ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁରୁ ବେଗବାନ, ଉଚ୍ଚଧ୍ୱନିମୟ ଓ ନିପୁଣ ଭାବରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିନାଶ କରିଦେଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଗୋମାନେକୁ ପୁନର୍ବାର ମିଳିଲେ। ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ସେଠିକୁ ବାଣତୀର୍ଥ, ବୈଷ୍ଣବ ଓ ଗୋତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଟେ। ଗୋମାନେ ପାଇଁ, ସେମାନେ ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ରଖାଯାଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଗଲେ ଓ ଗୋମାନେକୁ ଗଙ୍ଗାରେ ବସାଇଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଦ୍ୱୀପ ତିଆରି କରାଯାଇଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋମାନେ ନିରାପଦ ରହିପାରିବେ। ଏହି ଦ୍ୱୀପରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଯଜ୍ଞତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଗଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟରେ ଗୋମାନେକ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜାସ୍ଥଳ ଭାବେ ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣକାରୀ। ଏଠି ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ନିଜେ ଶକ୍ତିରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ଏହି ଭବସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ନୌକା ହେଲେ। ଦେବୀ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ, ଯିଏ ଯୋଗମାୟା ଓ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଭୟମୁକ୍ତି ଦାତ୍ରୀ, ଗୋରକ୍ଷତୀର୍ଥକୁ ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସରମାଙ୍କର ଦୁଇଟି କୁକୁର, ଚାରିଟି ଆଖି ବିଶିଷ୍ଟ ଯମଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ତାଙ୍କର ମା'ଙ୍କ ଶାପ ଓ ସମସ୍ତ ଅପରାଧ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିଲେ। ସେମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ଏହି କଥା ଓ ସେମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଇଚ୍ଛା ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ଯମଙ୍କୁ ଶାପମୋଚନର ଉପାୟ ପଚାରିଲେ। ତାପରେ ସୌରି (ଏକ ନାମ), ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ପିତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବତ୍ସ, ତୁମେ ଦଣ୍ଡକାବନ ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଲୋକର ପବିତ୍ରତମ ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ସ୍ନାନ କର। ପରେ ଏକାଗ୍ର ହୃଦୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମୋତେ ଓ ଶିବଙ୍କୁ କ୍ରମିକ ଭାବେ ନମସ୍କାର କର। ଏହିପରି କଲେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ପ୍ରସନ୍ନ ହେବୁ।" ପିତାଙ୍କର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଯମ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ହୂତି ଦେବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ସେ ନିଶ୍ଚଳ ମନେ ଗୌତମୀ ଓ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁଇ କୁକୁର ସହିତ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯମ, ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧର୍ମ ନିଜେ ଇଶାନ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସରମାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵର ଦେଲେ ଏବଂ ଜଗତ୍ ପାଇଁ ଅନେକ ଉପକାରି ବର ଚାହିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ବାଣତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣି (ବିଷ୍ଣୁ) ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସେମାନେ କଦାପି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦେଖିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଗୋତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଦ୍ୱୀପକୁ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ପରିକ୍ରମା କଲାର ସମାନ ଫଳ ପାନ୍ତି। ସେଠାରେ ଯଦି କିଛି ଦାନ କରିବେ, କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ହୂତି ଦେବେ, ତେବେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାୟଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ ମିଳିଥାଏ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଏକଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିବାର ସମାନ ମନାଯାନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶକ୍ତି ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ ହୁଏ। ମାଁ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ ତିନି ବେଦର ରୂପା, ସେ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରାନ୍ତି, ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ ଦିଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କରି ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଇଚ୍ଛିତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବାର ସମାନ ଫଳ ପାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତର କୂଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଦୈତ୍ୟସୁଦନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ଓ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଯମତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଯମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ କାମନା ସିଦ୍ଧି କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ପିତୃପୂଜା, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ, ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ଅମୂଳ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ, ବଢ଼ିଆ ଫଳ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ପାନ୍ତି; ଏଠାରେ କୃତ କୃର୍ମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁଥାନ୍ତି। ନାରଦ, ଏଠି ଏମିତି ଅଷ୍ଟହଜାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ଅମୂଳ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ମାତ୍ରେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ପିତୃମାନେ କିମ୍ବା ପରିବାର ସହିତ ଏଠାର କଥା ଶୁଣିଲେ କିମ୍ବା ପଢ଼ିଲେ, ଗଭୀର ପାପ ମଧ୍ୟ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, କ୍ରିୟା, ଦାନ କରନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ହୂତି ଦେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି, ବଳ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସନ୍ତାନ, ପୌତ୍ର, ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ଲାଭ କରନ୍ତି; ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ପରିବାରରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି କରି, ନିଜ ପିତୃମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନରକରେ ରହିଥିଲେ ସେମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଗୋତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର କରି, ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଯକ୍ଷିଣୀସଙ୍ଗମ କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଯଉଁଠି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ନାୟକ ଦେବତା ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମହାୟଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ।