ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଦାନବ ନିଜର କଳା ଦେହକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ କଳା, ମୋ ବାପା କଳା, ମୋ ମା କଳା, ଏବଂ ମୋ ଛୋଟ ଭାଇ ମଧ୍ୟ କଳା। ମୁଁ ୟଜ୍ଞ ଧ୍ଵଂସ କରିଦେବି, ୟଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଛେଦ କରିଦେବି, ମୁଁ କ୍ରିୟାର ସମାପ୍ତିକାରୀ।" ଦାନବଙ୍କ ଏହି ଭୟଜନକ ଉଦ୍ଘୋଷଣା ଶୁଣି, ୟଜ୍ଞର ରକ୍ଷାକୁ ଚାହାଁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, "ଧର୍ମକୁ ପ୍ରିୟ ଜଣେ, ତୁମେ ଦ୍ୱିଜ ଓ ୟଜ୍ଞଧ୍ଵଂସୀ ଭାବେ ପରିଚିତ, ମୋ ୟଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କର।" ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଦାନବ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋର କଥା ଶୁଣ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ। ପରେ, ମୁଁ ବିଶ୍ୱପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପରେ, ସେ କହିଲେ—'ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ତୁମକୁ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବେ, ତେବେ ତୁମ ଶାପ ଶେଷ ହେବ।' ଏହି ଭଳି କରିଲେ ହିଁ ତୁମ ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହେବ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ, "ତୁମେ ମୋ ସୁହୃଦ୍, ମୋତେ କହ କିପରି ମୁଁ ୟଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି, ମୁଁ ଏହି କାମ କରିବି।" ଦାନବ କହିଲେ, "ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମିଳି ଦୁଧସାଗର ମଥନ କଲେ, ଅମୃତ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ବଡ଼ କଷ୍ଟ ହେଲା—ତେବେ ଆମ ପାଇଁ ଏହା ସହଜ କିପରି ହେବ?" ପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, "ଯଦି ତୁମେ ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଯାହା ସହଜ ମିଳେ, ତାହା କୁହ।" ତାପରେ ଦାନବ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଅମୃତ ହେଉଛି ଗୌତମୀ (ଗୋଦାବରୀ) ନଦୀର ଜଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗାୟର ଘୃତ ଓ ସୋମ; ଏଉଁ ଚାରି ଅମୃତ। ଏହି ଚାରି କିମ୍ବା ତିନି: ଗଙ୍ଗାଯଳ, ଘୃତ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଅଭିଷେକ କର। ତଥାପି, ଗୌତମୀ ଜଳ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ।" ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ନେଇ ଦାନବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ବଳିଦାନ ସ୍ଥଳ, ବଳିପୀଠ, ପଶୁ, ରିତ୍ବିଜ୍ମାନେ ଓ ୟଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅମୃତ ଛିଣ୍ଟିଲେ। ତାହାରେ ସବୁଏ ଧଳା ହେଇଗଲେ, ଦାନବ ମଧ୍ୟ ଧଳା ହେଲେ ଓ ବଳଶାଳୀ ଭାବେ ପୂନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ କଳା ଥିଲେ, ସେ ଏଉଁ ଅଭିଷେକରେ ମାତ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଧଳା ହେଲେ। ୟଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ଯାଞ୍ଚିଲେ। ପରେ, ରିତ୍ବିଜ୍ମାନେ ବିଦାୟ ନେଇ ୟଜ୍ଞସ୍ଥଳ ପୀଠକୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପିଡ଼ିଦେଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ପୀଠ ଏଯାଁ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ଏହା ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତ ଓ ମହାତ୍ମା ଅଟୁଟ, ଏଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଦାନବ ପୁନର୍ବାର ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଯାଉଛି, ୟଜ୍ଞ ତୁମେ ପୁନଃ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଏହି ତୀରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ୟଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଫଳ ଲାଭ କରିବେ; କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ ହେବ।" ସେହି ସମୟରୁ ଏହି ତୀରକୁ "ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଗୌତମୀ ନଦୀରେ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ, ଏଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଅଛି। ଏଠି ଉଭୟ କୂଳରେ ସାତ ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ଏହି ତୀର୍ଥ ଆଉ ଏକ ନାମରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ—"ଚକ୍ରତୀର୍ଥ"। ଏଠାରେ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏହି ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ନାରଦ, ଶୁଣ। ଏଠି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଗୌତମୀ କୂଳରେ ବସି ୟଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ଏଥିରେ ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ ବାଧା ଦେଲେ। ତେଣୁ ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ଦାନବ ଉତ୍ପାତ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ତାପରେ, ନାରଦ, ମୁଁ ମୋର ମାୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦମୟ ରୂପରେ ଏକ ନାରୀ ସୃଷ୍ଟି କଲି; ଏହି ନାରୀଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଦାନବମାନେ ନାଶ ହେଲେ। ପରେ, ସେଇ ନାରୀକୁ ମୁଁ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲି। ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନେ ଏହି ମାୟାକୁ ନିଏ ଫେରିଗଲେ। ସେ ନାରୀ "ଅଜୈକା" ନାମରେ ପରିଚିତ, କଳା ଓ ଲାଲ ରୂପରେ, ମୁକ୍ତକେଶୀ ଭାବେ ଅବିରତ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଚାହିଁଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରି ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି। ସେ ଶକ୍ତିରେ, ସବୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ପୁନଃ, ଋଷିମାନେ ୟଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରି ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଦାନବମାନେ ଏଉଁ ୟଜ୍ଞ ଧ୍ଵଂସ ପାଇଁ ଆସିଲେ। ଯକ୍ଷ ଆବାସ ନିକଟରେ, ଦାନବମାନେ ମାୟା ଦେଖି ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ହାସ୍ୟ, କ୍ରନ୍ଦନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ମାହେଶ୍ୱରୀ ମହାମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାରୀ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶମ୍ଭର ନାମକ ଦାନବପତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେ ଏହି ମାୟା ରୂପୀ ନାରୀକୁ ଖାଇଗଲେ, ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ଏପରେ, ଯେତେବେଳେ ୟଜ୍ଞ ଧ୍ଵଂସ ହେଉଥିଲା, ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଦେଲେ। ଏହି ଚକ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସ, ଦାନବ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ନାଶ ହେଲେ। ଏହି ଚକ୍ରର ଭୟରେ ପ୍ରଧାନ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏପରେ, ଋଷିମାନେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରି ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କଲେ। ଏହି ସମୟରୁ ଏହା "ଚକ୍ରତୀର୍ଥ" ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ୟଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ୫୦୦ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ଅଛି, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏଉଁ ସ୍ନାନସ୍ଥଳରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଏଠି ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ "ବାଣୀସଙ୍ଗମ" ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠାରେ ବାଣୀପତି ହରା ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରେ। ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୁଏ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରସ୍ପର ସଂବାଦରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏଠି, ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବ ଆଲୋକର ରୂପେ ପ୍ରକଟିଲେ। ସେଠି, ଦେବୀ ବାଣୀ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ କନ୍ୟା, କହିଲେ—"ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ଏହି ଆନ୍ତକୁ ଦେଖିପାରିବେ, ସେଇ ଜେଷ୍ଠ ହେବେ।" ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ ତଥା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଠନ ତୀର୍ଥର କଥା।