ଏହି ପବିତ୍ର କାହାଣୀ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ କମଳା-ତୀର୍ଥରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଏଠାର ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଏମିତି ଅଟୁଟ ଫଳ ଦେଇଥାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଚାହିଁଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଶିବ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ—“ସବୁ କିଛି ହେବ”—ଏବଂ ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଆସିଥିବା ପଥରେ ଫେରିଗଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି କଥାରେ ଆସିଛି ଯମ-ତୀର୍ଥ, ଯେଉଁଠାରେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଏଠାରେ ସେବା କରନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତି ଏପରି, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଥିଲେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପରା ନାମ ଅନୁହ୍ରଦା। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେତି, ଏକ ପକ୍ଷୀ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିଥିଲେ। ଅନୁହ୍ରଦା ମୃତ୍ୟୁର ନାତି ଥିଲେ, ଏବଂ ହେତି ମୃତ୍ୟୁର ନାତିନ। ସମୟ କ୍ରମରେ ସେମାନେ ପୁଅ ଓ ନାତି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଅନୁହ୍ରଦାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପେଚା, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରାଜା। ସେ ପେଚା ମଧ୍ୟ ପୁଅ ଓ ନାତି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଶତ୍ରୁତା ରହିଲା। ଅନୁହ୍ରଦାଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଥିଲା, ଏବଂ ପେଚାର ଆଶ୍ରମ ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ। ଦୁଇପକ୍ଷୀ ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ବସୁଥିଲେ। ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପୁଅ ଓ ନାତି ସହିତ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଳ ଏକାଠି ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଜିତିବା କିମ୍ବା ହାରିବା ସମ୍ଭବ ହେଇନଥିଲା। ଅନୁହ୍ରଦା ଯମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଯମ-ଅସ୍ତ୍ର ଲାଭ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପରେ ଶକ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ପେଚା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ଦୁଇ ଉନ୍ମାଦିତ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏଠାରେ ପେଚା ଅନୁହ୍ରଦା ଉପରେ ଅଗ୍ନି-ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲେ, ଅନୁହ୍ରଦା ପେଚା ଉପରେ ଯମ-ପାଶ ଛାଡିଲେ। ପେଚାର ପାଇଁ ଯମଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଓ ପାଶ ମୁକ୍ତ ହେଲା; ଏକ ନୂତନ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁପରି କବୁତର ଓ କାଠକୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଅନୁହ୍ରଦାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେତି, ଅଗ୍ନି-ଅସ୍ତ୍ର ଆସୁଥିବା ଦେଖି ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ତାଙ୍କର ପତି ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଭରିଗଲା। ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ବନ୍ଧି ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ହେତି ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ହେତି କହିଲେ: “ମୁଁ ହୋମର ମାଳିକ, ଯଜ୍ଞର ଭୋଗୀ, ଯାହାର ରୂପ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ହୋମ ଦେଇଥାଆନ୍ତି, ସେଠିକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ସେ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ, ହୋମର ଧାରକ, ଦେବତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଓ ଦୂତ। ମୁଁ ସେ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତା ଭିଭାବସୁଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ତରେ ପ୍ରାଣ ରୂପେ ଓ ବାହାରେ ଅନ୍ନ ଦାତା ରୂପେ ବସିଛନ୍ତି, ଯଜ୍ଞର ସାଧକ, ଜୟୀ।" ଅଗ୍ନି କହିଲେ: “ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ଅଫଳ ନୁହେଁ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାରିତ; ଏବେ କହ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର କେଉଁଠି ବିଶ୍ରାମ କରିବ?” ହେତି କହିଲେ: “ମୋ ପୁଅ ଓ ପତି ଉପରେ ନୁହେଁ, ମୋ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ବିଶ୍ରାମ କର; ଏ ଯଜ୍ଞର ମାଳିକ, ଜାତବେଦସ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।” ଅଗ୍ନି ଉତ୍ତର କଲେ: “ତୁମ ଶବ୍ଦ ଓ ପତିପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସାର୍ଥକ; ହେତି, ମୁଁ ତୁମ ପତି ଓ ପୁଅମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଏହି ଅଗ୍ନି-ଅସ୍ତ୍ର ତୁମ ପତି, ପୁଅ, କିମ୍ବା ତୁମକୁ ଦହିବ ନାହିଁ; ଏବେ ଆନନ୍ଦରେ ଯାଉ।” ଏପାଇଁ, ପେଚାର ପତ୍ନୀ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଯମର ପାଶ ଓ ଦଣ୍ଡରେ ବନ୍ଧି ଦେଖି, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଯମଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ। ସେ କହିଲେ: “ତୁମଭୟରେ ଲୋକ ଭଗିଯାନ୍ତି, ତୁମଭୟରେ ନିଷ୍କାମ ହୁଅନ୍ତି, ତୁମଭୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ତୁମଭୟରେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ତୁମଭୟରେ ଅହିଂସା ପାଳନ କରନ୍ତି, ଗ୍ରାମ ଛାଡି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାନ୍ତି, ତୁମଭୟରେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତୁମଭୟରେ ସୋମପାନ କରନ୍ତି।” ଏଭଳି କଥା କହିବା ପରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଯମ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଶୁଭେ, ଏକ ବର ଚୟନ କର; ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।” ପେଚାର ପତ୍ନୀ କହିଲେ: “ମୋ ପତି ତୁମର ପାଶ ଓ ଦଣ୍ଡରେ ବନ୍ଧି; ତେଣୁ, ଦେବତାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପୁଅ ଓ ପତିକୁ ରକ୍ଷା କର।” ଯମ ତାଙ୍କ କଥାରେ କ୍ଷମା ଓ ଦୟାରେ ଭରିଗଲେ, ଏବଂ ପୁନି ପୁନି କହିଲେ: “ଶୁଭେ, କହ, ପାଶ ଓ ଦଣ୍ଡ କେଉଁଠି ବିଶ୍ରାମ କରିବ?” ପେଚାର ପତ୍ନୀ କହିଲେ: “ତୁମେ ଯେଉଁ ପାଶ ଛାଡିଛ, ସେମାନେ ମୋ ଭିତରେ ଯାଉ, ଦଣ୍ଡ ମୋ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କର;” ଯମ ଦୟାରେ ଉତ୍ତର କଲେ: “ତୁମର ପତି ଓ ପୁଅମାନେ ସବୁ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବଞ୍ଚିବେ।” ଯମ ପାଶ ନିବାରିଲେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଉପସାରିଲେ; ପରା ଓ ପେଚା, ଦୁଇ ଦେବତା ସମ୍ଭିତି କଲେ, ଦୁଇ ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ: “ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିଥିବା ବର ଚୟନ କର।” ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ କହିଲେ: “ଆମେ ତୁମ ସାକ୍ଷାତ କରିଛୁ, ଯାହା ଶତ୍ରୁତା ବିନା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଆମେ ପାପୀ ପକ୍ଷୀ—ତୁମରୁ ବର ଆମ ପାଇଁ କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକ?” “ଯଦି ବର ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଦୟାରେ ତୁମେ ଦୁଇଁ ଜଣେ ପାଇଁ ଦିଅ; ଆମେ ନିଜ ପାଇଁ କିଛି ବର ଚାହୁଁନାହିଁ, ଯଦି ଶୁଭ ବର ମଧ୍ୟ ଦିଅ।” “ଯେ ନିଜ ପାଇଁ ବର ଚାହେ, ଦେବତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ସଦା ପର ଭଲ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଫଳଦାୟୀ।” “ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥିବୀ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧାନ୍ୟ—ସମସ୍ତ ପର ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି, ଧର୍ମିକ ମାନେ ତାହାର ଉଦାହରଣ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅନୁଗତ; ଏହି ଜଣି, ଦେବତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ ବ୍ୟର୍ଥ।