ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ମହତ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯିଏ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ଅଛିନାହିଁ, ସେହି ସୋମନାଥ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ, ବିବିଧ ଏବଂ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଜଗତ, ବଡ଼ ହେଉ କି ଛୋଟ, ଏକ ନିୟମରେ ଚାଲିଥାଏ—ସେହି ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଆଧିପତ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ଦାତା ଭାବର ମହାତ୍ମ, ସ୍ନେହ, କୀର୍ତ୍ତି, ସୁଖ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଧର୍ମ ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି—ସେହି ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ସେ ସଦା ଆଶ୍ରୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ, ସଦା ଶୁଭ, ସମସ୍ତ ରୂପର ମୂର୍ତ୍ତି—ସେହି ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଏଭଳି ଭାବେ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଭଗବାନ ନାରଦ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ। ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ଆପସ୍ତମ୍ବ ଶିବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କଥା କହିଲେ। ଶିବ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ଦିବ୍ୟ ଭଗବାନ, ଜଗତର ନାୟକଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରିପାରିବେ। ଏହି ସମୟରୁ, ସେଠିର ତୀର୍ଥକୁ "ଆପସ୍ତମ୍ବ" ବୋଲି ଡାକାଯାଏ, ଯାହା ଅଜ୍ଞାନ ଜନିତ ଅନନ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିପାରେ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ "ଯମତୀର୍ଥ" ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନିବାରଣ କରେ। ଏଠାରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ଶୁଣ। ପୁରାତନ ଏକ କଥା ଅଛି, ଯାହା "ସରମେତି" ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦିବ୍ୟ କୁକୁରୀ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସେଠାରେ ସରମା ନାମକ ଏହି କୁକୁରୀଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ବିଶିଷ୍ଟ ପୁଅ ଥିଲେ—ଦୁଇଜଣ କୁକୁର, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଲୋକଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ବାୟୁ ଭକ୍ଷଣ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିଲେ, ଚାରିଟି ଆଖି, ଯମଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ସେ କୁକୁରୀ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିବା ଗାଈମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ ଏବଂ ଦାନବମାନେ। ସେହି ଚତୁର ଦୈତ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଉପହାର ଦେଇ ପ୍ରଲୋଭିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ପାପୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଇ ଯଜ୍ଞ ଉପଯୁକ୍ତ ଶୁଭ ଗାଈମାନେକୁ ଚୁରି କଲେ। ତାପରେ, ସେ କୁକୁରୀ ଦେବତାମାନେ ପାଖକୁ ଯାଇ ଦୀରେ-ଦୀରେ କହିଲେ—"ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୂର୍ବଳତା ଓ ମାର ଖାଇ ବନ୍ଧି ନେଯାଇଛି; ଏହି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ଗାଈମାନେ ଚୋରାଯାଇଛି, ହେ ଦେବତାମାନେ।" ସେଇ କଥା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି ଦେବତାମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର କହିଲେ—"ଏହାଙ୍କ ରୂପ ବଦଳିଯାଇଛି; ମୁଁ ତାଙ୍କର ପାପ ଅନୁଭବ କରୁଛି। ଏହି ମାନସିକ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଗାଈମାନେ ନେଯାଇଛି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଚଳନରେ ଯେପରି ସଦ୍ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ, ପାପ ସ୍ପଷ୍ଟ।" ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସେ କୁକୁରୀଙ୍କୁ ପାଦ ଦେଇ ଘାଁ ମାରିଲେ; ଏହି ପାଦ ଘାଁରୁ ତାଙ୍କର ମୁଁହୁଁରୁ ଦୁଧ ଝରିଲା। ପୁଣି, ଶଚୀପତି କହିଲେ—"ତୁମେ ଦୁଧ ପିଇଲ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦେଲ, ଏହିଠାରୁ ମୋର ଗାଈମାନେ ଚୋରାଯାଇଛି।" ସେ କୁକୁରୀ କହିଲେ—"ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ, ନା ମୋ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅପରାଧ ଅଛି; କୌଣସି ଅବହେଳା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ହେ ଦେବେଶ। ତେବେ ଆପଣ କାହିଁକି ରୁଷ୍ଟ? ଆପଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।" ତାପରେ ଦେବଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତି ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, କହିଲେ—"ଏହି କୁକୁରୀ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଷ୍ଟ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହଯୋଗ କରିଛି।" ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—"ତୁମେ ମାନବ ଲୋକରେ ସବୁଠାରୁ ପାପିଷ୍ଠ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନୀ ହେବ, ଅସୁକର୍ମ କରିବ।" ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ମାନବ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ମଘବାନଙ୍କ ଶାପରୁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ପାପିଷ୍ଠ ହେଲେ। ଦେବେଶ ଇନ୍ଦ୍ର, ରାକ୍ଷସମାନେ ଚୋରାଇଥିବା ଗାଈମାନେ ଫେରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଏହି କଥା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଗାଈମାନେ ଚୋରାଇଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ନିଜ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧନୁଷ୍ୟ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧାରଣ କଲେ। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଶାର୍ଙ୍ଗ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦୈତ୍ୟବିନାଶକ, ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ହାତରେ ଥିଲା। ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ, ବିଶ୍ୱନାଥ ବିଷ୍ଣୁ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧାରଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ସାମ୍ନା କଲେ। ସେଠାରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଗାଈମାନେ ଚୋରାଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବିନାଶ କଲେ, ତେଣୁ ସେଠି ସେ "ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣି" ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦିତିପୁତ୍ର ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ସଂଘର୍ଷ କରି, ତାଙ୍କ ଭୟରେ ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ସେମାନେ ପଛୁଆଇ, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ୍ୟରୁ ମନଙ୍କ ପରି ଶୀଘ୍ର ବାଣ ଛାଡ଼ି ସେମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ତର କୂଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ କଲେ; ଦେବଶତ୍ରୁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିହ୍ନ୍ନ ହେଲେ। ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ୍ୟରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ଶୀଘ୍ର, ଗଞ୍ଜନ୍ତି, ଦକ୍ଷ ଭାବରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଗାଈମାନେ ଫେରାଇଲେ, ସେଠାକୁ "ବାଣତୀର୍ଥ", "ବୈଷ୍ଣବ" ଏବଂ ଲୋକମାନେ "ଗୋତୀର୍ଥ" ବୋଲି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି। ଗାଈମାନେ ପାଇଁ ସେମାନେ ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଗାଈମାନେକୁ ରଖିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଗାଈମାନେକୁ ଗଙ୍ଗାରେ ବସାଇଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଦ୍ୱୀପ ତିଆରି କରାଯିଲା, ଯାହା ଗାଈମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥଳ ହେଲା; ଗାଈମାନେ ସହିତ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ "ଯଜ୍ଞତୀର୍ଥ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଗୋଦ୍ୱୀପ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜାସ୍ଥଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରେ। ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ତାରଣ ପାଇଁ ନୌକା ଭାବେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ।