ଏକ ସମୟର କଥା, ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ପଖୀ ଦମ୍ପତି—ଏକ ପରାକ୍ରମୀ ପଉଁଖି ଓ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପେଉଁଖି—ନିଜ ନିଜ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ତପସ୍ୟା କଲେ। ପଉଁଖି, ଯମ ଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ଯମାସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଏବଂ ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ। ଅନ୍ୟପଟେ, ପେଉଁଖି ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇଁ ଅତିଉତ୍ସୁକ୍ତ ପଖୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ, ପେଉଁଖି ଅଗ୍ନିାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ ଓ ପଉଁଖି ତାଙ୍କ ବିରୋଧୀ ଉପରେ ଯମ-ପାଶ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା, ଯେଉଁଠି ପେଉଁଖି ଉପରେ ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଓ ପାଶ ଛାଡ଼ାଯିବାର ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା—ଏହା କାଉଆ ଓ କଦଳିପାକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟର ପୁରୁଣା ଯୁଦ୍ଧର ମନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ପଉଁଖିଙ୍କ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ହେତି ଦେଖିଲେ ଯେ ଦାହନଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଘେରି ଆସୁଛି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ବିଶେଷ କରି ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଆବୃତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିକଟରେ ଯାଇ ନାନା ପ୍ରଶଂସା କଥା କହି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— "ମୁଁ ଆହୁତିର ନାଥ, ବଳିଭୋକ୍ତା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପ୍ରହିତ, ଦୂତ ଓ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ। ଆମ ସ୍ନାୟୁ ଓ ପ୍ରାଣର ଆକୃତି ଭିନ୍ନ ଓ ବାହ୍ୟ ଭୋଜନଦାତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଭାବସୁ, ବିଜୟୀ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ ଆମର ଶରଣ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅଗ୍ନିଦେବ କହିଲେ, "ମୋ ଏହି ଅସଫଳ୍ୟ ଅଗ୍ନିାସ୍ତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଛି; ଏହା କେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ, ସତ୍ୟ କହ।" ହେତି କହିଲେ, "ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ମୋ ଉପରେ ପତିତ ହେଉ, ମୋ ପୁଅ ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉପରେ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୟା ଦିଅ, ଜାତବେଦା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" ଅଗ୍ନିଦେବ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, "ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଓ ପୁଅମାନେ ନିରାପଦ ରହିବେ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର କେହିଙ୍କୁ ଦାହ କରିବ ନାହିଁ, ତୁମେ ସୁଖରେ ଯାଅ।" ଏଠି ଅନ୍ୟପଟେ, ପେଉଁଖିଙ୍କ ଜୀବନୀ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଯମଙ୍କ ପାଶ ଓ ଦଣ୍ଡରେ ବନ୍ଧା, ଭୟଭୀତ ହେଉଛନ୍ତି। ସେ ଯମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— "ତୁମ ଭୟରେ ଲୋକ ଦୂରେ ପଳାନ୍ତି, ତୁମ ଭୟରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ତୁମ ଭୟରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ତୁମ ଭୟରେ ଲୋକ ଅହିଂସା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାନ୍ତି, ମୃଦୁତା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସୋମପାନ କରନ୍ତି।" ଏପରି ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଦେଖି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଯମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବର ଚାହ, ଶୁଭେ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।" ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ପେଉଁଖିଙ୍କ ଜୀବନୀ କହିଲେ, "ମୋ ସ୍ୱାମୀ ତୁମ ପାଶରେ ବନ୍ଧା ଏବଂ ଦଣ୍ଡରେ ଆଘାତ ପାଇଛନ୍ତି; ଦୟାକରି ମୋ ପୁଅ ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।" ତାଙ୍କ ଦୟା ଦେଖି, ଯମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଏହି ପାଶ ଓ ଦଣ୍ଡ କେଉଁଠି ରହିବା ଉଚିତ, କହ।" ପେଉଁଖିଙ୍କ ଜୀବନୀ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଯମପାଶ ଓ ଦଣ୍ଡ ମୋ ଉପରେ ଆସୁ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ପୁଅମାନେ ଉପରେ ନୁହେଁ।" ତାଙ୍କ ଦୟା ଦେଖି, ଯମ କହିଲେ, "ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଓ ପୁଅମାନେ ନିରାପଦ ଓ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ରହନ୍ତୁ।" ଏଭଳି ଯମ ତାଙ୍କ ପାଶ ନିବୃତ୍ତ କଲେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଉପସଂହାର କଲେ। ପଉଁଖି ଓ ପେଉଁଖି ଦୁହେଁ ଦେବତାସ୍ୱରୂପୀ ପଖୀ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଦୁହେଁ ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେଉଁ ବର ଚାହ, ଚୟନ କର।" ପଖୀମାନେ କହିଲେ, "ଆପଣଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଆମ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ, ଆମେ ପାପୀ ପକ୍ଷୀ, ଆମ ପାଇଁ କୌଣସି ବର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଯଦି ଆମକୁ କିଛି ବର ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ବର ଆପଣମାନଙ୍କୁ ମିଳୁ, ଆମକୁ ନୁହେଁ।" "ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ବର ଚାହିଁ, ସେ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଯାହାଙ୍କ ଜୀବନ ସଦା ଅନ୍ୟଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଫଳଦାୟକ। ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥିବୀ, ଧାନ୍ୟ—ସବୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ବିଶେଷ କରି ଧର୍ମାଚରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁର ଅଧୀନ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଅର୍ଥହୀନ।" "ଉପରୋକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଯାହା ଜନ୍ମ ସମୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତାହା ବଦଳାଯିବ ନାହିଁ; ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି।" "ଏହିପରି, ଆମେ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ଓ ଧର୍ମର ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଁ କିଛି ଉପକାରୀ ବର ଚାହିଁବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇଁ ଦେବତାସ୍ୱରୂପୀ ପଖୀ କହିଲେ, "ଧର୍ମର ଯଶ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଉଭୟ କୂଳରେ ଆମର ଆଶ୍ରମ ହେଉ, ଆମେ ଲୋକର ରକ୍ଷକ ରୁପେ ରୁହିବା—ଏହି ଉତ୍ତମ ବର।" "ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ପିତୃତର୍ପଣ ଯେଉଁଠି ହେଉଛି, ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କିମ୍ବା ପାପୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଯେପରି ହେଉ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛେଦ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେବ।" ଏହିପରି ଶୁଣି, ଦେବମାନେ କହିଲେ, "ତଥାସ୍ତୁ। ଏବେ ଆମେ ଅନ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ। ଯିଏ ଗୌତମୀ ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଯମ ଷ୍ଟୋତ୍ର ପାଠ କରେ, ତାଙ୍କ ସପ୍ତ ପିଢି ମଧ୍ୟରେ କେହି ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବେ ନାହିଁ।" "ଯିଏ ସଂଯମ ରେ ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ପାଠ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀର ଧାରକ ହେବେ। ସେ ୮୮ ହଜାର ରୋଗ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେବେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯଦି କୌଣସି ଗର୍ଭିଣୀ ତୃତୀୟ ମାସରେ ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ମହିଳା ପୂର୍ବରୁ ବନ୍ଧ୍ୟା ଥିଲେ, ସେ ଛଅ ମାସ ପରେ ସପ୍ତ ଦିନ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ସେ ଏକ ପରାକ୍ରମୀ ପୁଅ ପାଇବେ ଓ ସେ ପୁଅ ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ ବଞ୍ଚିବ।" ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଉପଦେଶ ଓ ଦୟା ଦ୍ୱାରା, ଦୁଇଁ ପଖୀ ଦମ୍ପତି ତାଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଲେ।