ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ଦେବମାନ୍ୟ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଉଲ୍ଲେଖିତ ହେଉଛି। ଶିବ-ଗଙ୍ଗାଙ୍କର କୃପାରେ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହି କଥା ମନେ ରଖି, ଦେବତାମାନେ ରାହୁଙ୍କୁ ଗ୍ରହର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଲେ ଏବଂ ମେଘହାସକୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ କଲେ। ପରେ, ରାହୁଙ୍କର ପୁଅ ନୈୃତ୍ୟମୁଖ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ।” ଦେବମାନେ ଏହାକୁ ମନୋମନେ ମଞ୍ଜୁର କରି, ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଦୈତ୍ୟନାୟକଙ୍କ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା, କାରଣ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ବସନ୍ତି, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏଠାରେ, ନାରଦ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ପୂଜିତ ଅଠରୋଟି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଅଛି; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ଦାନ କଲେ ମହାପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏହି ସିଦ୍ଧତୀର୍ଥରେ ଶିବ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ନାଥ, ବସିଛନ୍ତି; ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏଠାରେ ରାବଣଙ୍କ କଥା ଆସେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ରାକ୍ଷସ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ୍ ଜୟ କରି, ସୋମ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସୋମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହେବା ସମୟରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଦେବି; ତୁମେ ସୋମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଦଶମୁଖୀ।” ଏହା ପରେ ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ୧୦୮ ନାମର ମନ୍ତ୍ର ଦେଲି, ଯାହା ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଃଖୀ, ପତିତ ଏବଂ ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଶିବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ଆଶ୍ରୟ ନୁହଁ। ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ରାବଣ ସୋମ ଲୋକ ଛାଡ଼ି, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବିଜୟୀ ହୋଇ ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଫେରିଲେ। ସେ ଦେବତା, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ନାଗ, ହସ୍ତୀ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖି, ଶିବଙ୍କ ପର୍ବତ କୈଳାସ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବତ ଉପରେ କେଉଁ ମହାପୁରୁଷ ବସିପାରିବେ? ମୁଁ ଏହି ପର୍ବତକୁ ଲଙ୍କାକୁ ନେଇଯିବି। ଏହା ଲଙ୍କାକୁ ଆସିଲେ, ସେଠାରେ ଶୋଭା ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ଆସିବ ନିଶ୍ଚିତ।” ତାଙ୍କର ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାବନା ବୁଝି କହିଲେ, “ଏହି କାମ ଉଚିତ୍ ନୁହଁ।” କିନ୍ତୁ ରାବଣ ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ। ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ରଖି, ରାବଣ କୈଳାସ ମୂଳରେ ଲାଫ୍ ଦେଲେ ଏବଂ ପର୍ବତକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ। ଶିବ ଏହା ଅନୁଭବ କରି, ତାଙ୍କର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ପର୍ବତକୁ ଦବାଇଲେ, ଯାହାରେ ଦଶମୁଖୀ ଅଧୋଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ରାବଣ ଶରୀର ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶିବ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦେବୀ ସହ ହସିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷ୍ଟ ବର ଦେଇଦେଲେ, ଯଦ୍ୟପି ସେଉଁଠି ଯୋଗ୍ୟ ନଥିଲେ। ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ବର ପାଇ, ରାବଣ ଲଙ୍କାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଶିବଜଟାଉଦ୍ଭବିନୀ ଗଙ୍ଗା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କୁ ନାନା ମନ୍ତ୍ର ଓ ଗଙ୍ଗାଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ଚନ୍ଦ୍ରକିରିଟିତ ଖଡ଼ଗ ପାଇଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ। ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିବା ମନ୍ତ୍ର ସଫଳ କରି, ଭବଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପୂଜା କରି, ସେଉଁଠି ରୁପୁଣି ଲଙ୍କାକୁ ଫେରିଲେ। ଏହି ସମୟରୁ, ଏହି ତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ମହାସିଦ୍ଧି ଓ ଅଭିଷ୍ଟ ଦେଇଥିବା ତୀର୍ଥ ହେଲା; ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି। ଏହିପରେ, ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ 'ପରୁଷ୍ଣୀସଙ୍ଗମ' ତୀର୍ଥର କଥା ଆସେ, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଛି। ଏହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ। ଏଠାରେ ଅତ୍ରି ମୁନି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, “ତୁମେ ଆମର ପୁଅ ହେବା” ଏହି ବର ଦେଲେ। ଏହିପରି ଏକ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହା ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ହେଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଶୁଭାତ୍ରେୟୀ ନାମକ ଜଣେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ; ସୋମ ଏବଂ ଦୁର୍ବାସା ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ। ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଅଙ୍ଗିରାସ ଚିତାଅଂଶରେ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଆତ୍ରେୟୀ ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଲେ। ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତିରେ ପରୁଷ ସଦା ଆତ୍ରେୟୀଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହୁଥିଲେ, ଏବଂ ଆତ୍ରେୟୀ ସଦା ସେବାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୀର ଅଙ୍ଗିରାସମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଅଙ୍ଗିରାସ ସଦା ଆତ୍ରେୟୀଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହୁଥିଲେ। ପୁଅମାନେ ସଦା ପିତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିଲେ। ଏକଥର ଜଣେ ଦୁଃଖିତ ଆତ୍ରେୟୀ, ହସ୍ତଜୋଡ଼ି, ତାଙ୍କ ସ୍ୱଶୁର ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅଗ୍ନିଧାରୀ, ମୁଁ ତୁମ ପୁଅ ଅତ୍ରିଙ୍କ ଜନାଣୀ; ସଦା ପୁଅମାନେ ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବାରେ ଲିନ। ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଅକାରଣ କଠୋର କଥା କହନ୍ତି, କ୍ରୁଧ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି; ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅ—ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମୋର ଦେବତା।” ସ୍ୱଶୁର କହିଲେ, “ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଅଙ୍ଗିରାସ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜଳର ଆକୃତିରେ ବିପ୍ଲବିତ କରିବା ଉଚିତ୍।” ଆତ୍ରେୟୀ କହିଲେ, “ମୁଁ କଠୋର କଥା ସହିବି; କିନ୍ତୁ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବିପକ୍ଷ ହେଲେ ବଞ୍ଚିବାର କଣ ଉପକାର?” ସେ ଶାନ୍ତିର ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଲାଭ କରିପାରିବେ। ଅଗ୍ନି ଜଳ, ଦେହ, ଚରାଚର ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ସଦା ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ପ୍ରଜନକ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ କଥା ତୀର୍ଥର ମହିମା ଓ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଉଦ୍ବୋଧନ କରେ, ଯାହା ଶ୍ରବଣ କରି ମନୁଷ୍ୟ ମହାପାପ ରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।