ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଧରିତ୍ରୀ ଓ ଜଳ ଦୁହେଁ ଏକ ଦୀର୍ଘ ବିବାଦରେ ପଡ଼ିଥିଲେ । ସେମାନେ ଏହି ବିବାଦର ସମାଧାନ ପାଇଁ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ । ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଉଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଏହିପରି କହିଥିଲି—ଧରିତ୍ରୀ ମୋଠାରୁ ବଡ଼ ଓ ପ୍ରାଚୀନ, ଏବଂ ଜଳ ଧରିତ୍ରୀଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ । ନାରୀମାନେ ନାରୀମାନଙ୍କ ବିବାଦକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିପାରନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ନୁହଁନ୍ତି । ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ କୁମ୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦେବୀ ଗୌତମୀ ଏହି ବିଚାର ଦେବେ । ସେ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତିନିଏ ଏକାସାଥି ଧରିତ୍ରୀକୁ ଯାଅ । ତେବେ ଜଳ, ଧରିତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏକାସାଥି ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଇ, ଧରିତ୍ରୀ ଓ ଜଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଗୌତମୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ । ସେମାନେ ଦରିଦ୍ରା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଭାବେ ଗୌତମୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ । ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ, ତୁମେ ନାରଦ, ଧରିତ୍ରୀ ଓ ଜଳ ଶୁଣିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଗଙ୍ଗା ଦରିଦ୍ରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କଥା କହିଲେ, ଏବଂ ଗୌତମୀ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ । ଗୌତମୀ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରୀ, ତପସ୍ୟାର ଶ୍ରୀ, ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରୀ ଯାହାକୁ କୀର୍ତି କୁହାଯାଏ, ଧନର ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଶ୍ରୀ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଶ୍ରୀ, ସ୍ମୃତି, ଲଜ୍ଜା, ଧୃତି, କ୍ଷମା, ସିଦ୍ଧି, ସନ୍ତୋଷ, ପୋଷଣ, ଶାନ୍ତି, ଜଳ ଓ ଧରିତ୍ରୀ—ଏସବୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଅଟୁଟ । ଅହଂକାର, ଔଷଧ, ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ପବିତ୍ରତା, ରାତି, ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ରିକା, ଆଶୀର୍ବାଦ, କ୍ଷେମ, ବ୍ୟାପ୍ତି, ମାୟା, ପ୍ରଭାତ, ମଙ୍ଗଳତା—ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆଭା ଓ ଶକ୍ତି । ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁଯେଉଁ ଜିନିଷ ଚଳନ୍ତି କିମ୍ବା ଅଚଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପଣ୍ଡିତ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ, ଭୋଗୀ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତ, ଯେଉଁଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ରୂପବାନ୍, ସେସବୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରକାଶ । ଏହା ଅଧିକ କଥା କାହିଁକି? ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମୟ । ଯେଉଁଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ, ସେସବୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ସ୍ୱରୂପ । ତାଙ୍କୁ ବିନା କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ । ହେ ସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୀ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରି ଲଜ୍ଜିତ ହେଉନାହାନ୍ତି କି? ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ଦରିଦ୍ରାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଚାଲ, ଚାଲ।” ଏହି ସମୟରୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦରିଦ୍ରତାର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗା ସେବନ କରାଯାଏନାହିଁ, ଦରିଦ୍ରତା ରହିଥାଏ; ଏହିଠାରୁ ସେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦୁଃଖ ନାଶକ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଲା । ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ । ଷଡ୍ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଯାହାକୁ ଦେବ, ଋଷି, ତପସ୍ବୀମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ । ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଭାନୁତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ପାଆନ୍ତି । ଏଠି ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖ ନାଶକ ଘଟଣା ଉପଖ୍ୟାନ କହିବି । ଏଠି ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ନାମ ଥିଲା ଶର୍ୟାତି, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଥିଲେ ସ୍ଥବିଷ୍ଠା, ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସମ ରୂପବତୀ ଅନ୍ୟ କେହି ନଥିଲେ । ସେଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ନାମ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବଂଶଜ, ଓ ରାଜାଙ୍କ ରାଜପୁରୋହିତ । ସେ ଏକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ସହିତ ଦିଗ୍ବିଜୟ ପାଇଁ ବେରିହେଲେ । ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ ଜୟ କରି, ଯାତ୍ରାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି, ସେ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କିଏ ଦୁଃଖିତ? କୌଣସି କାରଣ ଅଛି କି? ତୁମେ ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନୀତ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ । ତୁମେ ପାପରହିତ, ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ତଥାପି ମନ ଅନ୍ୟତ୍ର କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉଛି? ପୃଥିବୀ ଜୟ କରାଯାଇଛି, ରାଜାମାନେ ବଶୀଭୂତ, ଏଠି ଅତିଆନନ୍ଦ ଅବସ୍ଥା । ତୁମେ କାହିଁକି କ୍ଷୀଣ ଦେଖାଯାଉଛ? ସତ୍ୟ କହ, କାହିଁକି ଏପରି?” ତେବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶର୍ୟାତିଙ୍କୁ ଭାଲ ପ୍ରେମ ଭରା କଥା କହିଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ମୋ ଜୀବନ ସଂଗିନୀ ମୋତେ ଯିଏ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ରାତି ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଘରେ ଫେରିନଥିଲି, ସେ ମୋ ଆସିବା ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ମୋ ଶରୀରର ଅଧିକାରିଣୀ, ପ୍ରିୟା, ମୋ ଉପରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମନ ଭାବି ମୋ ଦେହ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି । ପ୍ରେମ ଉତ୍କଳେଶ ହେଲେ, ସେ ପଦ୍ମମୁଖୀ ଜୀବନ ଆଶାରେ କ୍ଷୟ ହୁଏ ।” ରାଜା ହସି କହିଲେ—“ତୁମେ ମୋ ଗୁରୁ, ବନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ; କାହିଁକି ନିଜକୁ ଉପହାସ କରୁଛ? ମହାମୁନି, ମୋ କଥାର ଉପଯୋଗ କ’ଣ? ମହାତ୍ମାମାନେ ଏହି ନଶ୍ୱର ସୁଖରେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତିନାହିଁ ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା କହିଲେ—“ଯେଉଁଠି ପତି-ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମିଳନ ରହିଥାଏ, ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଫଳିଥାଏ । ଏହା ଦୋଷ ନୁହେଁ, ବଡ଼ ଗୁଣ ।” ତାପରେ ସେ ରାଜା ଏକ ବଡ଼ ସେନା ସହ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଲେ, ତାଙ୍କ ସ୍ନେହ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗରରେ ସୂଚନା ପଠାଇଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଶର୍ୟାତି ଦିଗ୍ବିଜୟକୁ ବହୁଡ଼ିଲେ, ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ପାତାଳକୁ ଚାଲିଗଲା । ଏହି ଖବର ଶୁଣି ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ ନିଶ୍ଚିତି ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦାଙ୍କୁ ଆସି ମିଶିଲେ । ସେଇ ସମୟରେ ସେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଏହା ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଥିଲା । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦୂତମାନେ ଏହି କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର କଲେ । ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଚକିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏବଂ ରାଜମହିଳାମାନେ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଯାହା କଲେ, ତାହା ଦେଖି ରାଜା ପୁନି ଦୂତମାନେ କହିଲେ—“ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହିଳାଙ୍କ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କର, ଖବର ଆଣ, ରାଜା ଓ ପୁରୋହିତ ଶୀଘ୍ର ଆସିବେ ।” ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ରାଜା ରହି ଥିବାବେଳେ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର କହିଲା—“ହେ ରାଜନ୍, ଗଙ୍ଗା ତୁମ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବେ; ଧରିତ୍ରୀକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଗୌତମୀ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରି ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ ।