ଏକ ସମୟର କଥା, ଅଜକଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଳାକାଶ୍ୱ ନାମକ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଶିକାରକୁ ବହୁତ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ। ବଳାକାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶା ଥିଲେ। କୁଶାଙ୍କ ଚାରିପୁଅ ଥିଲେ—ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ସେମାନେ କୁଶିକ, କୁଶନାଭ, କୁଶାମ୍ବ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍। ଏହି ଚାରିଜଣ ମଧ୍ୟରୁ କୁଶିକ ନିତ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ବସି, ଗୋପାଳକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଢିଥିଲେ। ସେ ଏକ ସୁପୁତ୍ର ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ—ଏମିତି ଏକ ପୁଅ, ଯିଏ ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ହେବ। ତାଙ୍କର ଏହି ଇଚ୍ଛା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳରୂପେ, ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ କୁଶିକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ—ଏଭଳି ମଘବାନ୍ ନାମକ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ କୁଶିକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗାଧି ଭାବେ ଅବତାର ନେଲେ। ଗାଧିଙ୍କ ଝିଅ ପୌରା ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗାଧିଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଗାଧିଙ୍କ ଏକ ଶୁଭ ଝିଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ସତ୍ୟବତୀ। ଗାଧି ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ବିବାହ କଲେ କାବ୍ୟ ପୁତ୍ର ଋଚୀକଙ୍କ ସହିତ। ଭାର୍ଗବ ଋଚୀକ, ଭୃଗୁବଂଶୀ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଏହି ଦମ୍ପତି ପୁଅ ଚାହିଁଲେ। ତେଣୁ ଋଚୀକ ଗାଧିଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ହବିଷ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ପରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ଏହି ହବିଷ୍ୟ ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ମାଆ ଉପଯୋଗ କର। ତୁମୁଠାରୁ ଜନ୍ମିବେ ଏକ ତେଜସ୍ବୀ ପୁଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟ। ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅପରାଜିତ ହେବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ନାଶ କରିବେ। ଏବଂ ତୁମ ମାଆଁଠାରୁ ଜନ୍ମିବେ ଏକ ଧୈର୍ୟ୍ୟଶୀଳ, ତପସ୍ବୀ ପୁଅ, ଶାନ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ।” ଏହିପରି କହି, ତପସ୍ବୀ ଋଚୀକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଗାଧି ଓ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ଝିଅଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଋଚୀକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ସତ୍ୟବତୀ ଦୁଇଟି ହବିଷ୍ୟ ନେଇ, ଏକ ନିଜେ ଓ ଏକ ମାଆଁକୁ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଦେବ ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କ ମାଆଁ ନିଜ ହବିଷ୍ୟ ଝିଅଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏପରି ଅଜାଣି, ସତ୍ୟବତୀ ନିଜ ମାଆଁର ହବିଷ୍ୟ ନେଇଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାଶ ହେବାର ଶକ୍ତି ଥିଲା। ଏହି ଭୟାନକ ଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି, ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ଧାରଣ କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଋଚୀକ ଯୋଗବଳରେ ଆସି, ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ତୁମ ମାଆଁ ଦ୍ୱାରା ମୂଖ୍ୟ ହବିଷ୍ୟର ଅଦଳବଦଳରେ ବଞ୍ଚିତ ହେଲା। ତୁମର ପୁଅ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ହେବେ। ତାଙ୍କର ଭାଇ ଏକ ତପସ୍ବୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ। ମୁଁ ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ରଖିଛି।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀ ଦୟାର୍ଦ୍ର ହୃଦୟରେ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ମୋର ପୁଅ ଏମିତି ହେଉନାହିଁ, ଅପବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉନାହିଁ। ଆପଣ ଚାହିଲେ, ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ସତ୍ୟପଥୀ ପୁଅ ଦେଇପାରିବେ।” ଋଚୀକ କହିଲେ, “ମୋର ଏହି ଇଚ୍ଛା ନଥିଲା, ତଥାପି ତୁମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହା ସମ୍ଭବ। ପୁଅ ଉଗ୍ର ହେବେ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ନାତି ଶାନ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ ହେବେ।” ଏହା ପରେ, ସତ୍ୟବତୀ ଏକ ଶାନ୍ତ, ତପସ୍ବୀ, ନିୟମିତ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଭୃଗୁବଂଶର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଜମଦଗ୍ନି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସତ୍ୟବତୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ ଥିଲେ, ତିନି ପରେ କୌଶିକୀ ମହାନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରେଣୁ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଝିଅ କାମଳୀ, ଅନ୍ୟ ନାମ ରେଣୁକା, ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଶସ୍ତ ଥିଲେ। ରେଣୁକା ଓ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ଦମ୍ପତି ରୁ ରାମ ଜନ୍ମିଲେ—ଏହି ରାମ ହେଲେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାଶକ, ଅଗ୍ନିପରି ତେଜସ୍ବୀ, ଋଚୀକ ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ। ଜମଦଗ୍ନି ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତାଙ୍କ ଭାଇ ଶୁନଃଶେଫ ଓ ଶୁନଃପୁଛ୍ଛ ଥିଲେ। ଏହିପରି, କୁଶିକଙ୍କ ପୁଅ ଗାଧିଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ, ଶାନ୍ତିରେ ପ୍ରଶସ୍ତ ଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ସମାନ ହେଲେ ଓ ବିଶ୍ୱରଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଭୃଗୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ କୌଶିକ ବଂଶର ବଢିବା ହେଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଦେବରତ, କଟି, ଏବଂ କଟ୍ୟାୟନମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଶଳବତୀରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ପରେ ରେଣୁ ଓ ରେଣୁକା ଜନ୍ମିଲେ। ସଂକୃତି, ଗାଳବ, ମୁଦ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ—ମଧୁଛନ୍ଦ, ଜୟ, ଦେବଳ, ଅଷ୍ଟକ, କଛ୍ଛପ, ହରିତ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଉଲ୍ଲେଖ୍ୟ। ଏହିପରି କୌଶିକ ବଂଶର ଗୌରବ ଏ ଭାରତୀୟ ଧରାରେ ଚିରସ୍ମରଣୀୟ। ପାଣିନି, ବଭ୍ରବ, ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ଓ ପାଠରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ଏହି ବଂଶର ଗର୍ବ।