ବ୍ରହ୍ମା, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଅପବାଦ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କ ନିଜ ଲୋକକୁ ପୁନଃ ଫେରିଗଲେ। ଏହିଠାରୁ ଏହି ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଯିଏ ସେଠାରେ ବାଣୀର ଇଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଥାଏ, ସେ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏଠାରେ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ରିୟାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଏହି ପବିତ୍ର ସଂଗମରେ ଯିଏ କୌଣସି କ୍ରିୟା କରେ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଉନଥାଏ; ଏଠାରେ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ବରେ ଏକଶେ ଉନେଶଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପକୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ନାମକ ଏକ ମହାର୍ଷି ଥିଲେ, ଯିଏ ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜନନୀ ଜାବାଳା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ଯିଏ ସୁସନ୍ତାନ ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ବାପା ମୁଦ୍ଗଳ ମୁନି ଥିଲେ, ଯିଏ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟଙ୍କ ଜନନୀ ଭାଗୀରଥୀ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, ନିୟମିତ ଭାବେ, ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ। ଏହା ସେମାନଙ୍କର ନିତ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଥିଲା—ଗଙ୍ଗା ତୀରେ କୁଶ, ମାଟି, ସାମୀ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଓ ରାତିରେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ମନର କମଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ। ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟଙ୍କ ଡାକରେ ଶ୍ରୀହରି ଗରୁଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରି, ତୁରନ୍ତ ଆସିଯାଉଥିଲେ। ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଭକ୍ତି ସହିତ ଆଦରିତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହୁଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଦିନର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧରେ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, “ବାଲକ, ଘରକୁ ଯାଅ, ତୁମେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଉଛ;” ଏହି କଥା ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ। ଏପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ଘରକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଯାଉଥିଲେ। ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ସେପରି ଘରକୁ ଫେରି, ଯାହା ପାଇଥିଲେ ତାହା ନିଜ ଘରେ ଜାଇ ଜନନୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୌଦ୍ଗଲି ମଧ୍ୟ ପତି ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ। ସେ ଯେଉଁ ଶାକ, ମୂଳ, ଫଳ ଆଣିଥିଲେ, ତାହା ଅତି ଯତ୍ନରେ ଅତିଥି, ସନ୍ତାନ ଓ ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ସେ ନିଜେ ପରେ ଖାଉଥିଲେ; ଏବଂ ମୌଦ୍ଗଲି ସବୁଠୁ ପରେ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ବହୁ ଦିନ ପରେ, ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ପତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ଯଦି ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ତୁମ ସମ୍ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି, ତେବେ ଆମ ଦୁଃଖ କାହିଁକି ଅଛି?” ସେ କହିଲେ, “ବିଷ୍ଣୁ ଆସିଲେ ତୁମେ ପଚାର; କାରଣ, ସେମାନଙ୍କୁ ମାନସିକ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କଲେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଜନ୍ମ, ଦୁଃଖ, ମୃତ୍ୟୁ ନାଶ ହୁଏ—ତେବେ ଦେଖିଲେ କାହିଁକି ନ ହୁଏ? ଏହି କଥା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପଚାର।” ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ କହିଲେ, “ଏହା ଠିକ୍, ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବି।” ଏହାପରେ, ସେ ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହସ୍ତ ଯୋଡି ପଚାରିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଦୁଃଖ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅପମାନ ନାଶ ହୁଏ; ତେବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମୋ ଦୁଃଖ କିପରି ରହିଯାଏ?” ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଯାହା କରାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; କୌଣସି ଜଣେ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଥିରେ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଯାହାହେଉ। ଯେପରି ଯେଉଁ ବୀଜ ବପାଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ମିଳେ; ନିମ୍ବ ଗଛରୁ କଦାପି ଆମ୍ବ ହୁଏନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସେବା କରନ୍ତିନାହିଁ, ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତିନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ କରନ୍ତିନାହିଁ—ସେମାନେ କିପରି ସଫଳତା ପାଇବେ? ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ କିଛି ଦେଉନାହାଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ପରଜନ୍ମରେ ମିଳେ। କ୍ଷୀର, ଜଳ, କୁଶ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରାଯାଏ; ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ଶରୀରକୁ କ୍ଷୀଣ କରି, ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଦାନ ଛାଡି କୌଣସି ଲୋକ ଉପଭୋଗ ନ କରିପାରିବେନାହିଁ; ନିତ୍ୟ ଶୁଭ କର୍ମ କରି ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ବିରକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହିପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହାପରେ, ଅବିରୋଧ ଜ୍ଞାନରେ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏଠାରେ ମୋ ଭକ୍ତି ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସହଜରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଉପଭୋଗ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରି ମିଳେ; କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ଉପଭୋଗ ନୁହେଁ। ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କିପରି ମୁକ୍ତି? ଉପଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଯଦି ଦେହୀ ଜୀବ ମୁକ୍ତି ପାଇଯାଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୌରବିତ; ମୁଁ, ଯିଏ ସମସ୍ତର ସାର, ଏହିକୁ ଅଭିଲାଷ କରେ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ କହୁଛି—ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଜିଜ୍ଞାସୁଙ୍କୁ ଯାହା କୁହାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷୟତା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। ମୋତେ ଭାବି ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ସେଉଁଠି ତାହାର ଫଳ ଦେଉଛି; ଏହା ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ମହାମନା, ମୋତେ କିଛି ଭୋଜନ ଦିଅ, କିମ୍ବା ଗୌତମୀ ତଟରେ ଶରଣଗତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ। ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୋ ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ; ଯାହା ଶରୀର ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ।” ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ, ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ, ଗରୁଡ଼ାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁରନ୍ତ କଣିଶକୁ ଆଣ; ସେ ଏହି ଦାନ ମୋତେ ଦେବେ।” ଏହିପରି, ସେ ଯେଉଁ ଉପଭୋଗ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ, ସେହି ସମସ୍ତ ମିଳିବ। ଗରୁଡ଼, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, କାମ କଲେ। ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶସ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ; ଏହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ସାତ ଜଣ ରହିବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଥିବେ; ଏବଂ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଗୋ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଧାନ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ ମିଳିବ।