କଥାଟି ଏପରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—କ୍ରୋଧ ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଶତ୍ରୁ, ଏହା ଦେହକୁ ଅନର୍ଥକ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କରେ । ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଏହି କ୍ରୋଧକୁ କାଟି ଦେଲେ, ମହାନ ସୁଖ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ । ଏଭଳି ଭାବେ ଆସକ୍ତି ଅନେକ ପ୍ରକାରର, ମାୟାମୟ ଏବଂ ବନ୍ଧନ ଓ ପାପର କାରଣ । ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖରେ ବସିଥାଏ । ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଏ, ଆସକ୍ତି ଏହି ସମସ୍ତ ଅଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି । ଯିଏ ନିରାସକ୍ତ, ସେଠିପାଇଁ ଏହି ଆସକ୍ତି ସର୍ବାଧିକ ଶତ୍ରୁ । ଏହି ଆସକ୍ତିକୁ ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା କାଟି ଦେଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଶିବ ସହିତ ଏକତା ଉପଲବ୍ଧ କରେ । ସନ୍ଦେହ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ନାଶ, ଧର୍ମ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ନାଶକ । ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଲେ, ଜୀବ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଆଶା ଏକ ଦେମନୀ ଭଳି ପ୍ରବେଶ କରି ସମସ୍ତ ସୁଖକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦିଏ; ନିର୍ମମ ଆତ୍ମତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ କାଟି ଦେଲେ, ଜୀବନେ ଥିବାବେଳେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଏପରି ଭାବେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ସେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଶରଣ ନେଲେ; ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ମୋହକୁ ଦୂର କରି, ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ । ଏହିଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଟି 'ଖଡ଼ଗତୀର୍ଥ', 'ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥ', 'କବଷ', ଓ 'ପୈଳୂଷ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ । ମହାର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତି, ଏପରି ଛଅହଜାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଗଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇ, ଆଶିର୍ବାଦ ମିଳେ । ଏହିପରେ ଆସୁଛି ଆତ୍ରେୟ ତୀର୍ଥର କଥା, ଯାହା 'ଅନ୍ବିନ୍ଦ୍ର' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ । ଏହାର ଶକ୍ତି ଏମିତି, ଯେ ହାରାଇଯିଥିବା ରାଜ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ । ଗୌତମୀ ନଦୀର ଉତ୍ତରତଟରେ, ପୂଜ୍ୟ ଋଷି ଆତ୍ରେୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋଷି ଓ ଯଜ୍ଞିକମାନଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ । ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ନିଜେ ହୋତୃ ପୁରୋହିତ ହେଲେ ଓ ହବିର ଭୋଗ ନେଲେ; ଏପରି ଭାବେ ସେ ମହେଶ୍ୱର ଯଜ୍ଞ ପୁନଃ କରିଲେ । ଏହି ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଋଷି ଏହି ଶକ୍ତି ଲାଭ କଲେ—ସେ ସର୍ବତ୍ର ଯିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅଧିକାର ପାଇଲେ । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଭୂମି, ଦେବଲୋକ ଓ ପାତାଳ ଯେଉଁଠି ଚାହିଲେ ଯିବାର ଶକ୍ତି ମିଳିଲା । ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ତାଙ୍କ ମହାପୁଣ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ, ସେ କେବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ, କେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ଯାଉଥିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ—ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ, ସିଦ୍ଧ ଓ ସାଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନୃତ୍ୟ ଓ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଚାଲିଛି, ଅପ୍ସରାମାନେ ପଙ୍ଖା ଡାଲି ଦେଉଛନ୍ତି । ଇନ୍ଦ୍ର ରତ୍ନମୟ ସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ପୁତ୍ର ଜୟନ୍ତଙ୍କୁ କୋଳରେ ରଖିଛନ୍ତି, ଶଚୀ ସହିତ ଏକତାରେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି । ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଆଶିର୍ବାଦ ଦାତା, ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣମହାତ୍ମା ଆତ୍ରେୟ ମନରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ଲାଗି ଲାଲସା ଆସିଗଲା । ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଇ, ସେ ପୁନଃ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ, ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀର ରତ୍ନମୟ ଏବଂ ଗୁଣମୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି ଆସିଥିଲେ । ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଅଲୋକମୟ ଓ ରତ୍ନହୀନ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆତ୍ରେୟର ମନ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା, ଦେବତ୍ୱ ଲାଗି ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମହାତ୍ରିପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏଠାରେ ତ୍ୟାଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ଚାହେଁ । ଯଦି ତୁମେ ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ ନ କର, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଇବି ।" ଏହି କଥାରେ, ବ୍ୟସ୍ତ ଶ୍ରଷ୍ଟା ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଶୀଘ୍ର ମେରୁ ପର୍ବତ, ଦେବନଗରୀ, କାମଧେନୁ ଗାଈ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ଅନେକ ରତ୍ନ ଓ ଶଚୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ସେ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଗୃହ, ଶୁଭ୍ର ଶଚୀ, କାମଦ ଶଭାଗୃହ, ସୁଧର୍ମା ସଭା, ଅପ୍ସରା, ଏୟାରାବତ ହାଥୀ, ବଜ୍ରାଦି ଅସ୍ତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ରୋଧ ସত্ত୍ୱେ, ଆତ୍ରେୟପୁତ୍ର ଏକ ଶଚୀ ସମାନ ନାରୀ ଓ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ସେ ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀର ନୃତ୍ୟ-ଗୀତ ସବୁ ତିଆରି କଲେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଲାଭ କରି, ତାଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା । ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ କିଏ ଆହୁରି କିଛି ଚାହିବେ? କିନ୍ତୁ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ—"ହରି ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି ପୃଥିବୀକୁ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି? ଚାଲ, ବୃତ୍ର ନିହନ୍ତା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ।" ସେମାନେ ଆତ୍ରେୟପୁତ୍ରଙ୍କ ନଗରୀକୁ ଘେରି ନେଲେ ଓ ଏହାକୁ 'ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ' ଭାବରେ ନାମିତ କଲେ । ଏଠାରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଦେବତା, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ଶକ୍ତିରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ । ତେବେ ଆତ୍ରେୟ କହିଲେ—"ମୁଁ ହରି ନୁହେଁ, ଶଚୀ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ନୁହେଁ, ଏହି ନଗର ଓ ଅରଣ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନୁହେଁ । ସେଠିପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର—ବୃତ୍ର ନିହନ୍ତା, ବଜ୍ରଧାରୀ, ସହସ୍ରନୟନ, ଶତ୍ରୁଦଳନ । ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦବିଦ୍, ଗୌତମୀ ତଟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଛି । ଏହି ସମସ୍ତ କାମ କେବଳ ଅନିଷ୍ଠାଭାବରେ ହୋଇଥିଲା ।" ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦେବତା କହିଲେ—"ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯେ ଉତ୍ସାର ତୁମେ ଦୂର କରିଛ, ଏହା ମାତ୍ର ଅନୁକରଣ ଥିଲା । ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ନିଶ୍ଚିତ ।" ତେବେ ଆତ୍ରେୟ କହିଲେ—"ଏଠାରେ ତୁମେ ଯେପରି କହିବ, ସେପରି ମୁଁ କରିବି । ଏହି ତପସ୍ୟା ଓ ଏକାନ୍ତିକ ଶତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି ।" ଏହିପରେ ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଓ ପୁନଃ ଟ୍ୱଷ୍ଟାକୁ କହିଲେ—"ଟ୍ୱଷ୍ଟା, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରେମରେ ଏଠାରେ ଯାହା କରିଛ, ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରପଦ—ଏହାକୁ ଦୂର କର । ମୋତେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିକୁ, ରକ୍ଷା କର ।" "ପୁନଃ ମୋ ଆଶ୍ରମ, ମୃଗ-ପକ୍ଷୀ, ବୃକ୍ଷ ଓ ଜଳ ଯଥାପୂର୍ବ ଦିଅ । ଦେବତା ସମ୍ପତ୍ତିର ମୋତେ ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ । ଅନିୟମିତ ଭାବେ ଯାହା ଆସିଛି, ତାହା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସୁଖକୁ ଦିଏ ନାହିଁ ।" "ଏହିପରି କହି, ପ୍ରଜାପତି ଟ୍ୱଷ୍ଟା 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସମସ୍ତ ଦେବତା ସମ୍ପତ୍ତି ଦୂର କଲେ । ଦୈତ୍ୟମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ, ପୃଥିବୀ ଶାନ୍ତ ହେଲା ।