ଏକ ସମୟରେ ଶ୍ରୀଭଗବାନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲେ—ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠି ସ୍ନାନ, କ୍ରିୟା, ଦାନ କରିଥିବା ସଂୟମୀ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଗଭୀରତମ ପାପ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏଠି ପିତୃପୂଜା, ଦେବପୂଜା କରି, ନମସ୍କାର କଲେ ଧନ, ଧାନ, କୀର୍ତି, ଶକ୍ତି, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ଏହି ଉପାସନାରେ ସେ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ପ୍ରିୟା ଜନନୀ, ଏବଂ ଆପଣା ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଯାହା ଚାହିଁଥିବେ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି; ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ରହିଥାନ୍ତି, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦର ପାଆନ୍ତି, ହୃଦୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଥାଏ। ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ନିଜ ବଂଶକୁ ପବିତ୍ର କରି, ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ଭାବେ ରହି, ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ—ଏହି ଦେବଗଣ ଏହିପରି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଯକ୍ଷିଣୀସଂଗମ କୁହାଯାଏ; ଏଠି ସ୍ନାନ କରି, ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ଦେବତା ଦର୍ଶନରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିଥାଏ। ଏଠି ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ ଭଉଣୀ ପିପ୍ପଳା, ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ବସିଥିଲେ, ଗୌତମୀ ନଦୀ ତଟରେ ବସିଥିବା ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଋଷିମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ଦେହରେ କ୍ଷୀଣ ଥିଲେ; ପିପ୍ପଳା ଦୁଷ୍ଟ ହସରେ ବଡ଼ ଅହଂକାରରେ ହସିଲେ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଘୋଷଣା କଲେ—“ଶୁଣ! ଶୁଣ! ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ!” ଋଷିମାନେ ଅସମ୍ବିଧାନ ବାଣୀରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ପ୍ରବାହ ଦେବାକୁ ପ୍ରେରିତ ହେଉ।” ଏପରି ଶାପରେ, ପିପ୍ପଳା ଏଠି ଏକ ନଦୀରୂପେ ପରିଣତ ହେଲେ, ଯକ୍ଷିଣୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାପରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ, ଋଷିମାନେ ଓ ତ୍ରିନେତ୍ର ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଗୌତମୀ ସହିତ ଏହି ନଦୀକୁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ପରିଣତ କଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥ ଏହି ଦିନରୁ ଯକ୍ଷିଣୀସଂଗମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଏଠି ଶିବ ଶିବା ସହିତ ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୈବ ତୀର୍ଥ ଦୁର୍ଗାତୀର୍ଥ ନାମରେ ବି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ସମସ୍ତ ପାପ ନିକାଳି ଦେଏ, ଦୁଃଖ ନଷ୍ଟ କରେ; ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଏକ ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, ଏହି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏହିପରି ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ; ଏଠି ମନୁଷ୍ୟ ମାନେ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଏଠି ଏକ ଋଷି ଥିଲେ, ନାମ ଭରଦ୍ୱାଜ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାଙ୍କର ଅତି ଗୁଣବତୀ ଜନନୀ ପୈଠୀନସୀ। ସେ ଗୌତମୀ ତଟରେ ନିବାସ କରୁଥିଲେ, ପତିବ୍ରତା ଭାବେ ଅଗ୍ନି, ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ପିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ। ପିଠା ପକାଯାଉଥିବା ବେଳେ ଧୂଆଁ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯିଏ ପିଠା ଭକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ। ଭରଦ୍ୱାଜ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କିଏ, ଯିଏ ରୋଷରେ ମୋର ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରୁଛ?” ଋଷିଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦାନବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୁଁ ହବ୍ୟଘ୍ନ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମରେ। ମୁଁ ପ୍ରଚୀନବର୍ହିସଙ୍କ ଆଗ୍ରଜ ପୁତ୍ର, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—‘ଯଜ୍ଞ ଚାହିଁଲେ ଭକ୍ଷଣ କର।’ ମୋ ଭାଉଣୀ କଳି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର। ମୁଁ କଳା, ମୋ ପିତା କଳା, ମୋ ମା କଳା, ମୋ ଭାଉଣୀ କଳା। ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରିବି, ବେଦି କାଟିଦେବି, ମୁଁ ଉପାସନାର ଶେଷ। ତୁମେ ଧର୍ମପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଦ୍ୱିଜ ଜାତିରେ ନିଶ୍ଚିତ; ମୋର ଯଜ୍ଞ ରକ୍ଷା କର।” “ଆମ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ, ଭରଦ୍ୱାଜ: ପୂର୍ବେ ଦେବ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ। ପରେ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲି, ସେ କହିଲେ—‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ତୁମେ ଅମୃତ ଦେଇ ଅଭିଷେକ କରିବେ...’ ତାପରେ ମୋର ଶାପ ନଷ୍ଟ ହେବ। ଏହିପରି କରିବା ପରେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳିବ।” ଭରଦ୍ୱାଜ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୁଁ ତୁମେ ମୋର ମିତ୍ର, ତୁମେ କହ, କିପରି ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି; ମୁଁ ଏହି କାମ କରିବି।” ଦେବ ଦାନବ ଦୁଃଖରେ ମନ୍ଥନ କରିଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ଲାଭ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ—ତେଣୁ ଆମ ପାଇଁ କିପରି ସହଜ? “ମିତ୍ରତାରେ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏହିପରି କିଛି କହ, ଯାହା ସହଜ ମିଳିପାରିବ।” ଦାନବ ଖୁସିରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଅମୃତ ହେଉଛି ଗୌତମୀ ନଦୀର ଜଳ, ଅମୃତ ହେଉଛି ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗୋ ଦୁଧର ଘିଅ, ଏବଂ ସୋମ। ଏହି ତିନି ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କର, କିମ୍ବା ଗଙ୍ଗା ଜଳ, ଘିଅ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା। ତୁମେ ଜାଣ, ଦିବ୍ୟ ଗୌତମୀ ଜଳ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଅମୃତ।” ଏହା ଶୁଣି, ଭରଦ୍ୱାଜ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ହାତରେ ନେଲେ। ଏହି ଅମୃତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଦାନବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ପୁନଃ ବେଦି, ପଶୁ, ପୁଜାରୀ, ଯଜ୍ଞ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଅଭିଷେକ କଲେ। ସମସ୍ତ ଧଳା ହୋଇଗଲେ; ଦାନବ ମଧ୍ୟ ଧଳା ହେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୂର୍ବରୁ କଳା ରୂପରେ ଥିବା ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଧଳା ହେଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କରି, ଭରଦ୍ୱାଜ ତ୍ଯାଗ କଲେ। ପୁଜାରୀମାନେ ବେଦିକୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏହି ବେଦି ଏଯାଁ ଯାଁ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତ, ଏହି ସ୍ଥାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଅଛି; ଏଠି ଦାନବ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲେ—“ମୁଁ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ଯଜ୍ଞ ପୁନଃ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି। ଏଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୂଜା କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇବେ; ଏଠି ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।” ଏହି ଦିନରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଗୌତମୀ ନଦୀରେ, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ, ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଅଛି। ଦୁଇ ତଟରେ ଏଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ସାତ ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।