ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜା ଅର୍ଷ୍ଟିଷେଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରା ନାମରେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପିତାପ୍ରେମୀ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଓ ବେଦର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ପୁରୁଷ ଥିଲେ। ଭରାଙ୍କ ସୁନ୍ଦରୀ ଏବଂ ବିଶ୍ରୁତ ଭାର୍ୟା ସୁପ୍ରଭା ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ଅର୍ଷ୍ଟିଷେଣ ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ସମର୍ପଣ କରିଦେଲେ। ତାପରେ, ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ ରାଜା ଅର୍ଷ୍ଟିଷେଣ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଦୀକ୍ଷା ନେଇ, ସରସ୍ବତୀ ନଦୀ ତଟରେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଋଷିମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ, ରାଜାଙ୍କ ଦୀକ୍ଷା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଦାନବମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ମିଥୁର ନାମକ ଦାନବ ଅଚାନକ ଆସି, ରାଜା, ତାଙ୍କ ରାନୀ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଧରି ନେଇଯାଇ, ଯଜ୍ଞକୁ ବିଘ୍ନିତ କଲା। ସେ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅପହରଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆଗରେ ତଳପାତଳ ନରକକୁ ନେଇଗଲା। ରାଜା ଓ ପୁରୋହିତ ଅପହୃତ ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେଵାପି, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ରୁତ ଥିଲେ, ତିନି ରାଜାଙ୍କ ସହ ରହିଗଲେ। ଦେଵାପି ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ପିତା ନାହାନ୍ତି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ ଚମକିଯାଇ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମା, ମୋର ପିତା କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ? ପିତା ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। ଦୟାକରି ସତ୍ୟ କଥା କହ।” ଏହିପରି କହି, ସେ ଆହୁରି କହିଲେ, “ପିତା ବିନା ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ। ଯଦି ଆପଣ ସତ୍ୟ କହିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଜଳ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।” ତାପରେ ମାଆ, ଯିଏ ରାଜାଙ୍କ ରାନୀ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ, ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମର ପିତାଙ୍କୁ ଏକ ଦାନବ, ରାଜା ସହ ଏବଂ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ନରକକୁ ନେଇଯାଇଛି।” ଦେଵାପି ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କେଉଁଠି ନେଇଯାଇଛି, କିଏ ନେଇଯାଇଛି, କିପରି ଏହା ଘଟିଲା, କିଏ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ? ଦାନବର ସ୍ଥାନ କଉଁଠି?” ତାଙ୍କ ମାଆ କହିଲେ, “ଯଜ୍ଞ ଶାଳାରେ, ରାଜା, ରାନୀ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଦୀକ୍ଷା ସମୟରେ, ଦୈତ୍ୟ ମିଥୁର ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଅଗ୍ନି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନରକକୁ ନେଇଯାଇଛି।” ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦେଵାପି ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୁଁ କାହାଠାରେ ଖୋଜିବି? ଦେବତା, ଅଗ୍ନି, ପୁରୋହିତ, କିମ୍ବା ଅସୁରଙ୍କ ନିକଟରେ?” ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, “ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କାହାର ନିକଟରେ ଖୋଜିବି, ଅନ୍ୟ କଉଁଠି ନୁହେଁ।” ଏପରି ଭାବି, ଦେଵାପି ଭରାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତପ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ନିୟମ ଓ ଶିଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତଳପାତଳରେ ଅପହୃତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି।” ଦେଵାପି ଆଉ କହିଲେ, “ଏପରି ବିପଦ ଘଟିଲାବେଳେ ଯିଏ କୌଣସି ଉପାୟ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଜୀବନ ନା କି ମୃତ୍ୟୁ, ଦୁହେଁ ଅର୍ଥହୀନ। ଏହି ସମୟରେ ତୁମେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ଶାସନ କର, ମୋ ମାଆଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଆଉ ଯେତେବେଳେ ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ, ତେବେ ମତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।” ଏପରି ଦେଵାପିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଭରା ଭଲଭାବରେ ଭାବିଲେ ଓ କହିଲେ, “ସଫଳ ହେଉ, ସନ୍ତୋଷରେ ଯାଅ, ମନରେ ଦୁଃଖ କରିବ ନାହିଁ।” ତାପରେ ଦେଵାପି, ଅମରନାଥଙ୍କ ଚରଣ ଧ୍ୟାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “ଆପଣମାନେ ଯଜ୍ଞ, ଦୀକ୍ଷିତ ଯଜ୍ଞୀ, ପୁରୋହିତ ଓ ଯଜ୍ଞୀଙ୍କ ଭାର୍ୟାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଦାନବ ରାଜା ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିନେଇଯାନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତଥାପି, ମୋ ମତରେ ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥାରେ ଫେରାଇ ଆଣିପାରିବେ, ନହେଲେ ଶାପର ଅଧୀନ ହେଉଥିବେ।” ପୁରୋହିତମାନେ କହିଲେ, “ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏଠି ଦେବତା ଅଗ୍ନି ଅଟୁଟ। ଆମେ ଅଗ୍ନିର ସେବକ ଭଳି, ଏହା ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ। ସେଉଁଠି ସେ ଦାତା, ଭୋକ୍ତା, ଗ୍ରାହକ, କର୍ତ୍ତା, ଓ ହବିର ବାହକ।” ଏହାପରେ, ଦେଵାପି ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପଛରେ ରଖି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜାତବେଦା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ଦେଵାପି କହିଲେ, “ଯେପରି ପୁରୋହିତମାନେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ସେବକ; ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ହବି ପ୍ରଦାନ କରେ, ସେମାନେ ଭୋକ୍ତା ଓ ରକ୍ଷକ। ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭାଗ ଦେଇବି, ଏହି ମୋର ଦାୟିତ୍ୱ; ଏହା ମୋର ଅପରାଧ, ତେଣୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯାଅ।” ଦେଵାପି ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପ୍ରଣାମ କରି, ପୁରୋହିତଙ୍କ ଶବ୍ଦ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଓ ଶାପ ସଂପ୍ରେଷଣ କଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ପୁରୋହିତମାନେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଡାକିଛନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ ହବି ଭୋଗ କରିବାକୁ ଯିବା; କିନ୍ତୁ ଆମେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ। ବେଦ ଅନୁସରଣ କରି, ବେଦର ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ ନିର୍ଭର କରିଛୁ, ତେଣୁ ବେଦଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହ।” ଏହିପରେ ଦେଵାପି ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଧ୍ୟାନ ଓ ତପସ୍ୟା ସହ ବେଦଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ବେଦମାନେ ଦେଵାପିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଦେଵାପି ପୁନି ପ୍ରଣାମ କରି, ପୁରୋହିତଙ୍କ ଶବ୍ଦ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ସଂପ୍ରେଷଣ କଲେ। ବେଦମାନେ କହିଲେ, “ମୁଁ ନିର୍ଭର, ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିଥାଏ। ସେଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ନିବାସ, ସମସ୍ତ ଧନର ଭଣ୍ଡାର, ସେଇ ମହାଦେଵ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ପରମେଶ୍ୱର। ଆମେ ଶବ୍ଦର ଗଠନ, ଆମେ କହୁ ଓ ଜାଣୁ, ଏହି ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ—ଆପଣ ଯାହା ପଚାରିଛନ୍ତି, ତାହା କହିବା। କିଏ ଏହି ଅପହରଣ କଲା, ତାଙ୍କ ନାମ, ସ୍ଥାନ ଓ ଶକ୍ତି କ’ଣ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିଲା, କିମ୍ବା ସେମାନେ ହରାଇଗଲେ? ଏଯାଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଜାଣିଛୁ। ଆମେ ତୁମର ଶକ୍ତି, କାହାକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ ଓ କେଉଁଠି, ଏହି ସବୁ ଜାଣିଛୁ; ଏହିପରି କରି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ପାଇପାରିବ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେଵାପି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନରେ ବେଦମାନଙ୍କ କଥା ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।