ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ କୁହାଯାଉଛି—ଯେଉଁମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ, ପାପୀ କିମ୍ବା ନରକ ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ "ଶିବ" ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିଥାଅ। ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ ମହାଦେବ ସାମ୍ନାକୁ ଆସି କହିଲେ, "ଦେବାପି, ତୁମ ଇଛା କ'ଣ? ଏଇ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ବଳକ।" ତାହାପରେ ଦେବାପି କହିଲେ, "ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ମୁଁ ମୋ ରାଜା, ରାଣୀ, ପିତା, ଗୁରୁ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହେଁ।" ଦେବାପିଙ୍କର ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଲିକ ମହାଦେବ କହିଲେ, "ତଥାସ୍ତୁ," ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେଲା। ପୁନି, ଦେବାପି ପାଇଁ କରୁଣାର ସାଗର ଶମ୍ଭୁ ନନ୍ଦିନକୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି ପଠାଇଦେଲେ। ନନ୍ଦିନ ରସାତଳକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବଧ କରି, ସେମାନଙ୍କ ପିତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆସି ଦେବାପିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ଏଠାରେ ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି, ପୁରୋହିତ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିଲେ। ସେଉଁଠି ନିଜେ ଶମ୍ଭୁ ଦେବାପିଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦେଖାଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେଠି ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ହେଲା। ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ, ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି, ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ଏଠାରେ ତୁମର ଖ୍ୟାତି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ହେବ। ଅଶ୍ୱମେଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ; ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେମାନେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେଇଁଠୁ, ଦୁଇ ତୀର୍ଥରେ ପନ୍ଦର ହଜାର ଆଠ ସହସ୍ର ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ମହାଫଳଦାୟକ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠି ତପୋବନ, ନନ୍ଦିନୀ ସଙ୍ଗମ, ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଗୌତମୀ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏଠାରେ ଶାର୍ଦୂଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହାର କଥା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପୁରାତନ କାଳରେ, ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ହୋତୃ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସ୍ଵାହା, ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା। ସ୍ଵାହା କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ, ଏବଂ ପୁଅ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପୁଅ ହେବ; ତପସ୍ୟା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।" ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସ୍ଵାହା ତପସ୍ୟା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ; ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ପତିଙ୍କ କଥା ବଡ଼ ଆଦର୍ଶ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ତାରକାର ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଜନ୍ମ ହୋଇନଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମହେଶ୍ଵର ଓ ଭବାନୀଙ୍କୁ ଭୟ କରି ସମେତି ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ତାରକାର ଭୟ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଅ।" "ଯେଉଁଠାରେ ପତି-ପତ୍ନୀ ଏକାକି ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସାଧାରଣ ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନୀତି, ତାହେଲେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ପାଇଁ କେତେ ଅଧିକ। ଯଦି ଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣିଲେ, ତେଣୁ ସେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ମହାକାଳ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ—ତାଙ୍କୁ ଭବାନୀ ସହିତ ଗୁପ୍ତବାସରେ କିଏ ଦେଖିପାରିବ?" "କିନ୍ତୁ ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଆସିଲେ, କୌଣସି ନୀତି ରହେନାହିଁ। ତାରକାର ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ, ତୁମେ ତାରକା ରୂପ ଧାରଣ କର। ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି କଥା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କହି, ତୁରନ୍ତ ଫେରିଆସ। ପରେ ଆମେ ଦୁଇ ଜଗତରେ ପୂଜା କରିବା।" ଦେବତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଧୂତଶନ ଏକ ଟିଆ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଉମା ସହିତ ନିଜେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଟିଆ ରୂପେ ଅଗ୍ନି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦ୍ୱାର ଦେଖି ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ୱିଣ୍ଡୋ ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, କମ୍ପିତ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଶମ୍ଭୁ ହସିଲେ ଏବଂ ଉମାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦେଖ, ଏକ ଟିଆ ଆସିଛି, ଧୂତଶନ, ଦେବତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ।" ପାର୍ବତୀ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ବସ, ପ୍ରଭୁ।" ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜ ରୂପରେ ଚିହ୍ନିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଏଠାରେ କିଛି କହିବା ନୁହେଁ; ମୁଁ ଯାହା ଦେଉଛି ଗ୍ରହଣ କର, ଏବଂ ଏଠାରୁ ନେଇଯା।" ସେ କହି, ନିଜ ବୀଜ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରେ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ବୀଜ ଗ୍ରହଣ କରି, ଅଗ୍ନି ବାହାରିଯିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। ପରେ, ଅଗ୍ନି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଦେବନଦୀ ତଟକୁ ଗଲେ; ଏହି ବୀଜ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କୁ ଦେଇ, କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶରୀରରେ ରହିଥିଲା, ସେହି ବୀଜ ଅଗ୍ନି ନିଜ ପତ୍ନୀ ସ୍ଵାହାଙ୍କୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଦେଇଦେଲେ। ସ୍ଵାହା, ଯିଏ ସନ୍ତାନ ଲାଗି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ସେହି ବୀଜ ଦିଆଗଲା। ଏଠାରୁ ତୁମର ବଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ। ଏପରି ଭାବେ, ଅଗ୍ନି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାହା ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ; ଏଠାରୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବୀଜରୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦମ୍ପତି—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦେଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଲେ। ସ୍ନେହରେ, ଅଗ୍ନି ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦେଲେ; ପରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ସେ ଏକ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ, ଏହିପରି ଭାବେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଝିଅର ବିବାହ ଉଦ୍ଧାଟିତ ହେଲା।