ଏକ ସମୟର କଥା, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କର କଥା, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆହତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମ୍ର ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ହେ ଜଗତ୍ନାଥ, ମୋତେ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏମିତି ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରିବ। ମୁଁ ହାରିଯାଇଛି, ତେଣୁ ମତେ ଏହି ବିପକ୍ଷୀଙ୍କର ବିନାଶ ପରେ ପୁନିଥରେ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ବିଜୟ ମିଳିବା ଉଚିତ୍।” ତାହାପରେ ମହାଦେବ ଶିବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମ ଶତ୍ରୁ କେବଳ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ଓ ଅବିନାଶୀ ହରି ବିଷ୍ଣୁ, ପୌଳୋମୀ ସହିତ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ଏହିପରେ, ତୁମେ ମୋ ଓ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ପାଇବ। ମୁଁ ପୁନି କହୁଛି, ମନ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ—ଏହି ସବୁ ଯେଉଁଠି ସଂଗମରେ କରାଯାଏ, ସେଠି ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ। ବିଶେଷକରି ଗୌତମୀ ଓ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ସଂଗମ, ପାହାଡ଼ ଗୁହା କିମ୍ବା ନଦୀ ସଂମିଳନରେ ଏହା ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ। ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଆପସ୍ତମ୍ବ ନାମକ ବୃଦ୍ଧ ଋଷି ବସୁଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠି ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କରିଥିଲି। ଏହିପରି, ତୁମେ ଓ ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଗଦାଧରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।" ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆପସ୍ତମ୍ବଙ୍କ ସହିତ ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଫେନା ଓ ଗଙ୍ଗା ସଂଗମରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କ’ଣ ଚାହୁଁଛ?” ସେ କହିଲେ, “ମୋତେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଦିଅନ୍ତୁ।” ହରି କହିଲେ, “ଦିଆଯାଇଛି।” ଏଠି ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ, ଜଳରୁ ଏକ ଦେବମୂର୍ତ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଚକ୍ର ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି, ପାତାଳକୁ ଗଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହେଲେ—ଅବ୍ଜକ, ଯାହାକୁ ବୃଷାକପି କୁହାଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵର୍ଗରେ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସଦା ବୃଷାକପିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶଚୀ, ରୂଷ୍ଟ ଓ ସ୍ନେହପରାୟଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଶତକ୍ରତୁ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ବୃଷାକପି ବ୍ୟତୀତ ମୋର କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଜଳ ବା ନୈବେଦ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ଆଉ କେଉଁଠି ଯିବି ନାହିଁ; ତୁମ ପ୍ରତି ଶପଥ କରୁଛି। ତେଣୁ ମୋପ୍ରତି ଅନୁଶଂକା କରି କଥା କହିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟା, ଧର୍ମ ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସାଥୀ, ଉତ୍ତମ ଓ ସନ୍ତାନମୟୀ; ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଏ ମୋତେ ପ୍ରିୟ? ତେଣୁ ତୁମ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ଗଙ୍ଗା ମହାନଦୀକୁ ଯାଇ, ଦେବଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ସଫଳତା ପାଇଛି। ଶିବ, ବୃଷାକପି ଓ ଜଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମୋ ବନ୍ଧୁ ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଦ୍ମସ୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଫଳତା ମୋତେ ମିଳିଛି। ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ ଦୁଃଖ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି; ଏଠି ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଅବିଚଳିତ, ଯେଉଁଠି ସ୍ତ୍ରୀ ପତିଙ୍କ ମନକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେଠି କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।" “ଏଠି ମୋ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ, କିନ୍ତୁ ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ତ୍ରୀ ହିଁ ଉତ୍ତମ ବନ୍ଧୁ, ଦୁଇ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁଥିବା। ଯଦି ସେ ଉତ୍ତମ କୁଳର, ମିଷ୍ଟ ଭାଷିଣୀ, ପତି ଭକ୍ତା, ଶୋଭାବତୀ, ଗୁଣବତୀ, ଓ ସମ ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ଅଟୁଟ—ତେବେ ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସୁଭାଗ୍ୟ ମୋତେ ମିଳିଛି; ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା କରିବି—ଏଠି ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ପରଲୋକ ଓ ଧର୍ମରେ ସତ୍ୟ ପୁତ୍ର ସମାନ କିଛି ନାହିଁ; ଏଠି ଦୁଃଖରେ ପତି ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀ ପରି ଉପାୟ ନାହିଁ।" “ପରମ ପଦ ଓ ପାପମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ; ଏବେ ଆଉ ଶୁଣ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଓ ପାପମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁର ଅଭେଦ ଜ୍ଞାନ ସମାନ ଉପାୟ କିଛି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସବୁ ମୋତେ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ କୃପାରେ ମିଳିଛି। ଏବେ ମୋର ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ସୁରକ୍ଷିତ, ପୁନି ମୋ ବନ୍ଧୁ ବୃଷାକପି ଜଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ସେ ମୋ ସାଥୀ। ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ; ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହରି ଓ ଶଙ୍କର।" “ଏହି ସବୁଙ୍କ କୃପାରେ ମୋ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ଏହି ସ୍ଥାନ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଛି। ଏହିପରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିବି; ଋଷି, ଗଙ୍ଗା, ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଦୁଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ—ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର ଓ ଅବ୍ଜକରେ ଦେବମାନେ ବିରାଜିତ; ଗୋଟିଏଠି ଦେବ ଶଙ୍କର, ଅନ୍ୟଠି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ। ଡଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପବିତ୍ର କରି, ବିଷ୍ଣୁ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରୂପେ ବିରାଜିତ; ଏଠିର ସବୁ ତୀର୍ଥ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ।" “ଏଠି କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପୀ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ଧର୍ମିକ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏଠି ଦାନ କଲେ, ଯେପରି ତିଳ ଦିଅନ୍ତି, ସେହି ଦାତାଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ମିଳେ—କାମନା, ମୋକ୍ଷ, ଆୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ, ଯଶସ୍ବୀ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟ।" “ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କଥା, ଏଠି ସ୍ନାନର ମୁକ୍ତିଦାୟି ଶକ୍ତି, ଏହିତିର୍ଥର ମହିମା ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏଠି ସିଧାସଳଖ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଯାହା ଋଷିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ନିଗ୍ରହ କରି ଅତି ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।” ଏଭଳି ଦେବମାନେ, ତୀର୍ଥ, ଦେବୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନିବାରଣ ହେଲା, ଏବଂ ଧର୍ମ, ଭକ୍ତି, ଦାନ ଓ ଶିବ-ବିଷ୍ଣୁ ସମ୍ବନ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ମହିମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଗଲା।