ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦଜ୍ଞ, ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରିତ, ଗୌତମୀ ନଦୀର ତଟରେ ବସିବା, ଏଠାରେ ଆଗକୁ କିମ୍ବା ଆଜି ଯେଉଁଠି ମୋର ସୁଖ ପାଇଁ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବିପଦର ଚାପରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି। ଏହା ପରେ, ଏ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଘମ ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଦୂର କରିଛ, ଏହା ଏକ ଅନୁକରଣ ମାତ୍ର ଥିଲା; ତୁମର କ୍ଷେମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବାକୁ ନାହିଁ। ତାପରେ ଆତ୍ରେୟ କହିଲେ, "ଏଠାରେ ଯେଉଁପରି ତମେ ମୋ ବିଷୟରେ ଘୋଷଣା କରିବ, ମୁଁ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ; ସତ୍ୟରେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି।" ଏହିପରି କହି, ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ଏବଂ ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, "ଏଠାରେ ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ରୀ, ମୋ ପ୍ରତି ସ্নେହରୁ—ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରର ପଦ—ତୁମେ ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ପଛକୁ ନେଇଯାଅ; ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ଭଳି ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।" "ମୋ ପୁନଃ ପ୍ରାକୃତିକ ବାସସ୍ଥାନ, ମୋର ଆଶ୍ରମ, ଅଂତର୍ଗତ ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ, ଗଛ ଓ ଜଳ ଯେଉଁପରି ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା, ତାହା ଫେରାଇ ଦିଅ; ଦିବ୍ୟ ଦିନଗୁଡ଼ିକ ମୋର କାମର ନୁହେଁ। ଯାହା ଅନ୍ୟଥା ଆସିଛି, ଏହା ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ନୁହେଁ।" "ତଥାସ୍ତୁ," କହି ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ରୀ ସେଠିଠାରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପଦକୁ ଉପସଂହାର କଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ, ଭୂମିକୁ କଣ୍ଟକ ମୁକ୍ତ କରି। ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ହସିବା ପରି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଆତ୍ରେୟ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଓ ଜନନୀ ସହିତ, ଗୌତମୀ ତଟରେ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଲଗ୍ନ ରହିଲେ। ଏଠାରେ ଆତ୍ରେୟ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ହାଁ, ମୋତେ ମାୟାର ଶକ୍ତି କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି! ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପଦ ପାଇଁ କଣ କରିଥିଲି? ପୂର୍ବରୁ କଣ କରିଥିଲି?" ଆତ୍ରେୟ ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, "ତୁମ ଲଜ୍ଜାକୁ ଛାଡିଦିଅ, ବଳବାନ ଆତ୍ରେୟ; ତୁମ ମହାଖ୍ୟାତି ହେବ। ଯେଉଁଠି ଆତ୍ରେୟ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହଜରେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ।" "ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ହେବେ, ଏଠାରେ ସ୍ମରଣ କରି ହାପିନେସ ଉପଭୋଗ କରିବେ; ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ସ୍ଥଳ ଅଛି।" "ଇନ୍ଦ୍ର, ଆତ୍ରେୟ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ନାମରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଦାନ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।" ଏପରି କହି ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ଋଷି ଆତ୍ରେୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଅଛି, କପିଳାସଙ୍ଗମା ନାମରେ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ନାରଦ, ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର କଥା କହିବି। ସେଠି ଏକ ଋଷି ଥିଲେ, କପିଳ ନାମରେ, ସତ୍ୟଜ୍ଞ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦୃଢ଼ ଓ ଦୟାଳୁ, ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରତରେ ଲଗ୍ନ। ସେ ଋଷି ଗୌତମୀ ତଟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ବାମଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଆସି କହିଲେ, "ବେନାଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପରେ ଧର୍ମ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରୁ ରାଜ୍ୟ ଶାସକ ବିହୀନ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଆମେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଋଷି କପିଳଙ୍କୁ ଆମ ଆଚାର୍ୟ ଭାବରେ ଚୟନ କରିଛୁ।" "ବେଦ ଗୁମ୍ ହୋଇଛି, ଧର୍ମ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଛି, ଏହି ସମୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି?" ତାପରେ କପିଳ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏକତ୍ରିତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବେନାଙ୍କ ଜଂଘାକୁ ମଥନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଜଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ।" ଋଷିମାନେ ଏହିପରି କଲେ, ବେନାଙ୍କ ଜଂଘାକୁ ମଥନ କଲେ, ଏଠାରୁ ଏକ ମହାପାପୀ, କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଋଷିମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କହିଲେ, "ବସିଯାଅ!" ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ ନିଷାଦ କୁହାଯାଇଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିଷାଦମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ଏହା ପରେ ଋଷିମାନେ ବେନାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଭୁଜକୁ ମଥନ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଥିଲା, ଏଠାରୁ ପୃଥୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଣ୍ଠ ଓ ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା। ପୃଥୁ ରାଜା ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଗୁଣମୟ ମନ୍ତ୍ର ଦେଲେ। ଋଷିମାନେ କପିଳ ସହିତ ପୃଥୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଜୀବିକା ଦିଅ, କାରଣ ଭୂମିର ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଉପଭୋଗ ହୋଇଯାଇଛି।" ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଧନୁ ଉଠାଇ ଭୂମିକୁ କହିଲେ, "ଲୋକମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଉପଭୋଗ ହୋଇଥିବା ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକ ଫେରାଇ ଦିଅ।" ଭୂମି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପୃଥୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହାଔଷଧିଗୁଡ଼ିକ ମୋ ଭିତରେ ଉପଭୋଗ ହୋଇଛି; ମୁଁ କିପରି ଏହାକୁ ଫେରାଇପାରିବି?" ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ପୁନଃ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏହା ଦେବାକୁ ଅସ୍ବୀକାର କରିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବଧ କରିବି ଏବଂ ମହାଔଷଧି ଦେବି।" ଭୂମି କହିଲେ, "ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ ଏକ ଜନନୀକୁ କିପରି ହତ୍ୟା କରିବ? ମୁଁ ନଥିଲେ, ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ?" "ଏକ ଜଣଙ୍କ ହାନିରୁ ଅନେକଙ୍କ ଉପକାର ହୋଇଥିଲେ, ସେଠି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଭୂମି। ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପଜୀବିକା ଦେବି।" "ମୁଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏହି କଥା ଅର୍ଥହୀନ ନୁହେଁ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ଅନେକଙ୍କ ସୁଖ ମିଳେ। ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଏକ ଜଣଙ୍କ ବଧ ଏକ ଶତାଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଉତ୍ତମ।" ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଭୂମି ଦେବୀକୁ କହିଲେ, "ଓ ଭୂମି, ଗୋମାନ୍ୟ ରୂପ ଧରି, ଦୁଗ୍ଧ ଓ ମହାଔଷଧି ଦେଇ, ପୃଥୁ ରାଜାକୁ ଦିଅ; ତେଣୁ ରାଜା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ହେବ, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ହେବ।" ଭୂମି ଗୋମାନ୍ୟ ରୂପ ଧରି କପିଳଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲେ, ଏବଂ ବେନାର ଜନ୍ମିତ ରାଜା ପୃଥୁ ମହାଔଷଧି ଦୁଗ୍ଧ କଲେ।