ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, ପରୁଷା ସଦା Ātreyī ସହ କଥା ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ Ātreyī ସଦା ସେବାରେ ଲଗିଥିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ; ଅଙ୍ଗିରସ ସଦା Ātreyī ସହ କଠୋର ଭାବରେ କଥା ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଅଙ୍ଗିରସମାନେ, ସଦା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିଲେ; ଏକଥର, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର କଠୋର କଥାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଆତ୍ରେୟୀ ହାତ ଜୋଡି ମନ୍ଦ ମନେ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶୁର, ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ଅଗ୍ନିଧାରୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ପୁଅ ଅତ୍ରିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା; ସଦା ପୁଅମାନେ ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ସେବାରେ ନିୟୁକ୍ତ ଅଛି। ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଅନାବଶ୍ୟକ କାରଣରେ ମୋତେ କଠୋର କଥା କହନ୍ତି ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଚାହାନ୍ତି; ହେ ଦେବମନ୍ଦିରେଶ୍ୱର, ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ—ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମୋର ଦେବତା।" ଏଥିରେ ଶ୍ୱଶୁର କହିଲେ, “ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ଅଙ୍ଗିରସ ଋଷି ଅଙ୍ଗାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ହେ ଶାନ୍ତ, ଏପରି କୌଣସି ଉପାୟ ହେଉଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଶାନ୍ତ ହେବେ। ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋ ଆଦେଶରେ, ତୁମେ ଜଳର ଆକାରେ ସେଠି ସେଠି ତାଙ୍କୁ ବିପ୍ଳବିତ କର।" ଆତ୍ରେୟୀ କହିଲେ, "ମୁଁ କଠୋର କଥା ସହିବି; ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେନି। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଜୀବନ ରହିବାର କ'ଣ ଉପକାର?" "ମୁଁ ଏପରି ଶାନ୍ତିର କଥା ଚାହେଁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଭଳି ଭାବରେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପାଇପାରିବି। ଅଗ୍ନି ଜଳରେ, ଶରୀରରେ, ଚରାଚର ଜୀବରେ, ସବୁଠାରେ ବସିଛି; ମୁଁ ସଦା ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଉତ୍ପାଦକ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ।" "ମୁଁ ସେଇ ଆତ୍ମା ଆମି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖ, ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ବିବେକରେ ଭାବ, ଜଳ, ମାଆ, ଦେବୀମାନେ, ଅଗ୍ନି, କିମ୍ବା ଶ୍ୱଶୁର—ଏସବୁ କ'ଣ? ତେଣୁ, ବୋଉ, ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହିଁ।" "ତୁମେ କହିଲ, 'ଜଳ ମୋର ମାଆ', ଏବଂ 'ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା'—ତେବେ ମାଆ କିପରି ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ? ଏହା ଜଳର ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧାଭାସ।" "ପ୍ରଥମେ, ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା; ପରେ, ରକ୍ଷା କରିବା ଦ୍ୱାରା 'ଭାର୍ଯ୍ୟା' କୁହାଯାଏ; ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଲେ 'ଜାୟା'; ନିଜ ଗୁଣରେ 'କଳତ୍ରମ୍'। ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମେ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଛ; ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ କର।" "ଯେଉଁଠାରୁ କେହି ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେ ସେଉଁଠିର ଜନନୀ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଶାସ୍ତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣୁଥିବାମାନେ କହନ୍ତି: ପୁଅ ହେଲେ, ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ରହୁନାହିଁ।" ଏହି ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଆତ୍ରେୟୀ ସହସା ଅଗ୍ନିର ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କଲେ। ଏହାପରେ, ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁହେଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ଗଙ୍ଗାଜଳର ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଏକ ଦମ୍ପତି ହେଲେ। ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହ, ଶିବ ଉମାଙ୍କ ସହ, ଚନ୍ଦ୍ର ରୋହିଣୀଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରିତ, ସେପରି ସେଠାରେ ସେଇ ଦମ୍ପତି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସ୍ତ୍ରୀ ଜଳମୟ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ବିପ୍ଳବିତ କଲେ; ଗଙ୍ଗା ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସେ ପରୁଷ୍ଣୀ ନଦୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ହେଲେ। ପରୁଷ୍ଣୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶତ ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ବହୁତ ଯଜ୍ଞ ଓ ବହୁତ ଦାନ କରିଥିଲେ। ପୁରାତନ ଗ୍ରନ୍ଥମାନେ କହନ୍ତି, ସେଠାରେ ତିନି ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ମଧୁର, ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା, ଦାନ କରିବା ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ ଠାରୁ ବି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନାଯାଏ, ବିଶେଷ ଭାବେ ଗଙ୍ଗା ଓ ପରୁଷ୍ଣୀର ସଙ୍ଗମରେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯିବା ଯାଏନାହିଁ। ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ନାମ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଉଛି, ପବିତ୍ର ଓ ଦୁଷ୍ଟତା ନାଶ କରେ। ଏହାର ମହିମା ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ନାରଦ, ଶୁଣ: ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ବଶିଷ୍ଠ, ଅତ୍ରି, ଗୌତମ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଜାବାଲି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ—ଏମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରର ରଚୟିତା, ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏମାନେ ପୁରାଣ, ନ୍ୟାୟ ଓ ମୀମାଂସାରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଏକାପେକ୍ଷା ଅନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ମୁକ୍ତି ବିଷୟରେ ନିଜ ମତ ପ୍ରକାଶ କଲେ। କିଛି ଜ୍ଞାନକୁ, କିଛି କର୍ମକୁ, ଆଉ କିଛି ଉଭୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏପରି ତର୍କ କରିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ମୋ ମତ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ମୋ ମତ ଜାଣି, ସେମାନେ ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀଙ୍କଠାରେ ଗଲେ; ତାଙ୍କର ମତ ଜାଣି, ସେ ମହାମୁନିମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ପୁଣି ତର୍କ କରି, ସେମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ଗଙ୍ଗାରେ ଭବଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେହି ପ୍ରଶ୍ନ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ କହିଲେ କର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା—ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ କର୍ମର ଆକୃତି ନେଉଛି, ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ କର୍ମ କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି; କର୍ମ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିତ—ତାହା ବ୍ୟତୀତ କିଛି ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ କରିବା, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ, ଶିବ ପୂଜା—ସବୁ କର୍ମ ଅଟୁଟ; ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ କର୍ମ ବିନା ନାହିଁ। ତେଣୁ କର୍ମ ମାତ୍ର କାରଣ; ଅନ୍ୟ କିଛି ମୂଡ଼ମାନଙ୍କ ଆଚରଣ। ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିମାନେ ତର୍କ କରନ୍ତି, ସେଠି ମହେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି। ସେ ଶେଷ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ: ଲୋକମାନେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲାଭ କରନ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ମାର୍କଣ୍ଡକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି—ଏହିଠାରୁ ଏହାକୁ ମାର୍କଣ୍ଡା କୁହାଯାଏ। ଏହା ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଏଠାରେ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ଥାନ୍ତି, ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପବିତ୍ର, ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରେ। ସେଠାରେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ବିଶ୍ୱନାଥ କହିଲେ ନବତିଅଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏହି କଥା ବେଦରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି ଓ ଋଷିମାନେ ମନ୍ୟ କଲେ। ଏବେ ଆଉ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠି କାଳଞ୍ଜର ହେଉଛନ୍ତି ଶିବ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି; ଏହାର କଥା ମୁଁ କହିବି।