂର୍ୟବଂଶର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶାସକ ଥିଲେ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ସେ ଥିଲେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି, ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପଞ୍ଚତ୍ରିଶ ମିଳିଅନ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଇଥିଲେ: “ମୋର ଯୌବନ ଶେଷ ହେଲେ, ପ୍ରିୟା ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ଧନ ହରାଇଲେ, ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି । ଏହି ଆଚରଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଉତ୍ତମ ବଂଶଜ ଓ ବିବେକୀ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଉଚିତ । ଏହି ପ୍ରକାର ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ ବସିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ଜଗତରେ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛେଦ କେବେ ହୁଏନାହିଁ ।