ତୁମେ ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଅତି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଦେବମାନଙ୍କର କୃପାରେ, ମୁଁ ମୋର ଇଚ୍ଛାଗୁଡିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମୋର ଆନନ୍ଦର କାରଣ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବିନୟପୂର୍ବକ ଅନୁରୋଧ କରିବି—ଯେ ସମସ୍ତ ଋଷି, ଗଙ୍ଗା, ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର ଓ ଅବ୍ଜକ ନାମକ ଦୁଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ଦେବମାନେ ବସିଛନ୍ତି—ଏକଠାରେ ଦେବ ଶଙ୍କର ଓ ଅନ୍ୟଠାରେ ଜନାର୍ଦନ। ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ପବିତ୍ର କରି, ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି, ଏଠିରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳମାନେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଠି, କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଅତିପାପୀ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାନ୍ତି; ପାପୀମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଧର୍ମୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏଠି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୋକ୍ଷ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ, ପାଞ୍ଚ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମିଳିଥାଏ; ଏଠି, ଯିଏ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି ତିଳ ଦାନ କରନ୍ତି—ସେ ଦାନକାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଧନ, କୀର୍ତି, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କର କଥା, ଏଠି ସ୍ନାନର ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର ମହିମାକୁ ଶୁଣନ୍ତି—ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି, ଏଠି ନିଜରେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସ୍ମୃତି ମିଳେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ; ଏହି ସ୍ମୃତି ଋଷିମାନେ ଦମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନରେ ଅତି ଆଶା କରନ୍ତି। ତାପରେ ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେବ।” ଗୌତମୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ, ମୋକ୍ଷଦାୟକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ—ସେଠାରେ ସାତ ହଜାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଅଛି, ଦେବ, ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସେବା କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଠିକ୍ ଏଗାରଟି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଅଛି। ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି ଅବ୍ଜକ ଗୋଦାବରୀର ହୃଦୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ। ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆପସ୍ତମ୍ବ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ କେବଳ ସ୍ମୃତି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିପାରେ। ବିଶାଳ ଜ୍ଞାନ ଓ କୀର୍ତିର ମହା ଋଷି ଆପସ୍ତମ୍ବଙ୍କର ଅକ୍ଷସୂତ୍ରା ନାମକ ଏକ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ପତିର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର କର୍କି ନାମକ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମକୁ ଏକଦିନ ମହା ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆସିଲେ। ଆପସ୍ତମ୍ବ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ—“ଏ ଋଷି, ତିନି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ପୂଜ୍ୟ? କିଏ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି? କିଏ ଆଦିହୀନ?” “ଏ ଋଷି, କିଏ ଅନନ୍ତ, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ? କିଏ ைଦିକ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜ୍ୟ? କିଏ ବେଦରେ ସ୍ତୁତିତ? ମୋର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର।” ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷର ଆଧାର ଶାସ୍ତ୍ର; ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ବେଦରେ ଯିଏ ଗାୟନ ହୁଏ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଯିଏ ମରିଯାନ୍ତି ସେ ନିମ୍ନ, କିନ୍ତୁ ଅମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଯିଏ ନିରାକାର, ସେ ଉଚ୍ଚ; ଯିଏ ଆକାରବାନ୍, ସେ ନିମ୍ନ। ଗୁଣର ପ୍ରକାଶର ଭିନ୍ନତାରୁ, ଆକାରବାନ୍ ତିନି ପ୍ରକାର। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ—ସେ ଏକ, ତିନି ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ। ତିନି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜଣାଯିବାକୁ ଥିବା ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଗୁଣ ଓ କ୍ରିୟାର ଭିନ୍ନତାରୁ ଏକ ଅନେକ ଭାବରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ; ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ତିନି ରୂପ ନିଏ। ଯିଏ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଛି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ; ତାଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ବୋଲି କହିବା ଆକାରବିଭାଗୀ। ତିନି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା କହିବାକୁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତି ନାହିଁ; ତିନି ଦେବମାନଙ୍କ ଆକାରର ଭିନ୍ନତା ସ୍୵ତନ୍ତ୍ର। ବେଦ ସମସ୍ତଠାରେ ଆଧାର, କିନ୍ତୁ ଏହି ନିରାକାର ତତ୍ତ୍ୱ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ନିଷ୍କର୍ଷ ଆସିନାହିଁ; ତଥାପି ଏଠି ଏକ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଅଛି—ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ କର, ଅଦୂଦ୍ଧ ଓ ଅଚଳ ଧନ୍ୟତାର ପାତ୍ର। ଏହା ଶୁଣି, ଶ୍ରୀମାନ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—“ଏହି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ତଥାପି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଶିବ ଠାରୁ ଆସେ, ଯିଏ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି। ଯାହା ଏହି ବିଶ୍ୱର କାରଣ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଆଲୋକ ଶିବ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କର। ଗୌତମୀରେ, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ। ଏହି ଋଷିଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଆପସ୍ତମ୍ବ ଅତି ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ—ଯିଏ ଆକାର ଓ ନିରାକାର ଭାବରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ସୃଷ୍ଟିର ଆକାର ନେଇପାରିବେ, ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ; ସେ ଦାତା, ସମସ୍ତ ନାଶ କରିପାରିବେ—ଏହି ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ରକ୍ଷକ, ରୁଦ୍ର ରୂପ ନାଶକ—ବେଦରେ ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ତାପରେ, ଆପସ୍ତମ୍ବ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଇ, ସ୍ନାନ କରି, ଉପବାସ କରି, ଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଏହି ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ— “କାଠରେ ଅଗ୍ନି, ଫୁଲରେ ସୁଗନ୍ଧ, ବିଆରେ ତେଲ, ଧାତୁରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯେପରି, ସେ ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଯିଏ ଖେଳାଳି ଏହି ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସବୁଠୁ ବ୍ୟାପକ ଆକାର, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱର ଉପରେ—ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଯାହାର ସ୍ମୃତି କରିଲେ, ବଡ଼ ଶାପ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ରୋଗ ଓ ଏପରି ଦୁଃଖ ଛୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଯିଏ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି ସେ ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି—ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ତିନିପ୍ରକାର ବେଦିକ ନୀତି ବିଚାର କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆରମ୍ଭରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ, ଦେହକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ କରିଲେ—ସୋମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।