ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଁହରେ ହବି ଦାନ କରିନାହିଁ; ଅବହେଳାରେ ଆମେ ପୃଥିବୀର ଦେବତାମାନୋକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିନାହିଁ, ପୂଜା କରିନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଭୁକ୍କି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଭଳି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ନିତ୍ୟ ନିୟମରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା ଦେଇ, ଆଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଲେ, ତାପରେ ସମୟ ଆସିଲେ ଦେବତା ନିଜେ ଆମ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଦେଇଥାନ୍ତି।” ଏହିପରି ଦୁଇ ଭାଇ ସମ୍ବାଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ଘଟଣାର ଧାରା ଅନୁସାରେ ରାଜା ଦଶରଥ ଶନେଇ ଏହିଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ, “ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!” ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଧନୁଷ୍ୟ ତାଣି କହିଲେ, “ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଦାନବ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ!” ପୁନି ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ କହିଲେ, “ଯାଅ, ଯାଅ! ଏଠାରେ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ଏକ ଧର୍ମାତ୍ମା ଅଛନ୍ତି; ଦେଖ, ସେ କିପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ରଘୁନାଥ ନିଜ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷା କୁଶଳ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ତୁମେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ଅପକର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ ନାହିଁ; ଯଦି ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।” ପୁଅଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଧୀରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ହସ୍ତ ଜୋଡି, ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅମାନୋକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଦଶରଥ ରାଜା; ମୋ କଥା ଶୁଣ। ତିନି ଟି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ଦୋଷରେ ଆମେ ଆବୃତ, ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଭୋଗୁଛି। ଦେଖ, ମୋ ଦେହ କଟି ନରକକୁ ପଡିଛି।” ତେଣୁ ରାମ, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମସ୍ତେ ହସ୍ତ ଜୋଡି ଭୂମିକୁ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପିତାଜୀ, ରାଜାମାନ୍ୟ, ଏହି ଫଳ କାହାର କର୍ମର?” ତାପରେ ଦଶରଥ ଏହି ତିନି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ଘଟଣା କେମିତି ଘଟିଲା, ସେଥିରେ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ ବୋଲି କହିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତେ ଭୂମିକୁ ଗଲେ—ରାଜା, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ମାତା, ପିତା ସମେତ। ଏହି ଦୁଃଖର ସ୍ମୃତି, କର୍ମର ଫଳ ଓ ନରକପତନ ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜପୁତ୍ର ବେହୋଶ ହେଲେ; ରାଜାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ସୀତା କହିଲେ, “ମହାତ୍ମାମାନେ ବିପଦ ଆସିଲେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୈବ ଓ ମାନବ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି। ହଜାର ବର୍ଷ ଶୋକ କଲେ ମଧ୍ୟ ବିପଦ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ; ଅବିବେକୀ ଲୋକେ ଏଠାରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାପି ବିବେକୀ ନୁହେଁ। ଏହି ଫଳହୀନ ଶୋକର କ’ଣ ଉପକାର? ପ୍ରଥମେ ଆମକୁ କହ, କେଉଁ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ଘଟିଥିଲା?” ସୀତା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ବେଦବିଦ୍, ନିର୍ଦୋଷ, ଯିଏ ବଧ ହେଲେ, ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କ’ଣ?” ସୀତା କହିଲେ, “ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ମୁଁ କରିବି; ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ୱିତୀୟ ବଧ ନେଉ, ଆପଣ ଅନ୍ୟଟି।” ଏହି ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ମନୋମତି ଦେଲେ। ତାପରେ ଦଶରଥ କହିଲେ, “ତୁମେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ; ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଛ, ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?” “ତୁମମାନେ କୌଣସି କଷ୍ଟ ଭୋଗୁନାହାଁ, କିନ୍ତୁ ଗୌତମୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ ଦେବା, ହବି ଦେବା ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବାରେ କିଛି ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସ ଅଛି। ଏହି ତିନି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବି; ତୁମେ ଯାହା କହିଲ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ତାହା ତୁମର ପରିବାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ସଦ୍ବଂଶୀ ନାରୀମାନେ ଦେବୀ ଗୋଦାବରୀଙ୍କ କୃପାରେ ଅନ୍ୟମାନୋକୁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ପାର କରନ୍ତି। ଏଠି କ’ଣ ଅପ୍ରାପ୍ୟ?” ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ସମୟରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କୌଣସି ଭୋଜ୍ୟବସ୍ତୁ ନାହିଁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ମାନର ସହିତ କହିଲେ, “ଇଂଗୁଡ଼ି ଫଳ ଅଛି, ତାହାର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଏଠାରେ ଆଣାଯାଇଛି।” ଏହି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ନେଇ, ରାମ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ମନ ଭାରି ହେଲା। ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଧ୍ୱନି ହେଲା, “ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ରାଜପୁତ୍ର! ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛ, ଏଠି ତୁମର କ’ଣ ଅଭାବ?” “ତୁମେ କପଟ ନୁହଁ, ଧର୍ମପରାୟଣ; ଏଠି ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ଧନ ପାଇଁ କପଟ କରି ଧର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକ ପାପୀ। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲିଖାଯାଇଛି, ରାମ, ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ: ଲୋକେ ଯେଉଁ ଭୋଜନ ଖାଏ, ପିତୃଦେବତାମାନେ ସେଇ ଭୋଜନ ଭୋଗ କରନ୍ତି।” ପିଣ୍ଡ ଭୂମିକୁ ପଡିଗଲା, ତେଣୁ ସେ ନ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ, ନ ମୃତଦେହ ଯେଉଁଠି ପରମ ଶ୍ମଶାନ ଥିଲା। ସେଠି ସେଇ ସ୍ମୃତି ଆସିଲା, ଯାହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ; ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ବସିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, କିନ୍ନରମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାନରେ ବସିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲେ; ରାମ ନିଜ ପିତାକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଦେବମାନୋକୁ ତାଙ୍କ ଯାନରେ ଦେଖିଲେ। ରାମ ହସ୍ତ ଜୋଡି ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୋ ପିତା କେଉଁଠି?” ତେବେ ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ ସୀତା ମାଧ୍ୟମରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲା, “ତିନି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦଶରଥ ଦେବମାନୋକୁ ଘେରି ଅଛନ୍ତି। ଦେଖ, ପୁଅ,” ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, “ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ରାମ; ତୁମର ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଯିଏ ନିଜ ପିତୃମାନୋକୁ ବିଭିନ୍ନ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସେ ପ୍ରଶଂସିତ।” “ସେ ଧନ୍ୟ, ମହାବାହୁ, ସେ ମହାପୁଣ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ପାପୀ, ସେ ଜଳିଯାଇଥିବା ଗଛ ସମାନ; ଧନ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାନ୍ତି।