ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିଏ ପହଞ୍ଚେ, ସେଠାରେ ସେ ଅତି ସାଧାରଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଛୋଟ ଅହୁତି ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଇଲେ, ତାହାର ଫଳ ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାୟଜ୍ଞ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ । ସେଠାରେ ଯିଏ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ବେଦମାତା ଭାବେ ପୂଜିତ, କେବଳ ଏକଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିବା ପରି ମନ୍ୟ ହୁଏ; ଏବଂ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ । ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ନାନ କ୍ଷେତ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ଯଦି କେହି ନାହାଇ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଶକ୍ତି ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରେ । ଏହି ମାଆ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଶକ୍ତି ଭାବରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ତିନି ବେଦର ଆଧାର ଓ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରିଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ସନ୍ତାନ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ସମ୍ପଦ ମିଳେ । ଏଠାରେ ଯିଏ ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ସ୍ନାନ କରି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଶିଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ସମାନ ଫଳ ଲାଭ କରେ । ଏହିପରି, ଯିଏ ଉତ୍ତର ପାରରେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ଦৈତ୍ୟସୁଦନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ପ୍ରଣାମ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହିପରି, ଯିଏ ଯମତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିୟମ ସହିତ ସେଠାରେ ପୂଜିତ ଯମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ କାମନା ସାଧନ କରିଥାଏ । ଏଠାରେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ମହାପୁଣ୍ୟ, ଫଳଶୀଳତା ଓ କୀର୍ତ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଅପରାଧୀ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି । ନାରଦ, ଏଠିରେ ଏମିତି ଆଠ ହଜାର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ; ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ, ଏହା ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ କରେ; ପିତୃପୁରୁଷ ବା ପରିବାର ସହିତ ଏହାକୁ ଶୁଣିଲେ ବା ପାଠ କଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଗୁରୁତର ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ନାଶ ହୁଏ । ଏଠି ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ, କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ଦାନ କଲେ, ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି, ବଳ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ମିଳେ । ପୁତ୍ର, ପଉତି, ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଲାଭ ହୁଏ; ପ୍ରିୟଜନମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ରହି, ପରିବାରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ହୃଦୟ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ । ଏହିପରି, ଯେଉଁଜଣ ନିଜ ପିତୃପୁରୁଷ ଯେଉଁମାନେ ନରକରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ନିଜ ବଂଶକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ପ୍ରିୟଜନମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ ବା ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଏଠିକୁ ଛାଡ଼ି, ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି ଯାହାକୁ ଯକ୍ଷିଣୀସଙ୍ଗମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ହୁଏ । ସେଠି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ମହାଦେବ, ଯିଏ କେବଳ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏଠି କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମହାୟଜ୍ଞ ଫଳ ମିଳେ । ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ ଭଉଣୀ ପିପ୍ପଳା, ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ରହୁଥିଲେ, ଗୌତମୀ ତଟରେ ବସିଥିବା ଋଷିମାନେଂକ ଆସନକୁ ଗଲେ । ସେଠି ସେ ଦୁର୍ବଳ ଋଷିମାନେଂକୁ ଦେଖି ଅହଙ୍କାରରେ ହସିଲେ, ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, "ଶୁଣ, ଶୁଣ, ଏହା ଦୃଢ଼ ହେଉ!" । ତାଙ୍କର ଅସମ୍ଵିତ ସ୍ୱର ଶୁଣି, ସେମାନେ ଶାପ ଦେଲେ: "ତୁମେ ପ୍ରବାହ ଦେଇଥିବା ଜଳ ହେଉ!" । ଏହିପରି ସେଠି ଯକ୍ଷିଣୀ ନାମରେ ଏକ ନଦୀ ହେଲେ । ତାପରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ, ଋଷି ଓ ତ୍ରିନେତ୍ର ଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଗୌତମୀ ସହିତ ଏହି ଯକ୍ଷିଣୀକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ପରିଣତ କଲେ । ସେଠିଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଯକ୍ଷିଣୀସଙ୍ଗମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ହୁଏ । ଏଠିଠାରେ ଶିବ ଓ ପାର୍ବ୍ବତୀ ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱାବସୁ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶୈବ ତୀର୍ଥ ଦୁର୍ଗାତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ; ଏହି ତୀର୍ଥ ଋଷିମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଏହା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ । ଏହିପରି ଏକ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଇଛିତ ଫଳ ମିଳେ । ଏଠି ଏକ ମହାର୍ଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଭରଦ୍ୱାଜ, ତିନି ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୈଠୀନସୀ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଗୌତମୀ ତଟରେ ନିବାସ କରୁଥିଲେ । ସେ ପତିନିଷ୍ଠା ଓ ଅଗ୍ନି, ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ ପିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ । ଯେତେବେଳେ ପିଠା ପକାଯାଉଥିଲା, ଧୂଁଆଁରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଓ ସେଇ ପିଠା ଖାଇଦେଲେ । ଏହା ଦେଖି ମହାର୍ଷି ଭରଦ୍ୱାଜ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ, କିଏ ରାଗରେ ମୋ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ଵଂସ କରୁଛ?" ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ସେ ଦାନବ କହିଲେ, "ମୁଁ ହବ୍ୟଘ୍ନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପ୍ରଚୀନବର୍ହିର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛି । ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରି କହିଥିଲେ—'ତୁମେ ଚାହିଲେ ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ ଭୋଗ କର' । ମୋ ଭାଉ କଳି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର । ମୁଁ କଳା, ମୋ ବାପା କଳା, ମୋ ମାଁ କଳା, ଓ ମୋ ଭାଉ କଳା; ଯଜ୍ଞ ଧ୍ଵଂସ କରିବି, ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭ କାଟିଦେବି, ମୁଁ କ୍ରିୟାର ଶେଷ ।" "ଧର୍ମ ପ୍ରିୟ ଦ୍ୱିଜ, ମୋ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞ ନାଶକ ଭାବେ ଜାଣେ; ମୋ କ୍ରିୟାକୁ ରକ୍ଷା କର ।" ଏହିପରି କହି, ସେ ପୁନି କହିଲେ, "ସାରାଂଶରେ ଶୁଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡିତ ହୋଇଥିଲି । ପରେ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲି, ସେ କହିଲେ: 'ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ତୁମକୁ ଅମୃତ ଦେଇ ଅଭିଷେକ କରିବେ... ତେବେ ଶାପ ଶେଷ ହେବ' ।