ଶତକ୍ରତୁ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ "ଏହିପରି ହେଉ" ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଇ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହିତ ସମ୍ସାରକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଗୌତମୀ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ହରି ଖୁସି ହୋଇ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ ଶିବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଉପବାସ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ପ୍ରଥମେ ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ନାନ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ିଲେ। ସେ ଶ୍ଲୋକରେ କହିଲେ: "ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଚଳଅଚଳ ଜଗତ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଲୋଭ କିମ୍ବା ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ଏକ, ସ୍ୱାଧୀନ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ୱରୂପ ଥିବା ପିଣାକପାଣି ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ।" "ଏହି ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ବେଦାନ୍ତ ରହସ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ସନକ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ଭାବେ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି; ସେହି ପାର୍ବତୀପତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିବା ଭଗବାନ ମୋ ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରନ୍ତୁ।" "ସେ ନିଜ ନଖର ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂଭୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଭୟାନକ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ତାହାଠାରୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଏହି ତିନି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପଜିଲା।" "ପରେ ଅନେକ ପାପ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଲୋଭ, ମୋହ ଓ ଦୁଃଖ ଉପଜିଲା, ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଏକ ରୂପ ନେଇ ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ଭରିଦେଲା।" "ଏହା ଦେଖି ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଜଗତ୍ ଡୁବୁଛି, ହେ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ, ଜଗନ୍ମାତା, ଉମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଶୁଭଦାୟିନୀ, ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କର।'" "ତୁମେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆଧାର, ଦାତୃ, ଜୟପ୍ରଦାୟିନୀ, ଭୋଗ, ଧ୍ୟାନ, ପରମ ମୋକ୍ଷ, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, କ୍ଷେମ, ଆଦିସିଦ୍ଧି, ବାଣୀ, ଜ୍ଞାନ, ଆଶୀର୍ବାଦ, ଅଜର ଓ ଅମର।" "ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ; ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତୁମ ଗୁଣରେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ବିଚିତ୍ରତା।" "ଏପରି ହରିଙ୍କ କଥାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଦେବୀ ଭବଙ୍କ ଅର୍ଧାଙ୍ଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଲଗି ମିଶି, ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଅଳ୍ପ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗୁଳିର ଶ୍ୱେତ ଜଳ ଛିଟିଇଲେ।" "ସେଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଧର୍ମ, ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଦାନ, ଭଲ ବର୍ଷା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣର ଧର୍ମ, ଜଳ, ଧାନ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଉପଜିଲା।" "ଶୁଭ ଜିନିଷ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଉତ୍ତମ ପୋଷାକ, ପ୍ରେମ ପଦାର୍ଥ, ମହାଔଷଧ, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ଅମୃତ, ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ର, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି, ନୀତି, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନ।" "ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ବିଦ୍ୟା, ଘରେ ବ୍ୟବହୃତ ଜିନିଷ, ମିଶାଇଲ, ତୀର୍ଥ, ଅରଣ୍ୟ, ବଳି, ଦାନ, ଶୁଭ କ୍ରିୟା, ଯାନ, ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଆସନ।" "ଭବଙ୍କ ଶରୀର ସହ ଆନନ୍ଦମୟ ମିଳନ, ମଧୁର କଥା ବା ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଓ ଶୁଭ ଜିନିଷ ଉପଜିଲା।" "ଏହିପରି ଦେବୀ, ତୁମ ଶୁଭ ସ୍ୱଭାବରୁ ଶୁଭ, ଧନ, ନିତ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଉପଜିଲା; ଏହିଠାରେ, ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।" "କିଛି ଲୋକ ତର୍କରେ ଭ୍ରମିତ, କିଛି ତାହାରେ ଲୀନ; ମୁଁ ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶୁଭ ରୂପକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।" ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କରିବା ପରେ, ଶିବ ତାଙ୍କ ସମ୍ନାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ: "ହେ ହରି, କ'ଣ ବର ଚାହୁଁଛ? ତୁମର ପ୍ରମୁଖ ଇଚ୍ଛା କ'ଣ?" ହରି କହିଲେ: "ମୋ ଶତ୍ରୁ ବହୁତ ସକ୍ତିଶାଳୀ, ଶନିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପରି ମୋତେ ବାନ୍ଧି ତଳକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ, ଅନେକ ଭାବେ ମୋତେ ଅପମାନ କଲେ।" "ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁଁ ଆହତ ହେଲି; ତାଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ସେହିପାଇଁ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ମୋତେ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ବିଜୟ ଦିଅ।" "ଏମିତି ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଯାହା ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିଦେଉ, ଏବଂ ଯାହା ତାଙ୍କର ସମାପ୍ତି ଆଣିଦେଉ। ମୁଁ ହାରିଗଲି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ନାଶ ପରେ ପୁନି ମୋ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ବିଜୟ ଲାଭ ହେଉ।" ତେବେ ଶିବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମର ଶତ୍ରୁ କେବଳ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନ ମରିବେ। ତେଣୁ, ତୁମେ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ହରି ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ—" "—ପୌଳୋମୀ ସହିତ ଜନାର୍ଦନ, ତିନି ଲୋକଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମନେ ଉପାସନା କର।" "ତାପରେ, ତୁମେ ମୋ ଓ ହରିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଚାହିଦା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।" ପୁନି, ମହେଶ୍ଵର କହିଲେ: "ଯେଉଁଠି ମନ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା, କିମ୍ବା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ସଙ୍ଗମରେ ହୁଏ, ସେଠି ମହାର୍ଷିମାନେ ତାହାକୁ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।" "ତେବେ, ଗୌତମୀ ଓ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ସଙ୍ଗମ, ପାହାଡ଼ ଗୁହା, କିମ୍ବା ନଦୀ ସଙ୍ଗମରେ ତ ଏହି ସିଦ୍ଧି ଅଧିକ।" "ଏଠି, ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନ ଧରି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏପରି ହୋଇଥାଏ; ଏଠି ଆପସ୍ତମ୍ବ ମହାର୍ଷି ବସିଥିଲେ।" "ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଲାଭ କରିଥିଲି; ତେଣୁ, ତୁମେ ଓ ତୁମର ପତ୍ନୀ ମିଶି ଗଦାଧରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।" ତେଣୁ ଆପସ୍ତମ୍ବ ସହିତ, ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଫେନା ଓ ଗଙ୍ଗା ସଙ୍ଗମରେ, ବିଭିନ୍ନ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, "କ'ଣ ଦେବା ଉଚିତ?" ସେ କହିଲେ, "ମୋତେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଦିଅ।" ତେଣୁ ହରି କହିଲେ, "ଦିଆ ଗଲା।" ଏହିପରି, ଗଙ୍ଗାର ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଘଟିଲା। ସେଠାରୁ ଜଳରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଥିଲା, ଚକ୍ର ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ସେ ତଳାତଳକୁ ଗଲେ। ସେ ଏବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦାନବକୁ ବିଜୟ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମିତ୍ର ଅବ୍ଜକ, ବୃଷାକପି ହେଲେ। ଏବେ ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସଦା ବୃଷାକପିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ଆସକ୍ତ ଦେଖି, ଶଚୀ ରୂଷ୍ଟ ଓ ସ୍ନେହମୟ ଭାବରେ କହିଲେ; ଶତକ୍ରତୁ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ହେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ବୃଷାକପି ଛଡ଼ା ମୋ ପାଖରେ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଜଳ କିମ୍ବା ନିବେଦନ ସଦା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।