ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ଶୁନୀକୁ ଶାପ ଦେଲେ, "ହେ କୁକୁରୀ, ତୁମେ ମାନବ ଲୋକରେ ସବୁଠାରୁ ଅପବିତ୍ର, ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ପାପାଚାରିଣୀ ହେବା।" ମଘବାନଙ୍କ ଏହି ଶାପରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ଅତି ପାପିଷ୍ଠ ଓ ଭୟଙ୍କର ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୋମାନ୍ୟା ରାକ୍ଷସମାନେ ଚୁରି କରି ନେଇଥିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଦୁଃଖକୁ ନିବେଦନ କରି, ସମସ୍ତ ଗୋମାନ୍ୟାକୁ ପୁନଃ ଆଣିବା ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତେଣୁ, ବିଷ୍ଣୁ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଗୋମାନ୍ୟା ଚୁରି କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧନୁ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧରିଲେ, ଯାହା ଦୈତ୍ୟ ନାଶକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ। ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ, ବିଶ୍ୱନାଥ ବିଷ୍ଣୁ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସାମ୍ନା କଲେ। ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଗୋମାନ୍ୟା ଚୋରି କରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବିନାଶ କଲେ, ଏହିଠାରୁ ସେ ‘ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହିଠାରୁ, ବିଷ୍ଣୁ ଦିତିପୁତ୍ର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପଳାଇଲେ। ବିଷ୍ଣୁ, ଗରୁଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ଶୀଘ୍ର ମନ ଭଳି ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁରୁ ତୀର ଛାଡ଼ି ସେମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଷ୍ଣୁ ତୀରବର୍ଷା କରି ଦେବଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କଲେ। ଶାର୍ଙ୍ଗର ଶବ୍ଦମୟ, ଦ୍ରୁତ ଓ ନିପୁଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ୍ନ ହେଲେ। ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଦେବତାମାନେ ଗୋମାନ୍ୟା ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ସେଠାକୁ ବାଣତୀର୍ଥ, ବୈଷ୍ଣବ ଓ ଗୋତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତି ମିଳିଲା। ଗୋମାନ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଗଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଲାଗି ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଗୋମାନ୍ୟାକୁ ବିଶ୍ରାମ କରାଇଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦ୍ୱୀପ ତିଆରି କରାଗଲା, ଯାହା ଗୋମାନ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହେଲା; ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଗୋମାନ୍ୟା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ସେଠାକୁ ‘ଯଜ୍ଞତୀର୍ଥ’, ଅର୍ଥାତ୍ ଗୋମାନ୍ୟା ଦ୍ୱୀପ ଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ପରିଚିତ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେବପୂଜାର କ୍ଷେତ୍ର, ଶୁଭ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ ଶକ୍ତିରୂପେ ଅପାର ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ନୌକା ଭାବେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ, ଦିବ୍ୟ ଯୋଗମାୟା, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇ, ଗୋରକ୍ଷ ତୀର୍ଥ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେଠାରେ ସରମାଙ୍କ ଦୁଇ ଚାରି-ଚକ୍ଷୁ ଶୁନା, ଯମଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ଶାପ ଓ ଦୁଷ୍କୃତି ସବୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହିଲେ। ସେମାନେ ଯମଙ୍କୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ଶାପ ନିବାରଣ ଉପାୟ ପ୍ରସ୍ତାବ କଲେ। ଏହିପରେ, ସୌରି ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ପିତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ କହିଲେ, "ବେଶ ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କର।" "ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମୋତେ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ସମ୍ପୂଜନ କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆମର କୃପା ମିଳିବ।" ପିତାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଯମ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏକାଗ୍ର ମନରେ, ସେ ଗୌତମୀ ଓ ଗଙ୍ଗାରେ ଦେବମାନେକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ଦୁଇ ଶୁନା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଧର୍ମ ସ୍ୱୟଂ ଈଶାନ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ସରମାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେଇ ଏବଂ ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ଉପାୟ ଚାହିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ। ବାଣତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, କେବେ ଦୁଃଖ ବା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଆସେ ନାହିଁ। ଗୋତୀର୍ଥ ବା ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ନିୟମ ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ଓ ଦ୍ୱୀପ ପରିକ୍ରମା କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଭୂମିକୁ ପରିକ୍ରମା କରିଥାଏ। ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଅଳ୍ପ ଦାନ ଦେଲେ ବା ଅଗ୍ନିକୁ ଅଳ୍ପ ଅର୍ପଣ କଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାୟଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠାରେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଏକଥର ପଢ଼ିଲେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ, ଅକାମୀ ମୁକ୍ତିଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ନାନ କରି ଶକ୍ତିଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜିଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ମା, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ତ୍ରୟୀବେଦ ମୟୀ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ପୁତ୍ର, ଧନ ଦେଇ ଶୁଭ କରନ୍ତି। ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ନାନ କରି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ଏହା ଅନେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଅଭିଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ ସମାନ। ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ନାନ କରି ଦୈତ୍ୟସୁଦନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ବିଷ୍ଣୁର ପରମ ପଦ ଲାଭ ହୁଏ। ଯମତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଯମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ମନୋରଥ ସିଘ୍ର ପୂରଣ ହୁଏ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ, କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ, ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ, ଫଳ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏପରି, ହେ ନାରଦ, ଏଠାରେ ତିନି ପ୍ରମୁଖ ଏବଂ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ମାନେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ କରେ; ପିତୃମାନେ ବା ପରିବାର ସହିତ ଏହା ଶୁଣିବା ବା ପଢ଼ିବା ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଫଳଦାୟକ।