ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ଏକ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଏବଂ ଆଦରିତ ଅଟୁଟ ମାନ୍ୟତା। ମୁଁ—ଜଗତର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ମୋକ୍ଷକୁ ଅଭିଲାଷ କରେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବାର ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଛି; ଏହି ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଅବିନାଶୀତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଦାନ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି ଦିଆଯାଏ, ତାହା ତାହାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଦାନ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇ ପରେ ଭୋଗ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଏହି ଲାଗି, ବିଶାଳ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟା, ମୋତେ କିଛି ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ, କିମ୍ବା ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ ଶରଣାଗତ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ। ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପାଖରେ ଦିବାକୁ କିଛି ନାହିଁ; ଶରୀର ଓ ତାହା ସହିତ ଯାହା ଅଛି, ସେସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଇଛି।” ପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଜଗତର ନାୟକ, ଗରୁଡଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦ୍ରୁତ କରି କଣିଶକୁ ଏଠାରେ ଆଣ; ସେ ଏହି ଦାନ ମୋତେ ଦେଇବ।” ମାସ୍ତରଙ୍କର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀରାଜ ଗରୁଡ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଏହି ଦାନ ଦେଇବା ପରେ, କଣିଶ ପ୍ରସନ୍ନ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଭୋଗ ଲାଭ କରିବ। ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟା, ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତରେ ଧାନ ଦେଲେ; ଏହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ବଂଶରେ ସାତ ଜଣ ଯାଏଁ ରହିବେ, ସେଯାଏଁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ—ଗାଁଠି, ସୁନା, ଧାନ, ମାନ୍ୟା, ଭୂଷଣ—ମିଳିବ।” ଜଗତର ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଯେଉଁ ଭୂଷଣ ଅଛି, ସେସବୁ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପାଇଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଘରକୁ ଯାଉ।” ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟା ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମେ ଉନ୍ନତି ଦେଖି, କହିଲେ, “ଆହା, ଏହି ଦାନର ଶକ୍ତି! ଆହା, ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ମରଣର ଶକ୍ତି! ଆହା, ଗଙ୍ଗାର ଶକ୍ତି! ଏହି ମହାତ୍ମ୍ୟ କିଏ ବୁଝିପାରିବ?” ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟା, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ପୁଅ, ପୁଅପୁଅ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ପିତାମାତା ସହିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ ଓ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁଇଟି ପାଇଲେ। ଏହିଠାରୁ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟାର ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥାନ ବୈଷ୍ଣବ ହୋଇଗଲା; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦେଇ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ମିଳେ। ବେଦ କିମ୍ବା ସ୍ମୃତିରେ ଯେଉଁ ତୀର୍ଥର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ବିଷ୍ଣୁ ସେ ବ୍ୟକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ସୁଖୀ ହୁଏ। ଉଭୟ କୂଳରେ ଏଗାର ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେସବୁ ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାଏ—ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା। ନାରଦ, ଏବେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ତୀର୍ଥର ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣ, ଯାହା ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଏ, ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏକ ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦାରିଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ହେଲା; ଦୁଇଜଣ ବିରୋଧୀ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚାଲିଲେ। ତିନି ଲୋକରେ କିଛି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଜଣର ଚାପ ନାହିଁ। ଦୁଇଜଣ ଏକାପରେ ଏକା କହିଲେ, “ମୋର ପ୍ରାଚୀନତା, ମୋର ପ୍ରାଚୀନତା!” ଦାରିଦ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମିଛି।” “ମୁଁ ହିଁ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପରିବାର, ଚରିତ୍ର ଓ ଜୀବନ; ମୋ ନଥିଲେ, ଦେହ ରଖିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ ମୃତ ଭଳି।” ଦାରିଦ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧିକ; ମୋକ୍ଷ ସଦା ସେଠି ଆଧାରିତ। ଏଭଳି ଦାରିଦ୍ର କହିଲେ।” “ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଅଛି, ଇଛା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଅଭିମାନ, ଇର୍ଷ୍ୟା କେବେ ରହେନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଅଛି, ଭୟ, ପାଗଳପନ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଅଭିମାନ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।” ଦାରିଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଯେଉଁ ଜୀବ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ; ଏକ ଦୁଃଖୀ ଲୋକ ଶିବା ଭଳି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ। ଦେହ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସମୟରେ, ଦେହରେ ବସିଥିବା ପାଞ୍ଚ ଦେବତା—ବୁଦ୍ଧି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଲଜ୍ଜା, ଶାନ୍ତି, ପ୍ରତିଷ୍ଠା—ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଯାନ୍ତି।” “ଯାଏଁ ଲୋକ ଧନ ଚାହିଁନାହିଁ, ସେ ଗୁଣ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ଅଧିକାରୀ; କିନ୍ତୁ ଧନ ଚାହିଲେ, କେଉଁଠି ଗୁଣ, କେଉଁଠି ମର୍ଯ୍ୟାଦା? ଯାଏଁ ଧନ ଚାହିଁନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ନିବାସ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଏହି ଦୁଃଖ ଦେହୀ ପାଇଁ ବଡ଼ ଅପସ୍ରିତି, ବଡ଼ ପାପ; କିଏ ଦୁଃଖୀକୁ ସମ୍ମାନ, କିଏ କଥା, କିଏ ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ।” “ଏହି ଲାଗି, ମୁଁ ଅଧିକ; ଦାରିଦ୍ର ବିଷୟରେ ମୋର କଥା ଶୁଣ।” ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦାରିଦ୍ର କହିଲେ, “ତୁମେ ‘ମୁଁ ଜେଷ୍ଠ’ କହିବାକୁ ଲଜ୍ଜିତ, ତୁମେ ସଦା ପାପରେ ଆନନ୍ଦ, ପରମପୁରୁଷକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ। କିପରି ତୁମେ ସଦା ଭାସ୍ତା ଲୋକଙ୍କୁ ଭୁଲାଇ, ଏତେ ଅଭିମାନ କର? ତୁମେ ପାଇଁ ସୁଖ ନାହିଁ, କେବଳ ପଶ୍ଚାତାପ, ଭୁଲ ଶିକ୍ଷକ ଭଳି। ପୁରୁଷମାନେ ମଦ୍ୟପାନ କରି ଯେଉଁ ମଦ ଆସେ, ତାହା ତୁମ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଆସୁଥିବା ମଦ ଭଳି ଦ୍ରୁତ ନୁହେଁ, ଏହା ପ୍ରବଳ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତୁମେ ସଦା ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ କର, ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।” “ମୁଁ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା, କୃତଜ୍ଞ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ଶାନ୍ତ, ଗୁରୁସେବାରେ ଲଗିଥିବା ଲୋକମାନେ ସହିତ ଅଛି। ମୁଁ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିକ୍ଷିତ, ଶୂର, ଦୃଢ଼, ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ସହିତ ଅଛି; ଏହି ଲାଗି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଅଧିକତା ମୋ ପାଖରେ। ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିୟମ ପାଳନ କରୁଥିବା, ଭିକ୍ଷୁ, ଭୟହୀନ ଲୋକମାନେ ସହିତ ଅଛି; ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତୁମ ଅଞ୍ଚଳ ନିଜେ ଶୁଣ।” “ତୁମେ ରାଜାମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ, କ୍ରୂର, ଦ୍ୱେଷୀ, ଅପବାଦୀ, ଲୋଭୀ, ଅପଙ୍ଗ, ଚଲାକ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛ; ତୁମେ ଅନାୟ, ଅକୃତଜ୍ଞ, ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ବନ୍ଧୁଦ୍ରୋହୀ, ଅପରିଚିତ, ଅଭିନ୍ନ ହୃଦୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛ।