ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାଥ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ମନେ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଦୁଃଖ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅପମଙ୍ଗଳ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ମୋ ପାଖରେ କେମିତି କଷ୍ଟ ବା ଅସୁବିଧା ରହିପାରିବ? ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୋଗ କରିଥାଏ; କେହି କାହା ପାଇଁ କିଛି କରେନାହାନ୍ତି—ନ ଭଲ ପାଇଁ, ନ ଖରାପ ପାଇଁ। ଯେପରି ମେଠି ଚାଷ କଲେ ମେଠି ଫଳ, ନିମ୍ବ ଚାଷ କଲେ ନିମ୍ବ ଫଳ ମିଳେ; ଏଠି କେବେ ମଧୁର ଫଳ ତିତି ଚାଷରୁ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଗୌତମୀ ନଦୀ ସେବା କରନାହାନ୍ତି, ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନାହାନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରନାହାନ୍ତି—ସେମାନେ କେମିତି ଶ୍ରୀ, ସମୃଦ୍ଧି ଅପେକ୍ଷା କରିପାରିବେ? ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି ଦେଉ ନାହିଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦେଉ ନାହିଁ; ଏଠି ଯେଉଁ ଦାନ ହୁଏ, ସେ ଦୁଇ ଲୋକରେ ଥାଏ। ମାଟି, ପାଣି, କୁଶ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ଶୁଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ; ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଦେହକୁ କ୍ଷୀଣ କରି ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ। ଦାନ ଛାଡ଼ି, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଲୋକ ଭୋଗ ପାଇପାରିବେନାହିଁ; ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଲୋକ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିରଲେପ ହୁଏ, ଏପରି ଲୋକ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି। ତାପରେ ଅବିରୋଧ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଯାନ୍ତି; ଏଠି, ମୋର ଭକ୍ତି ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସହଜରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଦାନ ଓ ଏହାଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, ଭୋଗ ମିଳିଥାଏ; କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଭୋଗ ନୁହେଁ। ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କିପରି ମୋକ୍ଷ ମିଳେ? ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଯଦି ଦେହୀ ଜନ୍ମରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳିଯାଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ କାହିଁକି? ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ମୁଁ ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱର ସାର, ଏହି ମୋକ୍ଷକୁ ଆମି ଚାହେଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଉଛି: ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଅନ୍ୟ ଜିଜ୍ଞାସୁକୁ ଯେଉଁଠି ଦିଆଯାଏ, ସେଠି ଅକ୍ଷୟତା ଲାଭ ହୁଏ। ମୋତେ ଚିନ୍ତା କରି ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେ ତାହାର ନିଜ ଫଳ ଦେଉଛି; ଏଠି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଭୋଗ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ହେ ମହାମନା, ମୋତେ କିଛି ଭୋଜନ ଦିଅ, କିମ୍ବା ଗୌତମୀ ତୀରରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ। ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୋ ପାଖରେ ଦେବାକୁ କିଛି ନାହିଁ; ଯେ କିଛି ଆଛି, ଦେହ ଓ ଦେହ ସମ୍ପର୍କିତ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଛି।” ଏପରି ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁରନ୍ତ କଣିଶଙ୍କୁ ଆଣିନେ, ସେ ଏହି ଦାନ ମୋତେ ଦେବେ।” ମାଲିକଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀରାଜ ଗରୁଡ଼ ତଦନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତରେ ଧାନ ଦେଲେ; ସେ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି କଥା ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ସାତଜଣ ଅଛନ୍ତି, ସେଯାଏଁ ସେମାନେ ରହିବେ; ଚାହିଁଥିବା ଭୋଗ—ଗାଈ, ସୁନା, ଧାନ, ବସ୍ତ୍ର, ଓ ଗହନା—ସେମାନେ ପାଇବେ।” ପୃଥିବୀରେ ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିବା ଯେଉଁ ଗହନା ଅଛି, ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ସେ ସବୁ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗଙ୍ଗାର କୃପାରେ ଲାଭ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଘରକୁ ଯାଅ,” ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ; ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ସେ ଋଷି କହିଲେ: “ଆହା, ଏହି ଦାନର ଶକ୍ତି! ଆହା, ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ମରଣର ଶକ୍ତି! ଆହା, ଗଙ୍ଗାର ଶକ୍ତି! କିଏ ଏହି ମହତ୍ବ ବୁଝିପାରିବ?” ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ, ପତ୍ନୀ, ପୁଅ, ନାତି, ଆତ୍ମୀୟ, ପିତାମାତା ସହିତ ଭୋଗ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ଲାଭ କଲେ। ସେଠାରୁ ଏଇ ସ୍ଥାନ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟଙ୍କ ତୀର୍ଥ ବୈଷ୍ଣବ ତୀର୍ଥ ହେଲା; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ବେଦ ବା ସ୍ମୃତିରେ କୌଣସି ତୀର୍ଥର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ବିଷ୍ଣୁ ସେଉଁଠି ଲୋକରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ଅପରାଧ ମୁକ୍ତ ଓ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି। ଉଭୟ ପାରେ ଏକାଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସବୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା। ଏବେ, ହେ ନାରଦ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୀର୍ଥର କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ବଢ଼ାଏ, ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦାରିଦ୍ର୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସଂବାଦ ହେଲା; ଦୁଇଁ ବିରୋଧୀ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଦୁହିଁ ଅସ୍ପର୍ଶ ରହନ୍ତି। ଦୁଇଁଜଣେ ଖୁଦ୍ରତା ନେଇ କଥା କଲେ: “ମୁଁ ବଡ଼, ମୁଁ ବଡ଼!” ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଥାରେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମିଛି।” “ମୁଁ ହିଁ ଦେହୀଜନଙ୍କ ପରିବାର, ଚରିତ୍ର ଓ ଜୀବନ; ମୋ ବିନା ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମୃତସମାନ।” ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କହିଲେ: “ମୁଁ ସମସ୍ତଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ମୋକୁ ଛାଡ଼ି ମୋକ୍ଷ କେବେ ହୁଏନାହିଁ।” “ଯେଉଁଠି ମୁଁ ରହେ, ତାଁଠି ରାଗ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମଦ, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ ରହେନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅଛି, ସେଠି ଭୟ, ପ୍ରମାଦ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅଭିମାନ ଆସେନାହିଁ।” ଦାରିଦ୍ର୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ମୋ ସଜ୍ଜିତ ହୁଏ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦରିତ; ଗରିବ ମଧ୍ୟ ଶିବ ଭଳି ହେଲେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପେକ୍ଷିତ। ଦେହ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦେହରେ ବସିଥିବା ପାଞ୍ଚ ଦେବତା—ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ, ଲଜ୍ଜା, ଶାନ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତି—ସେମାନେ ସହସା ଚାଲିଯାନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକ ଧନ ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ଗୁଣ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ଅଧିକାରୀ; କିନ୍ତୁ ଧନ ଲୋଭ ଆସିଲେ, ଗୁଣ କେଉଁଠି, ମର୍ଯ୍ୟାଦା କେଉଁଠି? ଧନ ଲୋଭ ନଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ନିବାସ। ଏହି ଦୁଃଖ ଦେହୀଜନଙ୍କ ପାଇଁ ମହାପାପ; କେହି ଗରିବକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତିନାହିଁ, କଥା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହିପରି, ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଏହି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ବିଷୟରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।