ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଛି, ଚଳିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ସମସ୍ତ କିଛି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଟୁଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପଣ୍ଡିତ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀମାନେ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ସମସ୍ତ ମଧୁର ଓ ସୁନ୍ଦର ଜିନିଷ — ଏହା ସବୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରକାଶ। ଏହା ନିମିତ୍ତେ ଅଧିକ କଥା କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଅଂଶ, ଯେଉଁଠି କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଜିନିଷରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସବୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ସ୍ୱରୂପ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିନା କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିନାହିଁ; ଏଠି ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହ ଯୁଝୁଥିବାରେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଉନାହିଁ କି, ମନୋହର ଦେବୀ? ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ଦୁଃଖର ଦେବୀକୁ "ଯାଉ, ଯାଉ" ବୋଲି କହିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦୁଃଖର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗାର ସେବା ହେଉନାହିଁ, ଦୁଃଖର ବ୍ୟାପ୍ତି ରହିଥାଏ; ଏହିଠାରେ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର ଦୁଃଖକୁ ନାଶ କରିଥିଲା, ଶୁଭ ହେଲା। ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ପୁଣ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ହେବାଯାଏ। ଏଠିରେ ଥିବା ଛଅ ହଜାର ତୀର, ଦେବତା, ଋଷି, ତପସ୍ୱୀମାନେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିବା, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଭାନୁତୀର୍ଥ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ, ଏଠି ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ସାଧନା ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ଘଟଣା ଆମେ କହିବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଯାହା ବଡ଼ ପାପକୁ ନାଶ କରେ। ଏଠି ଏକ ରାଜା ଥିଲେ — ନାମ ଶର୍ୟାତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର ଜଣେ ରାଣୀ ଥିଲେ — ସ୍ଥବିଷ୍ଠା, ଭୂମିରେ ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ। ଏଠି ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ — ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ରାଜାଙ୍କର ରାଜପୁରୋହିତ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାୟକ। ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ସହିତ ଦିଗ୍ବିଜୟ କରିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜିତି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଯାତ୍ରାରେ ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। "ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ? କାହିଁକି ମନ ଅନ୍ୟଠାରେ ବୋଧ ହୁଏ? ତୁମେ ଆମ ରାଜ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନର ନିର୍ମଳ ଅଧିକାରୀ। ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ; ତଥାପି କାହିଁକି ଏଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ? ପୃଥିବୀ ଜିତିଛି, ରାଜାମାନେ ଅନୁଗତ, ଏଠି ଅନେକ ଆନନ୍ଦର ଅବସ୍ଥା। କାହିଁକି ତୁମେ କ୍ଷୀଣ? ସତ୍ୟ କହ।" ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶର୍ୟାତିଙ୍କୁ ଭଲପାଇବା ଓ ସନ୍ତୋଷ ରେ କହିଲେ: "ହେ ରାଜା, ମୋ ଜଣେ ଜୀବନ ସାଥୀ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ କଥା ମୁଁ ରାତିର ଅଧା ଯାଇଥିବାବେଳେ ଶୁଣିଥିଲି। ମୋ ଶରୀରର ନାୟିକା, ପ୍ରିୟା, ମୋ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ ମୋ ଦେହ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି। ଭଲପାଇବାର ଉତ୍ତେଜନା ଆସିଲେ, ମୋ ପ୍ରିୟା ଜୀବନ ଲାଗି ଅପେକ୍ଷା କରି, ଶୋକରେ ଶୋଷିଯାଏ।" ରାଜା, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା, ହସି କହିଲେ: "ତୁମେ ମୋ ଶିକ୍ଷକ ଓ ମିତ୍ର; କାହିଁକି ନିଜକୁ ଉପହାସ କରୁଛ? ମୋର କଥାର ଉପଯୋଗ କ'ଣ? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାମାନେ, ଏପରି ଅସ୍ଥିର ଆନନ୍ଦରେ ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।" ଏହା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା କହିଲେ: "ଯେଉଁଠି ଦାମ୍ପତ୍ୟରେ ଏକତା ଅଛି, ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥ ବିକାଶ ପାଉଛି; ଏହା ଦୋଷ ନୁହେଁ, ବଡ଼ ଗୁଣ ବୋଲି ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ।" ତାପରେ ରାଜା ଏକ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଲେ, ଦାମ୍ପତ୍ୟ ପ୍ରେମର ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରରେ ଖବର ପଠାଇଲେ। ଶର୍ୟାତି ଦିଗ୍ବିଜୟ କରିବାକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଓ ପୁରୋହିତକୁ ମାରି, ପାତାଳକୁ ଗଲା। ଏହା ଶୁଣି ରାଜାଙ୍କର ରାଣୀ, ନିଶ୍ଚିତତା ଚାହିଁ, ଦୂତମାନଙ୍କ ଖବର ଶୁଣି, ଆଉଥରେ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜୀବନ ହରାଇଲେ — ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା। ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ରାଜା ରାଜପତ୍ନୀ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କର ଘଟଣା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଦୂତମାନେକୁ କହିଲେ: "ଦୂତମାନେ, ଶୀଘ୍ର ଯାଉ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହିଳାଙ୍କର ଶରୀର ରକ୍ଷା କର, ଖବର ଆଣ, ରାଜା ଓ ପୁରୋହିତ ଶୀଘ୍ର ଆସିବେ।" ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଦେହହୀନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ: "ହେ ରାଜା, ଗଙ୍ଗା ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ; ଗୌତମୀ, ପୃଥିବୀକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିଥିବା, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ।" ଏହା ଶୁଣି ଶର୍ୟାତି ଗୌତମୀର ତୀରକୁ ଗଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଧନ ଦେଲେ, ପିତୃମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ତୃପ୍ତ କଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ, ଧନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପଠାଇ, କହିଲେ — "ଯାତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦାନ କର।" ପୁରୋହିତ ରାଜାଙ୍କର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିନଥିଲେ; ଗୁରୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତ ସେନା ପଠାଇ, ଗଙ୍ଗାର ତୀରରେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଗଙ୍ଗା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନେକୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: "ମୁଁ ଦାନ ଦେଇଛି, ଅନ୍ନ ଦେଇଛି, ଜନମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି — ଏହି ସତ୍ୟରେ ଏହି ସତୀ ମହିଳା ମୋ ଆୟୁରେ ଜୀବନ ଲାଭ କରନ୍ତୁ।" ଏପରି କହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଶର୍ୟାତି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କର ପତ୍ନୀ ପୁନଃ ଜୀବନ ଲାଭ କଲେ। ରାଜା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମହିଳା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଜୀବନ ଲାଭ କରିଥିବା ଶୁଣି, ଏହି କାରଣରୁ ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବେ ରାଜା ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ପାଇଁ, ଗୁରୁ ପୁନଃ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମନେ ପକାଇଲେ। "ମୁଁ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଅପି ଅଗ୍ନି ଦେଖି, ମୋ ପ୍ରିୟା ପାଖକୁ ଯିବି କିମ୍ବା ଏଠି ତପସ୍ୟା କରିବି," ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। "ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ମୁଁ ଉଚିତ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିବି; ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରି, ପୁନଃ ମୋ ପ୍ରିୟା ପାଖକୁ ଫେରିବି।" ଏହି ଅନୁକୂଳ ହେବାକୁ ଚାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ — "ସତ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।