ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାନ ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କର ଦୁଇ ରାଣୀ ଥିଲେ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଥିଲେ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଏବଂ ଅନ୍ୟଜଣେ ଥିଲେ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ। ଦେବୟାନୀ ଦୁଇଟି ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ—ଯଦୁ ଏବଂ ତୁର୍ବସୁ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦ୍ୱୀପ୍ରଭା ଥିଲେ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ତିନିପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁ ଓ ପୁରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପରି ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ। ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବୟାନୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପିତା ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅଭାଗିନୀ ଏବଂ ମୋର କେବଳ ଦୁଇ ପୁଅ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଦାସୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଭାଗ୍ୟବତୀ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି।" "ଏହି ବିଷୟ ଭାବି, ମୋର ମନେ ଅତି ଦୁଃଖ ହେଉଛି; ରାଜା ଯୟାତି ଯେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି, ତାହାରେ ମୁଁ ମରିଯିବି, ହେ ଦାନବଗୁରୁ। ମହାନ ମନୀଷୀମାନେ ଅପମାନ ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅଧିକ ଭଲ ବୋଲନ୍ତି।" ଦୁଃଖରେ ପୁର୍ଣ୍ଣ ଦୁହିନିଅଁର କଥା ଶୁଣି, ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟ ରାଗରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ଯୟାତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ—"ତୁମେ ମୋ ପୁଅକୁ ଯେ ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ, ରୂପ ମାନ୍ୟତାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଏହି ଦୋଷରେ ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ ହେବା।" "ଯେଉଁମାନେ କାମନାରେ ପୀଡିତ, ସେମାନେ ଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି ନା ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି; କେବଳ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ରଖି, ନିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ହରାଇଯାନ୍ତି। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନର ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମ, ତେଣୁ ଏହି ଅସହ୍ୟ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କର।" ଏହି ଶାପ ଶୁଣି, ଯୟାତି ହାତ ଯୋଡି ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ଅପରାଧ କରେନି, କ୍ରୋଧ କରେନି, ଅଧର୍ମ କରେନି; ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ କେବଳ ଅଧର୍ମୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି।" "ମୁଁ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଚଳିଛି, ତଥାପି ଆପଣ ମୋତେ ଶାପ କେଉଁଠି ଦେଲେ? ଦେବୟାନୀ ମୋ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମିଥ୍ୟା କହୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ଶାପ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ରତାରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିପାରନ୍ତି, ତେଣୁ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦୋଷ ନାହିଁ।" ଯୟାତିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୁକ୍ର ଦିନ ଓ ରାତିରେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟାୟକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ପରେ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏବେ ରାଗ ରଖେନି। ତୁମେ ମୋର ଶାପ ଶୁଣ। ଯେ ପୁଅକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେଠାରେ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦେଇପାରିବ। ଏହି ମୋର ଦୟା।" ଯୟାତି ନମ୍ରତାରେ ପୁଣି କହିଲେ—"ଯେଉଁ ପୁଅ ଭକ୍ତିରେ ମୋର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବ, ସେ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପାଇବ। ଯଦି କେହି ମୋ ଆଜ୍ଞା ମାନିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇପାରିବି।" ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟ 'ତଥାସ୍ତୁ' କହି ଯୟାତିଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ତେବେ ଯୟାତି ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—"ଯଦୁ, ମୋ ଉପରେ ଯେଉଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଛି, ତୁମେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମେ ବଡ଼, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ପ୍ରମୁଖ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିଲେ ସେଇ ପୁଅ ପିତାଙ୍କ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ।" କିନ୍ତୁ ଯଦୁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଯୟାତି ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ତୁର୍ବସୁ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ ଅନୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ଅନୁ ମଧ୍ୟ ନକହିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ପୁରୁ ଆନନ୍ଦରେ ପିତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପିତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ହେଉଅଞ୍ଚି ଯାଏଁ, ପୁରୁ ଯୌବନର ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଲେ। ଯୟାତି ପୁଅଙ୍କର ଯୌବନ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ପୁରୁଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—"ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ଏବେ ତୁମେ ତୁମର ଯୌବନ ନେଉ, ଏବଂ ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମୋତେ ଫେରାଇଦିଅ।" ପୁରୁ କହିଲେ—"ନାହିଁ ପିତା, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧତାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏଛି; ଦେହୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମୟରେ ବୃଦ୍ଧତା ଆସିଥାଏ, ଏହି ବୃଦ୍ଧତା ଯଦି ବଡ଼ମାନେ ପାଇଁ ନେଉଛି, ତେବେ ଏହାକୁ କେମିତି ତ୍ୟାଗ କରିବି? ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପାପ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ନହେଲେ, ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧତାକୁ ଦୂର କରିଦେବି।" ଏପରି କହି, ପୁରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳ, ଗୌତମୀ ତୀରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ନିଜ ଅପୂର୍ବ ଗୁଣରେ ଭୂଷିତ ମହାଦେବ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, "ତୁମେ କଣ ଚାହଁ?" ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ପୁରୁ କହିଲେ—"ହେ ଦେବଦେବ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ଶାପଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ବୃଦ୍ଧତା କୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଭାଇମାନେ ଯେଉଁ ଶାପ ପାଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।" ଶିବ ଦେବ 'ତଥା' କହି, ଶାପଜନିତ ବୃଦ୍ଧତା ଦୂର କରିଦେଲେ ଏବଂ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାପମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହିଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବୃଦ୍ଧତା ଓ ରୋଗ ନାଶକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଅକାଳ ବୃଦ୍ଧତା ଓ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ସ୍ଥାନ କଳଞ୍ଜର, ଯୟାତି, ନହୁଷ, ପୌର, ଶୌକ୍ର, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଟେ। ଏଠାରେ ଏପରି ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଏବଂ ଏହାର ଏକ ଶତ ଆଠି (୧୦୮) ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।