ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦରିଦ୍ରା ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ, “ତୁମେ ନିଜକୁ ବଡ଼ କହିବାକୁ ଲଜ୍ଜା ପାଉଛ, ଏବଂ ସବୁବେଳେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ। ଯେଉଁଠି ଭରସା କରିବାକୁ ହୁଏ, ସେଠି ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଠକେଇ କର, ଏବଂ ଏପରି ଅହଂକାର କେମିତି କରୁଛ? ତୁମକୁ ଲାଭ କରି କେବେ ମଧ୍ୟ ସଂତୋଷ ମିଳେନି, ବରଂ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅପସୋସ ମିଳେ—ଏକ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଯେପରି। ମଦ୍ୟ ପିଇଲେ ଯେପରି ମନୁଷ୍ୟ ମତାଳ ହୁଏ, ତୁମ ସାନିଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମତାଳତା ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତୁମେ ସଦା ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କର, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ତିନି ଗୁଣିୟା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ବସିଥାଏ। ମୁଁ ସିଏମାନଙ୍କ ସହିତ ବସିଥାଏ ଯେଉଁମାନେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, କୃତଜ୍ଞ, ମହାନ, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଅଛି, ଶାନ୍ତ ଓ ଗୁରୁସେବାରେ ଲିନ। ମୁଁ ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପଣ୍ଡିତ, ବୀର, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ, ତେଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଏଠି ବଡ଼ପଣା ମୋର। ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ, ବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସନ୍ୟାସୀ ଓ ନିର୍ଭୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତୁମ ଆପଣଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ନେଇ ଆପଣ ଶୁଣ। ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଲଗା, ଦୁଷ୍ଟ, କ୍ରୂର, ଦୁଷ୍ଟମନା, ଅପବାଦୀ, ଲୋଭୀ, ଅପଙ୍ଗ ଓ ଧୃତିହୀନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସ। ତୁମେ ନିଚ, ଅକୃତଜ୍ଞ, ଅଧର୍ମୀ, ବନ୍ଧୁଦ୍ରୋହୀ, ଅପ୍ରିୟ ଓ ଭଙ୍ଗହୃଦୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସ। ଏପରି ଦୁଇଜଣ ବିବାଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦୁଇଁଜଣ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ କହିଲି: “ପୃଥିବୀ ମୋଠାରୁ ପୁରୁଣା, ଜଳ ପୃଥିବୀଠାରୁ ପୁରୁଣା; ମହିଳାମାନେ ମାନେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ବିବାଦ ନିଜେ ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ନୁହଁନ୍ତି। ବିଶେଷକରି କୁମ୍ଭଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମାନ୍ୟମଧ୍ୟରୁ ଦେବୀ ଗୌତମୀ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦେବେ। ସେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ସେଉଁଠି ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ତିନିଁଜଣ ଏକାସাথে ପୃଥିବୀକୁ ଯାଅ।” ଏହିପରି ଭାବେ ଜଳ, ପୃଥିବୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏକାସাথে ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ। ପୃଥିବୀ ଓ ଜଳ ଗୌତମୀଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିଲେ। ସେମାନେ ଦରିଦ୍ରା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କଥା ବିବେଚନା କରି, ନମ୍ରତାର ସହିତ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେତେବେଳେ ଲୋକପାଳମାନେ, ତୁମେ ନାରଦ, ପୃଥିବୀ ଓ ଜଳ ଶୁଣୁଥିଲେ; ଗଙ୍ଗା ଦରିଦ୍ରାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରି କଥା କହିଲେ, ଓ ଗୌତମୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ: “ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତଜ୍ଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟାର ତଜ୍ଜ୍ଞ, ଯଜ୍ଞର ତଜ୍ଜ୍ଞ, ଧନର ତଜ୍ଜ୍ଞ, କୀର୍ତ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି, ସରସ୍ୱତୀ— ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ, ସ୍ମୃତି, ଲଜ୍ଜା, ଧୃତି, କ୍ଷମା, ସିଦ୍ଧି, ସନ୍ତୋଷ, ପୋଷଣ, ଶାନ୍ତି, ଜଳ ଓ ପୃଥିବୀ— ଅହଂକାର, ଔଷଧି, ପ୍ରକାଶ, ପବିତ୍ରତା, ରାତି, ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ରିକା, ଆଶୀର୍ବାଦ, କ୍ଷେମ, ବ୍ୟାପ୍ତି, ମାୟା, ଉଷା ଓ ମଙ୍ଗଳ— ଯାହା କିଛି ଏହି ସଂସାରରେ ଅଛି, ଚଳ ଅଚଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପଣ୍ଡିତ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଭୋଗୀ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତ, ଯାହା କିଛି ଆନନ୍ଦଦାୟକ କିମ୍ବା ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ, ସେସବୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ମନିଫେଷ୍ଟେସନ୍। କାହିଁକି ବିସ୍ତାରରେ କହିବି? ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ମୟ; ଯେଉଁଠି ଯାହା ଉତ୍ତମ ଦେଖାଯାଏ, ସେସବୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ରୂପ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିନା କିଛି ଅଛିନାହିଁ। ଏଠି, ହେ ଦରିଦ୍ରେ, ଏପରି ଦେବୀ ସହିତ ବିବାଦ କରି କି ତୁମେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଉନାହିଁ?” ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ଦରିଦ୍ରାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଚାଲ, ଚାଲ।” ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦରିଦ୍ରାର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗାର ସେବା ହେଉନାହିଁ, ଦରିଦ୍ରତା ରହିଥାଏ; ଏହିଠାରୁ ସେ ତୀର୍ଥ ଦୁଃଖ ନାଶକ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଲା। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଛଅ ହଜାର ତୀର୍ଥ, ଦେବ, ଋଷି ଓ ତପସ୍ବୀମାନେ ପୂଜିତ, ସେଠି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଭାନୁତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାଁଠାରେ ସମସ୍ତ ସାଧନା ଲାଭ ହୁଏ। ଏଠି ମୁଁ ଏହି ଘଟଣା କଥା କହିବି, ଯାହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ। ସେଠି ଥିଲେ ଏକ ରାଜା, ନାମ ଥିଲା ଶର୍ୟାତି, ଯିଏ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଥିଲେ ସ୍ଥବିଷ୍ଠା, ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ। ଏଠି ଥିଲେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବଂଶଜ, ରାଜାଙ୍କ ରାଜପୁରୋହିତ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ସହିତ ଦିଗ୍ବିଜୟ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ ଜିତି, ଯାତ୍ରାରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମ ଚିନ୍ତା କାହିଁକି? କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଛ? ଏ ରାଜ୍ୟରେ ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ମାନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ଅଛି। ତୁମେ ପାପ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ତଥାପି ଏପରି ଅନ୍ୟମନସ୍କ କାହିଁକି? ପୃଥିବୀ ଜିତାଯାଇଛି, ରାଜାମାନେ ବଶୀଭୂତ, ଏଠି ମହାସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଅଛି। ତୁମେ କାହିଁକି କ୍ଷୀଣ ଦେଖାଯାଉଛ? ସତ୍ୟ କହ।” ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ସ୍ନେହ ଓ ପ୍ରେମର ସହିତ ରାଜାକୁ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ମୋ ଜୀବନସଂଗିନୀ ମୋତେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ମୁଁ ରାତିର ମଧ୍ୟରେ ଘରକୁ ଫେରିଲି, ସେ ମୋ ପଥ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏ ଦେହର ମାଲିକା, ମୋ ପ୍ରିୟା, ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଉକ୍ତି ମନେ ପକାଇ ମୋ ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି। ପ୍ରେମ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଜାଗିଲେ, ତାଙ୍କ ଅମ୍ବୁଜମୁଖୀ, ଜୀବନ ଆଶା କରି, ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ହସି କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋ ଗୁରୁ ଓ ବନ୍ଧୁ। ତୁମେ ନିଜକୁ କାହିଁକି ଉପହାସ କରୁଛ? ମହାମନା, ମୋ କଥାର କ’ଣ ଦରକାର? ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ସୁଖ ଉପରେ ଭରସା କରନ୍ତିନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଜ୍ଞାନୀ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା କହିଲେ, “ଯେଉଁଠି ଦମ୍ପତି ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ଥାଏ, ସେଠି ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ତିନି ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ; ଏହି ଦୋଷ ନୁହେଁ, ବଡ଼ ଗୁଣ ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ।