ଏକ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନିତ ରାଜ୍ୟକୁ ଜିତି ଫେରିଲେ ମହାରାଜ ଏଇଲ। ତାଙ୍କ ଫେରିବା ପରେ, ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଏଇଲ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ବିଦାୟ ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ; ତିନି କୌଣସି ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ନାହିଁ, ଖାଇଲେ ନାହିଁ, କିଛି ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେଥିରେ, ବସିଷ୍ଠ ଆଗ୍ରହରେ ତାଙ୍କୁ ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ ଜାଗ୍ରତ କଲେ, ଯେଉଁ ଏଇଲ ଦୁଃଖରେ ମୃତ ସମାନ ହୋଇଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, "ଉର୍ବଶୀ ଏବେ ମୃତ, ମହାମନା ରାଜନ୍; ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଶୁଭ ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ତି ଆପଣଙ୍କୁ ଛୁଇଁ ଦେଉ ନାହିଁ। ଆପଣ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା, ନାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ସିଆଳାଙ୍କ ଭଳି। ତେଣୁ, ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏଇ ଜଗତରେ କେଉଁ ରାଜା ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠକି ଯାଇନାହିଁ? ଠକିବା, ନିର୍ଦୟତା, ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ଚତୁର୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ। ଏହି ସ୍ୱଭାବ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଜାତ, ସେମାନେ କିପରି ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ? କେଉଁ ଜଣେ କାଳରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ? କେଉଁ ଜଣେ ଆଦର ଚାହିଁ ଲାଭ କରିଛି? କେଉଁ ଜଣେ ଭାଗ୍ୟରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇନାହିଁ, କିମ୍ବା ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇନାହିଁ? ଯାହାଙ୍କ ମନ ମାଦକତାରେ ଭରିଯାଇଛି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତିକୁ ସ୍୵ପ୍ନ କିମ୍ବା ମାୟା ଭଳି ଦେଖନ୍ତି। ନାରୀମାନେ କିଏ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ? ଏହା ଜାଣି, ଆପଣ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ। ଶୋକିତମାନେ ପାଇଁ ତିନି ଲୋକରେ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଗଙ୍ଗା ଛଡା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଏଇଲ ଦୃଢ ଭାବରେ ଦୁଃଖ ଜିତିଲେ; ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଏଇଲ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ। ସେଠାରେ, ଶିବ, ଜନାର୍ଦନ, ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଉପାସନା କଲେ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପଡି ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସେବା କରେନାହିଁ, ସେ ସମୟର ଅଧୀନ ହୋଇ କେଉଁ ଦଶା ପାଇବ? ଯେଉଁ ଜଣେ ଏକ ଦେବତାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ସେବା କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଶୀର୍ଷ ସ୍ଥାନ ପାଇଁ, ପ୍ରାକୃତିକ ଆସକ୍ତି ଛାଡି ଦେଇଥିବେ—ସେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ପୁରୋହିତମାନେ ସହ କରି, ବହୁ ଦାନ ଦେଇ, ବେଦୀୟ କ୍ରିୟାର ଦ୍ୱୀପ ହୋଇଗଲେ; ଏହିକାରଣରୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱୀପ କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ଉର୍ବଶୀ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି; ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଆକାଶକୁ ପରିକ୍ରମା କରିଥିବା ଭଳି। ଏଠାରେ ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ସ୍ମୃତି ହୁଏ। ଏଠାରେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଜଣେ ବେଦୀୟ ଫଳ ପାଇଁ; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଏଇଲତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଜଣନ୍ତୁ, ଏହାକୁ ପୁରୁରବା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହାକୁ ବସିଷ୍ଠ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏହା ଚ୍ୟାନେଲର ବିଭାଗ; ଏଇଲ ରାଜାଙ୍କ ଅଧିନରେ କୌଣସି ବିଭାଗ ହୋଇନାହିଁ। ଉର୍ବଶୀ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ବିଭାଗ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଥ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଏପରି ଚ୍ୟାନେଲ ବିଭାଗ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଇଚ୍ଛାର ସଫଳତା ଦେଇଥିଲା; ସେଠାରେ ସାତ ଶହ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଦାନ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; ଚ୍ୟାନେଲ ବିଭାଗରେ ସ୍ନାନ କରି ଏହି ଦେବତାମାନେ ଦେଖିଲେ—ଏଠାରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଅବନତି ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ପାଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ନନ୍ଦୀତଟ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜଣନ୍ତି; ତାହାର ମହିମା ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି—ନାରଦ, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚନ୍ଦ୍ରମାସ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଜୀବ ଠାରୁ ଶିଖି, ଚନ୍ଦ୍ରମାସ କହିଲେ, 'ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବି'; ତାପରେ ବୃହସ୍ପତି ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ କହିଲେ— 'ମୋ ଅତି ପ୍ରିୟା ତାରା, ରତି ଭଳି ଚମକୁଛି।' ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାସ ଘର ଭିତରକୁ ଗଲେ ଓ ତାରାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ତାରାଙ୍କ ମୁଖ ତାରା ଭଳି ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ହାତ ଧରିଲେ। ଆକାଂକ୍ଷାରୁ, ତାଙ୍କୁ ଜୋର କରି ନିଜ ଘରକୁ ଆଣିଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ସହିଷ୍ଣୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶାନ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ତାରା— ଯେଉଁଯାଁଠି ଏକ ପୁରୁଷ ନାରୀର ଆକାଂକ୍ଷାମୟ ଦୃଷ୍ଟିର ଜାଳରେ ବିଶେଷ ଫସିନାହିଁ, ସେ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଦୀର୍ଘ ନୟନ ନାରୀକୁ ଖୋଜିବେ ନାହିଁ। ଏପରି ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ, କିଏ ମନକୁ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଆକ୍ରମିତ ହୋଇନାହିଁ? ଏହିକାରଣରୁ, ଏକ ଶୀଳବତୀ ନାରୀ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳର ନାରୀ, ନିଜ ଶୀଳ ହରାଇବା ଭୟରୁ, ନିଜ ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାବଧାନରେ କରିବା ଉଚିତ; ଦାସୀମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେ ସତ୍ରେ ଉଠି ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି ଉତ୍ତମ ମନରେ କ୍ରୋଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କଠୋର କଥା କହିଲେ। କିଏ ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ଦେଖି, ସହିପାରିବ? ଦେବତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଚନ୍ଦ୍ରମାସ ମଧ୍ୟ, କ୍ରୋଧରୁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ଶାପ, ଅସ୍ତ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାକୁ ନିଜ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ରଖି, ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଏବଂ ଭୟ ବିନା ରୋହିଣୀକୁ ମଧ୍ୟ। ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେବତା, କ୍ରୋଧ, ଶାପ, ମନ୍ତ୍ର, ରାଜା, ଋଷି, ସାମ, ଭେଦ, ଦଣ୍ଡ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ପୁନଃ ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଅପର୍ୟାପ୍ତ ହେଲା; ତାପରେ ଜୀବ ନୀତିର ପଥ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆଦର ଛାଡି, ଅପମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଉପକାର ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; ନିଜ ଉପକାର ହରାଇବା ମୂର୍ଖତା। ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, କୌଣସି ଉପାୟରେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ; ଅଭିମାନୀ ଓ ଭ୍ରମିତ ଜଣେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।