ଦେବୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥାରେ ଏକ ଅପରାଧ ଘଟିଥିଲା, ଯାହାର ଫଳରେ ସେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଦେଖି, ଶିବ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦୁଇ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଶିବଙ୍କ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଝଙ୍କାରି ଉଠିଲା। ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ, “ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ତୁମ ଶକ୍ତିରୁ ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ମହାବଳଶାଳି। ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ସେଉଁଠି ଏକତ୍ରିତ। ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣା ତିନି ଲୋକକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ଏହି ଜଗତର ଅମୃତ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖୁବ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସେ ଅନନ୍ୟ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ, ଏବଂ ସେଇ ଯଜ୍ଞର ଦକ୍ଷିଣା। ସେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ରୂପ, ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଶିକ୍ଷକ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ, ଯାହା ମୋଠାରୁ ଆସିଛି। ବିଶେଷ କରି, ଏହି ଶକ୍ତି ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ, ତେଣୁ ଏଠି କୌଣସି ଚିନ୍ତାବିଲାସର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ସୁବର୍ଣ୍ଣା ଛଡ଼ା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଏ, ତାଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ସୁବର୍ଣ୍ଣା ଛଡ଼ା ମଣିଷ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ଭଳି, ଧନୀ ଲୋକ ଯଦି ଗୁଣହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ, କିନ୍ତୁ ଗୁଣବତୀ ଲୋକ ଧନହୀନ ହେଲେ ସମ୍ମାନ ପାଉନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ଯଦିଓ ସେ ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ ତଥାପି ଅସ୍ଥିର। ସେଉଁଠି ଯାହା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସବୁକିଛି ସୁବର୍ଣ୍ଣା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ତିନି ଲୋକରେ ତପ, ଜପ, ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା କିଛି ଅଂଶରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଯେଉଁଠି ସେ ରହନ୍ତି, ସେଠି ସେ ଚଳିଯାଆନ୍ତୁ। ସୁବର୍ଣ୍ଣା କମଳା ରୂପେ ପବିତ୍ର ହେବେ; ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ତଥାପି, ଏହି ଦୁଇଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କଦାପି ଥିଲା ନାହିଁ, ହେବି ନାହିଁ। ଏପରି କଥା କହି, ଶମ୍ଭୁ ଶିବ ରୂପେ ଲିଙ୍ଗ ଭାବରେ ଏଠି ପ୍ରକଟ ହେଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଅବତରିଲେ। ଦୁଇ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ ଅଗ୍ନି ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସଂକଳ୍ପ ପୂରଣ କରି ଆନନ୍ଦରେ ଜୀବନ କାଟିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମୁନିବର, ଅଗ୍ନିଙ୍କ କନ୍ୟା ସୁବର୍ଣ୍ଣାକୁ ଦାନବାଧିପତି ଶାର୍ଦୂଳ ଧର୍ମକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଠକାଇ ନେଇଗଲେ। ସେ ଶ୍ରୀ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ନିବାସ ଥିଲେ, ସେଉଁଠି ନିଜର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ନେଇ ନେଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ନେଇ ଶାର୍ଦୂଳ ତାଙ୍କୁ ପାତାଳକୁ ନେଇଗଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅଗ୍ନି ଓ ତାଙ୍କ ଜାମାତା ଧର୍ମ, ଦୁଇଁଜଣେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଜଗତ୍ନାଥ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ଓ ନିଜ ଅନୁରୋଧ ରଖିଲେ। ତାପରେ ହରି ତାଙ୍କ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶାର୍ଦୂଳଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଦେବୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ପୁନଃ ନେଇ ଆସିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖରେ ନେଇଗଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଅନେକଥର ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଖୁସି ହେଲେ। ଯେଉଁଠି ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶାର୍ଦୂଳଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟାଯାଇଥିଲା, ସେଠିକୁ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ଓ ଶାର୍ଦୂଳ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ସେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଶଂକରଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଶଂକର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏକାଧିକାରୀ ତୀର୍ଥ, ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଓ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏଠି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁ ପଡ଼ିଲା, ଏହି ନଦୀ ଆନନ୍ଦା ବା ନନ୍ଦିନୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲା। ଏହି ନଦୀ ଓ ଗଙ୍ଗାର ସଙ୍ଗମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ସେଠି, ସୁବର୍ଣ୍ଣା ଆଜିଓ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ। ସେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ, ଶିବା, ଆଗ୍ନେୟୀ, ଅମ୍ବିକା, ଶିବା, କାତ୍ୟାୟନୀଶ୍ୱରୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଭକ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାରେ ସେ ସଦା ସକ୍ଷମ। ଏଠି ଅଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଏହି ସ୍ଥାନ ତପୋବନ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇଛି। ଏଠି ଉଭୟ କୂଳରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଚଉଦ ହଜାର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଷୋଳ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏଠି ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ସହିତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଅନେକ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି। ଏହି କଥା ଯିଏ ଶୁଣନ୍ତି, ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହି ଘଟଣା ଜାଣି, ଏଠି ଯାଇ ସ୍ନାନ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ସଦା ଧନୀ ଓ ଧର୍ମିକ ହୁଏ। ଅବ୍ୟକ ତୀର୍ଥରୁ ପଶ୍ଚିମ ତୀର୍ଥ “ଶାର୍ଦୂଳ” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହା କାଶୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ମିଳେ। ତପୋବନ ଓ ଶାର୍ଦୂଳ ମଧ୍ୟରେ ଅସଂଖ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ମହିମା କେହି କହିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ ଓ ଫେନା ନଦୀ ସଙ୍ଗମ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ବୃଷକପା ଓ ହନୁମତା ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟମାନ। ଅବ୍ୟକ ତୀର୍ଥରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଦେବ ବିଦ୍ୟମାନ; ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପ୍ରାୟ ଅସମ୍ଭବ। ଏବେ ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା କହିବି, ଏବଂ ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର ବିଷୟରେ କହିବି। ନାମୁଚି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅହଂକାରୀ ଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଫେନା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଛେଦ କରିଦେଲେ। ଏହିପରି ଲୀଳା ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଘଟିଥିଲା, ଯାହା ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ।