ଏହି କଥାରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚର କାରଣ ଯେଉଁ ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ସେହି ହେଉଛନ୍ତି ଶିବ। ହେ ଋଷି, ତୁମେ ସେଉଁଠି ପରମ ଭକ୍ତି ସହିତ ଚେଷ୍ଟା କର। ଗୌତମୀ ନଦୀ ଓ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ, ସେ ଶିବ ସମସ୍ତ ପାପର ସଂହାରକ। ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ—ସେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଦେହୀ କିମ୍ବା ନିରାକାର ଭାବରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ସୃଷ୍ଟିର ଆକାର ନେଇପାରନ୍ତି, ରକ୍ଷା ଓ ସଂହାର କରିପାରନ୍ତି, ସେଇ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସଂପାଦକ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆକାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆକାର ରକ୍ଷକ, ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆକାର ସଂହାରକ—ଏହା ସମସ୍ତ ବେଦର ବାଣୀ। ଏହାପରେ ଆପସ୍ତମ୍ବ ନାମକ ଋଷି ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଯାଇ, ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ ଓ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଏକ ଷ୍ଟୁତି ସହିତ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। "ଯେପରି ଲକୁଡିରେ ଅଗ୍ନି, ଫୁଲରେ ସୁଗନ୍ଧ, ବୀଜରେ ତେଲ, ଧାତୁରେ ସୁନା ଥାଏ, ସେପରି ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ସେହି ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଯିଏ ଏହି ବିଶ୍ବକୁ ଲୀଳାରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଆକାରର, ଅସତ୍-ସତ୍ ଉପରେ ଅତିତ—ସେହି ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଯାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ରୋଗ ଓ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଆଦି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଛୁଁଇପାରେ ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି ସେମାନେ ଚାହିଦା ପାଇଥାନ୍ତି—ସେହି ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ତିନି ବିଧର ବେଦୀୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ, ଦେହ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା—ସେହି ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଯାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ହୋମ, ଅର୍ପଣ ଓ ପୂଜା ଦିଆଯାଏ, ଯାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଦେବତାମାନେ ଅର୍ପିତ ହବି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି—ସେହି ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଯାଙ୍କୁ ଅତିଶୟ, ସୂକ୍ଷ୍ମତା, ମହାନତାରେ କୌଣସି ଉତ୍ତମ ନାହିଁ—ସେହି ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଯାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ, ବିବିଧ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ବିଶ୍ବ ଏକ ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଥାଏ—ସେହି ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଯାଙ୍କରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଆଧିପତ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ଦାତା ହେବାର ମହତ୍ତ୍ୱ, ସ୍ନେହ, କୀର୍ତ୍ତି, ସୁଖ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଧର୍ମ ଅଛି—ସେହି ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ସେ ସଦା ଶରଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରିୟ, ସଦା ଶୁଭ, ସମସ୍ତ ଆକାରର—ସେହି ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଏପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ, ଆପସ୍ତମ୍ବ ନିଜ ପାଇଁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ଶିବ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବେ।" ସେଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଆପସ୍ତମ୍ବ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ଅଜ୍ଞାନର ଆଦିହୀନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଯମ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପିତୃପୂର୍ବଜଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ବଢ଼ାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ। ଏଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ କଥା ଅଛି, ଯାହା ସରାମେତି ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ଦିବ୍ୟ କୁକୁର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସେଠି ସେଉଁଠି ସରାମେତିଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଥିଲେ—ଏହି କୁକୁରମାନେ ଚାରିଟି ଆଖିଁ ଥିଲେ, ବାୟୁ ଖାଇ ବଞ୍ଚୁଥିଲେ ଓ ଯମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୋଧନକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ। ସେଇ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦୁଇ କୁକୁରମାନେର ମାଆ ସରାମେତିଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଓ ଉପହାର ଦେଇ ପ୍ରଲୋଭିତ କଲେ। ଯେଉଁ ଗୋଧନ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ, ତାହା ପାପୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚୋରି କଲେ। ତାପରେ ସରାମେତି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦୀରେ ଦୀରେ କହିଲେ—"ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୌର୍ବଳ୍ୟ ଓ ମାର ଖାଇ ଦୃଢ଼ ସୂତ୍ରରେ ବନ୍ଧାଯାଇ ନେଇଯାଏ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୋଧନ ଚୋରି ହୋଇଛି।" ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି କୁକୁରୀ ଆକାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଦେଖାଯାଉଛି; ମୁଁ ତାଙ୍କର ପାପ ଦେଖୁଛି। ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଗୋଧନ ଚୋରି ହୋଇଛି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଶରୀର ଚଳନରେ ଏହି ପାପ ଦେଖାଯାଉଛି।" ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସରାମେତିଙ୍କୁ ପା ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; ଏହି ଆଘାତରୁ ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଦୁଧ ବହିଲା। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—"ତୁମେ ଦୁଧ ପିଇଲ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦେଲ; ଏହି କାରଣରୁ ମୋର ଗୋଧନ ଚୋରି ହୋଇଛି।" ସରାମେତି କହିଲେ—"ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ, ନାହିଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିଛି; ମୋର କୌଣସି ଅଲସତା ନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ। ତେବେ କାହିଁକି ଆପଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ? ଆପଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।" ତାପରେ ଦେବଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତି ଧ୍ୟାନ କରି ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଲେ ଓ କହିଲେ—"ଏହା ସତ୍ୟ, ଶକ୍ର, ଏହି କୁକୁରୀ ଦୁଷ୍ଟ, ଶତ୍ରୁମାନେ ପକ୍ଷରେ।" ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାକୁ ଶାପ ଦେଲେ—"ତୁମେ ମାନବ ଲୋକରେ ସବୁଠୁ ଅଧମ, ପାପିଷ୍ଠ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଉ।" ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ, ସରାମେତି ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଓ ମହାପାପିଷ୍ଠ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ରାକ୍ଷସମାନେ ଚୋରି କରିଥିବା ଗୋଧନକୁ ଫେରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଓ ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଗୋଧନ ଚୋରି କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମହାଧନୁ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧରିଲେ। ଏହି ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଦୈତ୍ୟ ସଂହାରୀ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜେ ଧରିଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ ହାତରେ ଧରି, ସେଠାରେ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ସାମ୍ନା କଲେ। ସେଠି ବିଷ୍ଣୁ ଗୋଧନ ଚୋରି କରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବଧ କଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ସେଠି ସେ "ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣି" ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।