ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ, "ବେଟା, ତୁମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ସ୍ନାନ କର। ଏହି ସ୍ନାନ ପରେ ତୁମେ ଆମେ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଉଚିତ କ୍ରମରେ ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କଲେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା।" ପିତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଯମ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଆହୁତି ଦେବାକୁ ଯାଇଲେ। ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ, ସେ ଗୌତମୀ ଓ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଯମ, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି କୁକୁର ସହିତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଧର୍ମ ନିଜେ ଈଶାନ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ସାରମାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵର ଦେଇ ଏବଂ ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅନେକ ଵର ଚାହିଲେ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠି ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଭ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ବାଣତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସେମାନେ କ୍ଷୁଦ୍ରତା କିମ୍ବା ଦୁଃଖ କେବେ ଦେଖିନାହାନ୍ତି। ଗୋତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦ୍ୱୀପକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ, ସେମାନେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପାବଳୀ ଭୂମିକୁ ପରିକ୍ରମା କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଏଠି ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ଦାନ କଲେ ବି ମହାଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ଦେବସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଳ୍ପ ଆହୁତି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାଯଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏଠି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢିଲେ, ସେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ କରିଥିବା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ ଓ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଯଦି ଶକ୍ତିଦେବୀଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରଉକ୍ତ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏହି ମାଆ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ତିନି ବେଦର ରୂପା; ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ପୁତ୍ର-ଧନ ଦେଉଛନ୍ତି। ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆବଶ୍ୟକ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଥିବା ଫଳ ମିଳେ। ଉତ୍ତର କୂଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଦୈତ୍ୟସୁଦନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଯମତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଯମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ନିୟମିତ ଚିତ୍ତରେ ପୂଜା କରି, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ନିଜ କାମନା ସାଧନ କରନ୍ତି। ଏଠି ବାପାମାନେ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ, ૠଦ୍ଧି, ଖ୍ୟାତି ଓ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ, ପାପୀ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏଠି ମୋଟ ୮,୦୦୦ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ, ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ଆପଣ ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ କିମ୍ବା ପରିବାର ସହ ପାଠ କଲେ, ଗୁରୁତର ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏଠି ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ, କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ଦାନ କଲେ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଖ୍ୟାତି, ବଳ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ପ୍ରିୟା ଜନନୀ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରିତ ରହି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ନିଜ ପିତୃମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନରକରେ ଥିଲେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ବଂଶ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦେବମାନେ ଯେପରି ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏଠି ଅଛି ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'ୟକ୍ଷିଣୀସଙ୍ଗମ', ଯାହା ସମସ୍ତ ଫଳ ଦିଏ; ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଯେଠି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ନାଥ ଦେବତା, କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମହାଯଜ୍ଞ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ଏକ ଦିନ ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ ଭଉଣୀ ପିପ୍ପଳା, ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବସୁଥିଲେ, ଗୌତମୀ ତଟରେ ବସିଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ। ସେଉଁଠି ଦେଖିଲେ ଋଷିମାନେ କ୍ଷୀଣ ଦେହରେ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ଅହଂକାରରେ ହସି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, "ଶୁଣ, ଶୁଣ, ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ!" ତାଙ୍କ ଅନୁଚିତ କଥାରେ ଋଷିମାନେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଶାପ ଦେଲେ: "ତୁମେ ପ୍ରବାହିଣୀ ହେଉ!" ଏହିପରି ସେ ଏଠି ଯକ୍ଷିଣୀ ନଦୀ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାପରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ, ଋଷିମାନେ ଓ ତ୍ରିନେତ୍ର ଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଗୌତମୀ ସହ ଏହାକୁ ତୀର୍ଥ ରୂପେ ପବିତ୍ର କଲେ। ଏହିଠୁ ଏହି ସ୍ଥାନ 'ୟକ୍ଷିଣୀସଙ୍ଗମ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଶିବ ଓ ଶିବା, ବିଶ୍ୱାବସୁ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେଠି 'ଦୁର୍ଗାତୀର୍ଥ' ନାମରେ ଅନ୍ୟ ଶିବତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ଅପମଙ୍ଗଳ ନାଶ କରେ; ଏହା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଏହା ମାନବକୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏହିଠି ଅଛି ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥ', ଯାହା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ବି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏଠି ଥିଲେ ଏକ ମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାଙ୍କ ଜନୀ ଥିଲେ ପୈଠୀନସୀ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ। ସେ ଗୌତମୀ ତଟରେ ପତିବ୍ରତା ଭାବେ ବସି, ଅଗ୍ନି-ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଚିତ୍ତାଗ୍ନିରେ ପିଣ୍ଡ ପାକାଉଥିଲେ। ଏହି ଅନ୍ନ ପାକୁଥିବା ବେଳେ, ଧୂଆଁରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦେହୀ ଉଠିଆସି, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ତାହା ଖାଇଦେଲା। ଭରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ, ଏଠି ରୋଷରେ ମୋର ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରୁଛ?