ପୃଥୁ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ଭୂମି ଭୟଭୀତ ହୋଇ କହିଲେ, “ମହାଉଷଧିଗୁଡ଼ିକ ମୋ ଭିତରେ ହରାଏଯାଇଛି, ମୁଁ କିପରି ଏହା ଦେଇପାରିବି?” ଏହା ଶୁଣି ପୃଥୁ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପୁନି ଭୂମିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଆଜି ଏହା ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବଧ କରି, ନିଜେ ଏହି ମହାଉଷଧି ଦେଇଦେବି।” ତାହାରେ ଭୂମି ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ଜ୍ଞାନବାନ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଏକ ଜଣା ନାରୀକୁ ବଧ କରିପାରିବେ? ମୋ ବିନା ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ କିପରି ଟିକିଥିବେ?” ପୃଥୁ ରାଜା କହିଲେ, “ଏକଙ୍କ ହାନିରେ ଯଦି ଅନେକଙ୍କ ଲାଭ ହୁଏ, ତେବେ ଏହି କାମରେ ଦୋଷ କିଛି ନାହିଁ, ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ପାଳନ କରିବି।” ଭୂମି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏବଂ ଏହି କଥା ଅର୍ଥହୀନ ନୁହେଁ; ଯେତେବେଳେ ଏହା କାର୍ଯ୍ୟରୂପେ ଆସେ, ତେବେ ଅନେକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ। ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଏକଙ୍କ ବଧ ଶତାଶ୍ୱମେଧଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ।” ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ପୃଥୁ ରାଜା ଓ ଭୂମିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଭୂମିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏ ଭୂମି, ଗାୟର ଆକୃତି ଧାରଣ କର, ଦୁଧ ଓ ମହାଉଷଧି ରୂପେ ପୃଥୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଉ। ତେବେ ରାଜା ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ପ୍ରଜାମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବେ, ଏବଂ ସମାଜର କ୍ଷେମ ହେବ।” ତେଣୁ, ଭୂମି ଗାୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି କପିଳଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲେ, ଏବଂ ଭୂମିରୁ ପୃଥୁ, ଯିଏ ବେନର ସନ୍ତାନ, ମହାଉଷଧି ଦୁହିଲେ। ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ କପିଳ ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ନର୍ମଦା ତୀରରେ ଦେଖିଥିଲେ। ସରସ୍ୱତୀ, ଭାଗୀରଥୀ, ବିଶେଷ କରି ଗୋଦାବରୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ଭୂମି ଦୁହିତିବା ଦୃଶ୍ୟ ଘଟିଲା। ପୃଥୁ ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ, ତେବେ ଏହି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ର ହେଲା, ଗୌତମୀ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲା, ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ପରି ଲାଗିଲା। ସେଠାଠୁ ଏହି ସ୍ଥାନ କପିଳ ସଙ୍ଗମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ୮୮,୦୦୦ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଅଛି। ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଏହି ସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ନାରଦ, ଏହି ଦେବସ୍ଥଳ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ। ଏହାର ଶକ୍ତି କଣ ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ କହିବି। ପ୍ରାଚୀନ କୃତୟୁଗରେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ସିଂହିକା ନାମକ ଏକ ଦାନବୀ ଥିଲେ। ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବଳବାନ୍ ଦାନବ ରାହୁ। ଅମୃତ ଉଦ୍ଭବ ସମୟରେ ରାହୁ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ମେଘହାସ, ଯିଏ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ। ବାପାଙ୍କ ବଧ ଶୁଣି ସେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଗୌତମୀ ତୀରେ ରହି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କଠାରେ ଆସି କହିଲେ, “ତୁମେ ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼, ଯାହା ଇଛା କର, ସେ ସବୁ ପୂରଣ ହେଉ। ଶିବ-ଗଙ୍ଗାଙ୍କ କୃପାରେ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନାହିଁ।” ମେଘହାସ କହିଲେ, “ମୋ ବାପା ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଓ ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନେହ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଶତ୍ରୁତା ତ୍ୟାଗ କରିବି। ପିତାଙ୍କ ମାନ ରଖିବା ପାଇଁ ପୁଅଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅଟୁଟ। ଯଦି ଏହି ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତେବେ ମୋ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ।” ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ରାହୁଙ୍କୁ ଗ୍ରହ ରୂପେ, ମେଘହାସକୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ କଲେ। ତାପରେ ରାହୁଙ୍କ ପୁଅ, ନୈରୃତ ଅଧିପତି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ସ୍ଥାପିତ ହେଉ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର ଶକ୍ତି ମୋତେ ଦିଅ।” ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥ ଦାନବାଧିପତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥଳକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଦେବାଧିପତି ବସିଛନ୍ତି, ସେଠି ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ଦାନବମାନେ ପୂଜିତ ଅଠାରୋଟି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ମହାପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏହି ସିଦ୍ଧତୀର୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ନାଥ ଶିବ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥଳ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଉଛି। ରାବଣ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜୟ କରି ସୋମ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ସୋମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇବି, ତୁମେ ସୋମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରନାହିଁ, ହେ ଦଶମୁଖ।” ଏପରି କହି, ମୁଁ ଶିବ ସହିତ ଜଡିତ ୧୦୮ ନାମର ମନ୍ତ୍ର ଦେଲି ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କୁ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲା। ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖୀ, ପତିତ, ଏବଂ ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଶିବ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ, ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ରାବଣ ସୋମ ଲୋକ ଛାଡ଼ି, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଗର୍ବିତ ଭାବେ ବିଶ୍ୱକୁ ଫେରିଲେ। ସେ ଦେବତା, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ନାଗ, ହସ୍ତୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କୈଳାସ ପର୍ବତ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଉମାପତି ଶିବ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏହି ପର୍ବତରେ କିଏ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବସିପାରିବେ? ମୁଁ ଏହି ପର୍ବତକୁ ଲଙ୍କାକୁ ନେଇଯିବି। ଏହା ଯଦି ଲଙ୍କାକୁ ଆସେ, ତେବେ ଲଙ୍କା ଅତି ଶୋଭାମୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ହେବ।” ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, କହିଲେ, “ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” କିନ୍ତୁ ରାବଣ ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ। ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ଏକପାଖ ରଖି, ଦଶମୁଖ ରାବଣ କୈଳାସ ତଳେ ଯାଇ ପର୍ବତକୁ ଉଠେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଶିବ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଦବାଇଲେ, ଯାହାରେ ରାବଣ ପାତାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଦେବ, ଋଷି, ତୀର୍ଥ, ଦାନବ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ଘଟିଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଶୁଭ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରେ।