ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାବଣ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ବଳରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିଜୟ କରି, ଶୋମା ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଶୋମା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ରାବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି: "ଏ ଦଶମୁଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଦେଉଛି, ଶୋମା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରନି।" ଏହିପରି କହି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କ ସହ ଜଡିତ ୧୦୮ ନାମର ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଦେଲି, ଯାହା ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଓ ନାରଦ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କ କୃପା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଅପମାନିତ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ହେଉଛନ୍ତି ଶିବ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ରାବଣ ଶୋମା ଲୋକରୁ ପଛୁଆଇଗଲେ; ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ବସି ସେ ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଲୋକମାନେକୁ ଫେରିଲେ। ରାବଣ ଦେବତା, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ନାଗ, ହସ୍ତୀ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ସେ ମହାପର୍ବତ କୈଳାସକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଉମାଙ୍କ ପତି ମହାଦେବଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ। ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବତରେ କିଏ ରହିପାରିବେ? ଏହି ପର୍ବତକୁ ମୁଁ ପୃଥିବୀରୁ ଉଠାଇଲି, ଏହା ଲଙ୍କାକୁ ଆଣିଲେ ଲଙ୍କାର ଶୋଭା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ିଯିବ, ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କଲେ। ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ କହିଲେ, "ଏହା ଉଚିତ ନୁହଁ," କିନ୍ତୁ ରାବଣ ସେମାନଙ୍କର କଥା ଅଗ୍ରହ କଲେ ନାହିଁ। ପୁଷ୍ପକ ବିମାନକୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ରଖି, ରାବଣ କୈଳାସ ପର୍ବତର ତଳକୁ ଲାଫ ଦେଲେ; ଦଶମୁଖୀ ଏହି ପର୍ବତକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶିବ ତାଙ୍କ ପଦଂଗୁଳିରେ ଦବାଇଲେ, ଫଳରେ ରାବଣ ତଳସ୍ଥ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକକୁ ପଡ଼ିଗଲେ। ଦେହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରାବଣ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶିବ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଇ ଦେବୀ ସହ ହସି, ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଲେ; ଏହି ଦୟା ଅଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିବ ଦେଲେ, ଏହିଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ, ଶୂରବୀର ରାବଣ ଲଙ୍କାକୁ ଯିବା ପାଇଁ ବାହାରିଲେ; ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଗଙ୍ଗା, ଯାହା ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଗଙ୍ଗାଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୂଜି, ଅଚଳ ଚିତ୍ତ ଥିବା ରାବଣ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ସହିତ ଶୋଭିତ ତଳୱାର ପାଇଲେ ଏବଂ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ। ମୋର ଦିଆଯାଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ସାଧନ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ; ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧି ହେବା ପରେ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ପୁଣି ଲଙ୍କାକୁ ଫେରିଲେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭାବରେ। ସେଇଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ତୀର୍ଥ ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି ଓ ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଗଲା, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀ ଏଠାରେ ସେବା କରନ୍ତି। ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରୁଷ୍ଣୀ ସଙ୍ଗମ ନାମକ ତୀର୍ଥର ବିଶେଷତା ବିଷୟରେ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ। ଏଠି ଅତ୍ରି ମୁନି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ; ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପରେ, "ତୁମେ ମୋର ପୁଅ ହେବ" ବୋଲି କହିଥିଲେ। ଏଭଳି ମୋତେ ଏକ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଓ ତିନିଜଣ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର—ମୋର ପୁଅ ହେଲେ। ସେଠାରୁ ଶୁଭାତ୍ରେୟୀ ନାମକ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସୋମ ଓ ଦୁର୍ବାସା ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ। ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଅଙ୍ଗିରାସ ଅଙ୍ଗାରରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ଅଙ୍ଗିରାସ ଉଜ୍ଵଳ ଆତ୍ରେୟୀଙ୍କୁ ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପରୁଷ ସଦା ଆତ୍ରେୟୀ ସହ କଥା ହେଉଥିଲେ; ଆତ୍ରେୟୀ ସଦା ସେବାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଅଙ୍ଗିରାସ ସଦା ଆତ୍ରେୟୀଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହୁଥିଲେ। ପୁଅମାନେ ସଦା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିଲେ; ଏକ ଦିନ, ପତିଙ୍କ କଠୋର କଥାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଆଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି ଦୁଃଖିତ ଆତ୍ରେୟୀ ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଓ ଅଗ୍ନିଧାରୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଅତ୍ରିଙ୍କ ଗୃହିଣୀ; ସଦା ପୁଅମାନେ ଓ ପତିଙ୍କ ସେବାରେ ଲିନ ଅଛି।" "ମୋର ପତି କାରଣ ବିନା କଠୋର କଥା କହନ୍ତି, ମୋତେ କ୍ରୁଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି; ଦେବମନ୍ଦଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ—ମୋର ପତି ମୋର ଦେବତା।" ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର କହିଲେ, "ତୁମର ପତି ଅଙ୍ଗିରାସ ଅଙ୍ଗାରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ଓ ଶାନ୍ତ ମୁଖୀ, ଏପରି କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେଉ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଶାନ୍ତ ହେବେ।" "ତୁମ ପତି, ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏବେ, ମୋର ଆଦେଶରେ, ତୁମେ ଜଳର ଆକାରରେ ତାଙ୍କୁ ବିପ୍ଲବିତ କର।" "ମୁଁ କଠୋର କଥା ସହିବି; କିନ୍ତୁ ମୋର ପତି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ ନାହିଁ; ପତିଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିବାର ଅର୍ଥ କ'ଣ?" "ମୁଁ ଏପରି ଶାନ୍ତିର କଥା ଚାହେଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଭଳି ମୋ ପତିକୁ ପାଇପାରିବି।" "ଅଗ୍ନି ଜଳରେ, ଶରୀରରେ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେରେ ବସିଥାଏ; ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପତିଙ୍କର ନିବାସ ଓ ଉତ୍ପାଦକ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ।" "ମୁଁ ସେଇ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏହି କଥା ଜାଣି ଚିନ୍ତା କରନି। ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତା କର: ଜଳ, ମା, ଦେବୀ, ଅଗ୍ନି କିଂବା ଶ୍ୱଶୁର—ଏମାନେ କ'ଣ? ତେଣୁ ଦୁଃଖିତ ହେଉନି, ବୋଉ।" "ତୁମେ 'ଜଳ ମୋର ମା' ଓ 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଜନା' ଏହିପରି କହିଥିଲ, ତେବେ ମା କେମିତି ପୁଅଙ୍କ ଜନା ହେବେ? ଏହା ଜଳର ଆକାର ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧାଭାସ।" "ପ୍ରଥମେ ସେ ଜନା; ଧାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଭାର୍ଯ୍ୟା; ପ୍ରସବ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜାୟା; ନିଜ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା କଳତ୍ରମ୍। ଓ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କର; ମୋର ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ କର।" "ଯେଉଁଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ମା—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।