ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଜଳରୁ ଶତ୍ରୁ ନାମୁଚିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଯାହାକୁ ଫେନା ରୂପୀ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ଛିନ୍ଦା ଯାଇଥିଲା, ତାହା ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ପଡ଼ିଲା। ସେଇ ଫେନା ଭୂମିକୁ ଭେଦି ତଳଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା, ଏବଂ ତଳଲୋକରୁ ଉପସ୍ଥିତ ଗଙ୍ଗାଜଳ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଏହି ପଥରେ ଏହି ଜଳ ପୃଥିବୀର ଉପରିଭାଗକୁ ଆସିଲା, ଏହି ଜଳକୁ ‘ଫେନା’ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ ଏହି ନଦୀ ‘ଫେନା’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଗଙ୍ଗା ସହ ଏହାର ସଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମ ପବିତ୍ର ମନ୍ୟ। ଏଠିଏଁ ହନୁମାନଙ୍କ ମାଆ, କେବଳ ଏକ ଲାଫରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ କୃପାରେ ବିଲାଇ ରୂପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ। ସେଠି ଥିବା ତୀରକୁ ‘ମାର୍ଜାର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଆଗରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଓ ହନୁମତଙ୍କୁ କହିଥିଲି; ଏହି କଥା ଏପରି ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏବେ ତୁମେ ଏହି ଗଳ୍ପର ଅଗ୍ରଭାଗ କଥା ଶୁଣ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃଷକପ ଓ ଅବ୍ଜକ ବିଷୟରେ କଥା ଆସିଛି। ଏଠି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିରଣ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସହଜରେ ଜିତିପାରୁନଥିଲେ। ସେହି ପୁଅଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ମହାଶନି, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ପରାଜିତା। ମହାଶନି ବହୁ ଦିନ ଧରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବଡ଼ ପ୍ରତାପୀ ଏହି ଦୈତ୍ୟ ସଦା ଯୁଦ୍ଧମୁଖରେ ଥାଆଁ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ସର୍ପ ସହିତ ହରାଇ ଏହି ଖବର ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ପରେ ସେ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ଏକ ହାତୀ ସହ ବାନ୍ଧି ନିଜ କ୍ରୁରତାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ଏହି ଘଟଣା ହିରଣ୍ୟଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ମହାଶନି, ଯିଏ ଅତି ଖାଇଥିଲେ ଏବଂ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ସେ ଶଚୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ରଖି ସୁରକ୍ଷା କଲେ। ମହାଶନି ହରିଙ୍କୁ ହରାଇ ବରୁଣଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ବରୁଣ ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ମହାଶନିଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ବରୁଣ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିବାସ, ଅର୍ଥାତ୍ ସାଗର, ମହାଶନିଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ଏବଂ ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରତା ହେଲା। ବରୁଣଙ୍କ ଝିଅ ମହାଶନିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ, ବୀରତା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା। ମହାଶନି ତିନି ଲୋକରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦୈତ୍ୟ ହେଲେ; ଯେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକଠା ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ବିଷ୍ଣୁ ଏକମାତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ଦାତା, ଦୈତ୍ୟ ଘାତକ, ମନ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ଏକ ନୂତନ ଇନ୍ଦ୍ର ତିଆରି କରିବେ।” ଏପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି, ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯୋଜନା କହିଲେ, “ମହାଶନିଙ୍କୁ ମୁଁ ନ ମାରିବି।” ବିଷ୍ଣୁ ତାପରେ ଜଳର ଦେବତା ତାଙ୍କ ସ୍ବଶୁର ବରୁଣଙ୍କଠାରେ ଗଲେ; କେଶବ ବରୁଣଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରାଜୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏପରି କିଛି କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୁରନ୍ଦର ପୁନଃ ଫେରିପାରିବେ।” ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବରୁଣ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ। ବରୁଣ, ତାଙ୍କର ଦାମାଦ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାଶନିଙ୍କଠାରେ ଗଲେ। ତାପରେ ମହାଶନି ଆଦରସହ ବରୁଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ ପଚାରିଲେ। ବରୁଣ ସେଠି ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଆସିବାର କାରଣ କହିଲେ: “ମୋତେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦିଅ, ଯେଉଁଠିକି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ ତଳଲୋକରେ ବାନ୍ଧିଛ, ସେ ମୋର ବନ୍ଧୁ।” “ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଯିଏ, ସେଉଁଠି ମୋତେ ଦିଅ, ମୋ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଘାତକ; ଶତ୍ରୁକୁ ବାନ୍ଧି ଛାଡ଼ିଲେ, ତୁମେ ଧର୍ମିକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମହାନ୍ କୀର୍ତି ପାଇବେ।” “ଠିକ୍ ଅଛି,” ବୋଲି ଦୈତ୍ୟପତି କିଛି ଅନିଚ୍ଛା ସହ ବନ୍ଧିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହାତୀ ସହ ବରୁଣଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେଠି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହାଶନି, ଜଳପତିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ହରିଙ୍କୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଉପହାର ଦେଇ, ମଘବାନ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିତ କଥା କହିଲେ— “ତୁମେ ଆଜି କିଏ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ହେଲ? କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏତେ କଥା କହ? ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉଛ? ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!” “ଯଦିଓ, ଯଦି ଜଣେ ନାରୀ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ନାରୀମାନେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି, ପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରଧାନ। ଶକ୍ର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁରୁଷ ହେବା।” “ମୋ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିତ ହୋଇ, ତୁମର ବାହନ, ଅସ୍ତ୍ର—ବଜ୍ର, ଚିନ୍ତାମଣି, ନନ୍ଦନ ବାଟିକା, ଦେବଙ୍ଗନାମାନେ, ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଶକ୍ତି—ଏସବୁ ଦେବତାମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବେ।” “ଯାହା ଜୀବନ, ଯାହା କୀର୍ତ୍ତିର ଧନ, ସେଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାଏ ଯଦି ଏହା କୀର୍ତ୍ତିକୁ ବିରୋଧ କରେ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ଶକ୍ର, ଜଳପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇ ତୁମେ କିପରି ଲଜ୍ଜା ବୋଧ କଲେ ନାହିଁ?” “ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ପ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବିଲୋମ୍ବିତ ହେଉଛ, ଅପ୍ସରାମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି—ନିଶ୍ଚୟ, ଲଜ୍ଜା ତୁମକୁ ଭୟ କରେ।” “ତୁମେ ବୃତ୍ର ଓ ନାମୁଚିଙ୍କ ଘାତକ, ପୁରୀ ନାଶକ, ବନ୍ଦି ଭଙ୍ଗକାରୀ, ବଜ୍ରଧାରୀ। ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି—ଏହିପରି, ବିଜୟୀ, ଏହା ସବୁ ତ୍ୟାଗ କର।” “ଯେଉଁମାନେ ଶତ୍ରୁତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ରୂପାନ୍ତର ଅନୁଭବ କରି ତଥାପି ତିନି ଲୋକରେ ଚଳନ୍ତି, କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତୁମେ ଏପରି ଅପମାନରେ ହୃଦୟ ଭଙ୍ଗ କିପରି ଅନୁଭବ କରୁନାହଁ?” ଏପରି କହି, ଦୈତ୍ୟପତି ବଡ଼ ବଳବାନ ବରୁଣଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଫେରାଇଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ— “ଆଜିଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଶିଷ୍ୟ ହେବେ, ବରୁଣ ଗୁରୁ—ମୋ ସ୍ବଶୁର—ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବାସବ, ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପାଇଛ।” “ଏହିପରି, ବରୁଣଙ୍କୁ ଦାସ୍ୟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କର; ନହେଲେ, ପୁନି ତୁମକୁ ବାନ୍ଧି ତଳଲୋକକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି।” ଏଭଳି ଶକ୍ରଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି, ପୁନି ପୁନି ହସି, “ଯାଅ, ଯାଅ,” ବୋଲି ବରୁଣଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।