ପୃଥିବୀର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠାରେ ଡଣ୍ଡକା ଅଟବୀ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଇ ଅଟବୀର ମଧ୍ୟରେ ଲୋକମାତା ଗଙ୍ଗା ବସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ତୁମେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ହେ ମହାନୁଭାବ। ଏଠି ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ, ଦୁଃଖିତ ଓ ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁମାନେ ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖସାଗରେ ବୁଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିର ଅଧିପତି। ଏହି ଜଗତରେ ହର, ହରି କିମ୍ବା ଗଙ୍ଗା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଭକ୍ତି, ସ୍ତୁତି ଓ ତପସ୍ୟା ସହିତ ମୋ ସହିତ ଏକାଠି ହୋଇ ପୂଜା କର। ତେବେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାରୁ ଶୁଭ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ। ଜ୍ଞାନ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ତାହାର ସାଧାରଣ ଫଳ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ସହିତ କରିଲେ ଏହାର ଶତଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ଜୀବନ ସଂଗିନୀ ସହିତ କରିଲେ ଏହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପତ୍ନୀ ହିଁ ପୁରୁଷଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ସାଥୀ; ଅପରାହ୍ନ କାମରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବିନା ସଫଳତା ଅସମ୍ଭବ। ଏକାକି କୃତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ମାତ୍ର ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ପତ୍ନୀ ସହିତ କରିଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅପାର ଫଳ ଲାଭ କରେ। ଏହିପରି, ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜର ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗୀ ବୋଲି ଅବଗତ ହେଉ। ଡଣ୍ଡକା ଅଟବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଗୌତମୀ ବିଦ୍ୟମାନ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ। ସେ ଗୌତମୀ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି ଓ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଭଲ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ ମୋ ସହିତ ଚଳ, ଏଠି ଯାଇ ମହାଫଳଦାୟି କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ। ଏପରେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ଵଂସ କରି, ବଡ଼ ସଉଖ୍ୟ ପାଇବ। ଏଭଳି ଗୁରୁଙ୍କୁ "ଏହିପରି ହେଉ" ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଇ, ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଶତକ୍ରତୁ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ଗଲେ, ଯାହା ଗୌତମୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଡଣ୍ଡକା ଅଟବୀ ମଧ୍ୟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉପରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ। ପ୍ରଥମେ ଗଙ୍ଗାକୁ ନମସ୍କାର କରି ଏବଂ ସ୍ନାନ କରି, ଜୋଡା ହାତରେ ଦାଣ୍ଡି ହୋଇ ଦାନା ଦେଲେ। ତାପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିଲେ— "ପିନାକପାଣି, ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଅଲିପ୍ତ ରହନ୍ତି, ଏକ, ସ୍ୱାଧୀନ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଆନନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ, ସେ ଆମ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।" "ସନକ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ବେଦାନ୍ତର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି। ସେଇ ପାର୍ବତୀପତି, ସମସ୍ତ ଆଭିଲାଷା ଦାତା, ମୋ ଉପରେ କୃପା କରି ମୋର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରନ୍ତୁ।" "ସେଇ ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ନଖର ଆଗରେ କାଟି ଫିଙ୍କିଦେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।" "ଏହି କ୍ରମରେ ପାପ, ଦରିଦ୍ରତା, ଲୋଭ, ମୂଢ଼ତା ଓ ଦୁଃଖ ଅନେକ ଉପଜିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦୁଃଖର ରୂପରେ ଆବୃତ କଲା।" "ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଖି ଦେବତାଧିପତି ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏ ଜଗତ ବୁଡ଼ିଯାଉଛି, ଏଇ ଜଗତ୍ର ମାତା, ଉମା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ତୁମେ ରକ୍ଷା କର।'" "ତୁମେ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର, ବରଦାତ୍ରୀ, ବିଜୟୀ ହେଉ। ତୁମେ ଭୋଗ, ଧ୍ୟାନ, ପରମ ମୋକ୍ଷ, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ଶୁଭ, ଆଦିସିଦ୍ଧି, ବାଣୀ, ବୁଦ୍ଧି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଅଜରାମର।" "ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପେ ତୁମେ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କର, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ତିନି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିଭିନ୍ନତାର ଉଦ୍ଭବ।" ଏହିପରି ହରିଙ୍କ କଥାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଦେବୀ ଭାବରେ ଲୀନ ହେଲେ, ଏବଂ ଭବଙ୍କ ଅର୍ଧ ଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗୁଳିର ତିପରୁ ଘମ ଝରିଲା। ସେଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଧର୍ମ, ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଦାନ, ଭଲ ବର୍ଷା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ, ଜଳ, ଧାନ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଶୁଭ ବସ୍ତୁ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଭଲ ପୋଶାକ, ପ୍ରେମବସ୍ତୁ, ମହାଔଷଧ, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ଅମୃତ, ପୌରାଣିକ ଜ୍ଞାନ, ବେଦ, ସ୍ମୃତି, ନୀତି, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଉପଜିଲା। ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ବିଜ୍ଞାନ, ଘରେ ଲାଗିଥିବା ଜିନିଷ, ଅସ୍ତ୍ର, ତୀର୍ଥ, ଅଟବୀ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାନ, ଶୁଭ ଭୂଷଣ ଓ ଆସନ ଉପଜିଲା। ଭବଙ୍କ ଦେହ ସହିତ ଆନନ୍ଦମୟ ମିଳନ, ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ସ୍ମିତ ମାଧୁରୀରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବ ଉପଜିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ନିର୍ମଳ ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସୁଖ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅବିନାଶୀ ମଙ୍ଗଳ ତୁମ ସ୍ୱଭାବରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଏ ଦେବୀ। ତେଣୁ ମୋତେ ସମସ୍ତ ଭୟ ଓ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କର, ହେ ଜଗତ୍ ଜନନୀ। କେହି ତର୍କରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଓ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେଇ ଶିବ-ଶକ୍ତିଙ୍କର ଶୁଭ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହିପରି ସ୍ତୁତି କରିବା ସମୟରେ ଶିବ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। "କହ, ହେ ହରି, ତୁମେ କ'ଣ ଵର ଚାହୁଁଛ? ତୁମର ପରମ ଇଚ୍ଛା କ'ଣ?" "ମୋର ଶତ୍ରୁ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶନିର ଦୃଷ୍ଟି ପରି ମୋତେ ବାନ୍ଧି ନିମ୍ନ କରିଛି, ବହୁତ ଭାବେ ଅପମାନ କରିଛି।" "ତାଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ଏହିପାଇଁ, ହେ ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ, ମୋତେ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ବିଜୟ ଦିଅ।" "ମୋତେ ସେଇ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଯାହା ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ। ମୁଁ ହାରିଯାଇଛି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ନାଶ ପରେ ମୋ ପୁନଃ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ବିଜୟ ଲାଭ ହେଉ।" ତେବେ ଶିବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମ ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ଏକା ନାଶ କରିପାରିବିନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ, ଅବିନାଶୀ ହରି ସହିତ—" "—ପୌଳୋମୀ ସହିତ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଜଗନ୍ନାଥ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କର।" "ତେବେ ତୁମେ ମୋ ଓ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଚାହିଦା ଫଳ ପାଇବ।" ପୁନି, ମହେଶ୍ୱର, ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କହିଲେ— "ମନ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ—ଯେଉଁଠି ସଙ୍ଗମରେ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ସଫଳତା ମିଳେ।