ସେଇ ସମୟରୁ ଏହି ତୀର୍ଥ ବିଶେଷ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଛି; ଏହା ପିଶାଚମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରେ, ଭୟଙ୍କର ରୋଗକୁ ସାରିଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଏହାର ସ୍ମରଣ କରିଲେ ବଡ଼ ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା କଥା ଶୁଣାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ଶତ ତୀର୍ଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ—ଏଠାରେ କଣ ଅଧିକ କହିବି? ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରିୟ କରିଥିବା ତିନି ଶତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବାସ୍ତବରେ ମନେ ପକାଇବା ମାତ୍ରେ ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ନିମ୍ନଭେଦା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ; ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହା ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଅଛି। ଏହାର ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୋଇଯାଏ; ଏଠାରେ ବେଦଦ୍ୱୀପ ଦେଖିଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ଏଠାରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମିକ ରାଜା ଆଇଲ, ଯିଏ ଉର୍ବଶୀକୁ ଚାହିଲେ; ତାଙ୍କର ମଧୁର ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିଲେ କିଏ ଭ୍ରମିତ ହେବେ ନାହିଁ? ଉର୍ବଶୀ ଏଠାରେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଅଗ୍ନିଦର୍ଶନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପରେ ଘୀର ଅଳ୍ପାଂଶ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରକଟିତି ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଥିଲେ। ରାଜା ଉର୍ବଶୀକୁ ନିଜର କରିନେଲେ, ସେ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ଏବଂ ସଦା ଯୁବତୀ ଥିଲେ; ଶୟନ କାଳରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ, ପୁରୁରବାସ ତାଙ୍କ ସହ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ଉର୍ବଶୀ ରାଜାଙ୍କୁ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଦେଖି ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଜନାନୀମାନେ ତାଙ୍କର ମନ ଅଜ୍ୟଳ ମେଘର ଫୁଲିବା ପରି ଚଞ୍ଚଳ, ସେଠି ଦୃଢତା କେଉଁଠି? ଏହି ରାତିରେ ରାଜା ଅବାକ୍ ଭାବରେ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ଉର୍ବଶୀକୁ ଦେଖିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ। ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ରାଜା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅତି ମାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଲେ; ଏଠାରେ ପ୍ରତିବାପନ୍ନ ହେବା ପରେ ବସିଷ୍ଠ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଉର୍ବଶୀ ଚାଲିଯିବା କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ; ସେ ବଳି ଦେଲେ ନାହିଁ, ଭୋଜନ କଲେ ନାହିଁ, ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ କାରଣମୟ ଶବ୍ଦରେ ଜାଗର କରିଲେ—"ସେ ଏବେ ମୃତ, ବଡ଼ ମନ ଧରିଥିବା ରାଜା; ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଶୁଭ ଶୀଘ୍ର କ୍ଷଣଗତ ଶକ୍ତି ତୁମକୁ ଛୁଇଁ ଦେଉନାହିଁ।" "ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ତୁମେ ଜାଣନାହିଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା; ସେମାନେ ଶୃଗାଳର ହୃଦୟ ପରି। ତେଣୁ, ରାଜନ୍ତ, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ମହାରାଜା, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଠକା ଦେଉନାହିଁ? ଠକା, ନିର୍ଦୟତା, ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ଚତୁର୍ୟତା ସେମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ।" "ଏହି ଗୁଣ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଧର୍ମ; କିପରି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ ହେବେ? କିଏ କାଳରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ? କିଏ ମାନ ଚାହିଲେ ଲାଭ କରିଛି? କିଏ ଭାଗ୍ୟରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇନାହିଁ, କିଏ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତି ହୋଇନାହିଁ? ଯେଉଁମାନେ ମନ ମଦରେ ଭିନ୍ନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତ ଏକ ସ୍୵ପ୍ନ କିମ୍ବା ମାୟା ପରି।" "କିଏ ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ? ଏହା ଜାଣି, ତୁମେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା। ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଗଙ୍ଗା ଛଡ଼ା, ତିନି ଲୋକରେ ଦୁଃଖୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।" ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ରାଜା ଦୁଃଖ କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଉତ୍ତମ ଧର୍ମିକ ଆଇଲ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଶିବ, ଜନାର୍ଦନ, ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ଦେବମାନଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କାଳର ଅଧୀନ, କିପରି ଦଶାକୁ ପାଇବେ? ଯେଉଁମାନେ ଏକ ଦେବରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଗୌତମୀକୁ ସେବା କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଶିଖର ଉପରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଲୋକିକ ଆଶାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି— ସେ ଅନେକ ବଳି ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, ପୁରୋହିତମାନେ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ଦାନ ଦେଲେ; ଏହିପରି ତିନି ଶତ ପୂଜା କରିବାରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ବେଦିକ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଦ୍ୱୀପ ହେଲା, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱୀପ ବୋଲାଯାଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ରାତିରେ ଉର୍ବଶୀ ଏଠାରେ ଆସନ୍ତି; ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି—ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଆକାଶକୁ ପରିକ୍ରମା କରିଥାନ୍ତି; ଏଠାରେ ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞର ସ୍ମରଣ ହୋଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବେଦିକ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆଇଲତୀର୍ଥ ବୋଲାଯାଏ, ଏହାକୁ ପୁରୁରବା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହାକୁ ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ ଚ୍ୟାନେଲର ବିଭାଗ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ରାଜା ଆଇଲଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ କୌଣସି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଚ୍ୟାନେଲ ଭାଗ ହୋଇନଥିଲା। ଏହି ଚ୍ୟାନେଲର ବିଭାଗ ଉର୍ବଶୀ ସ୍ଥାନରେ, ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଥ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଭାଗ ହୋଇଥିଲା। ଏପରି ଭାଗ ଦେଖି, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ ସଫଳତା ଦେଉଥିଲା; ଏଠାରେ ସାତ ଶତ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଦାନ ଦେବା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଉଥାଏ; ଚ୍ୟାନେଲର ବିଭାଗରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ— ଏଠାରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ, ସେମାନେ ଚ୍ୟାନେଲରେ କ୍ଷୟ ପାଇନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଉନ୍ନତି ଲାଭ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ସ୍ଵର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ନନ୍ଦୀତଟ ନାମକ ତୀର୍ଥ ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ଏହାର ମହିମା ମୁଁ କୁହିବି—ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ, ନାରଦ। ଏଠାରେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚନ୍ଦ୍ରମାସ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଠିକ୍ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଜୀବଙ୍କୁ ଶିଖିବା ପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମାସ କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବି"; ତେଣୁ ବୃହସ୍ପତି ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— "ମୋର ପ୍ରିୟା ତାରା, ରତି ପରି ଚମକୁଥିବା।