ସୋମ ଦେବତା, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ଲଭ ଶାସନ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିର ଅଭିମାନରେ ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଗର୍ବ ଓ ନମ୍ରତା ଅଭାବରେ ବିକୃତ ହୋଇଗଲା। ସେ ଶାସନର ଗର୍ବରେ ମତାଲି ହୋଇ, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍ଗ ପୁତ୍ର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ପତ୍ନୀ ତାରାକୁ ତାଙ୍କର ଅବିବେକରେ ବଳପୂର୍ବକ ହରଣ କଲେ। ଦେବତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏ ସମୟରେ ତାରାକୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍ଗୁ ଫେରାଇ ଦେଲେ ନାହିଁ। ଏହାପରେ, ଉଶନାସ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍ଗର ଏଡ଼ା ପକାଇଲେ, ଏବଂ ରୁଦ୍ର ଶଙ୍କର ମେଁଦ ମାଛ ଧରି ତାଙ୍କର ଏଡ଼ା ଧରିଲେ। ସେ ମହାପୁରୁଷ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମଶିରସ୍ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲେ, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କର କୀର୍ତିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲା। ତାରାକୁ ନେଇ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲା। ଏଠି, ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ତୁଷିତ ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ନିତ୍ୟ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଉଶନାସ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ତାରାକୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍ଗୁ ଫେରାଇ ଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭବତୀ ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ମୋ ପତ୍ନୀରେ ତୁମ ଶୁକ୍ର କେବେ ବଞ୍ଚିବ ନାହିଁ।” ତାରା ଏକ ଖୁସିରେ ଗଲା ଓ ଶିଶୁକୁ ବାହାର କରିଲା; ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଶିଶୁ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପରେ ଚମକି ଉଠିଲା। ଦେବତାମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ତାରାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏହି ଶିଶୁ କାହାର? ସୋମର କି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର?” ତାରା ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଶିଶୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ରୋକି, ତାରାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ଶିଶୁ କାହାର?” ତାରା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: “ଏ ସୋମଙ୍କର, ମହାପ୍ରଭୁ।” ସୋମ ରାଜା ପୁଅଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ପୁଅକୁ ବୁଧ ନାମ ଦେଲେ; ବୁଧ ଆକାଶରେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ବିପରୀତ ଭାବରେ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି। ବୁଧ ବୈରୋଚନର କନ୍ୟା ଇଳାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକ ପୁଅ ପାଇଲେ, ଯିଏ ପୁରୁରବାସ୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପୁରୁରବାସ୍ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ସାତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହିପରି ସୋମଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ବଂଶ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ବଂଶର କଥା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଲାଭ ହୁଏ। କେବଳ ସୋମଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ବୁଧଙ୍କର ପୁଅ ପୁରୁରବାସ୍ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ, ଦାନଶୀଳ, ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଉପଦେଶକ, ଶୂରବାନ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶୀଳବନ୍ତ, ତିନି ଜଗତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ କୀର୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଛାଡି ପୁରୁରବାସ୍ ରାଜାକୁ ଚୟନ କଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ରାଜା ଦଶ, ପାଞ୍ଚ, ଛଅ, ପାଞ୍ଚ, ସାତ, ଆଠ, ଦଶ, ଏବଂ ପୁଣି ଆଠ ବର୍ଷ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସ କଲେ—ଚୈତ୍ରରଥ ଶୂଭ ଅରଣ୍ୟ, ମନ୍ଦାକିନୀ ତଟ, ଅଲକା ନଗର, ନନ୍ଦନ ଅରଣ୍ୟ, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ ତଳ, ଏବଂ ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଶିଖର। ଦେବତାମାନେ ବାସ କରୁଥିବା ଏହି ଅରଣ୍ୟମାନେ ରେ ରାଜା ଉର୍ବଶୀ ସହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ପ୍ରୟାଗର ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ, ମହାଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଭୂପତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାରେ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର ତଟରେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସାତି ପୁଅ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ—ଆୟୁ, ଅମାବସୁ, ବିଶ୍ୱାୟୁ, ଶ୍ରୁତାୟୁ, ଦୃଢାୟୁ, ବନାୟୁ, ବହ୍ୱାୟୁ। ଅମାବସୁଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭୀମ ରାଜା ହେଲେ, ଭୀମଙ୍କର ପୁଅ କଞ୍ଚନପ୍ରଭା, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶୁହୋତ୍ର, ଶୁହୋତ୍ରଙ୍କୁ କେଶିନୀ ରେ ଜହ୍ନୁ ଜନ୍ମିଲେ। ଜହ୍ନୁ ମହା ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞ କଲେ; ତାଙ୍କ ପତି ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛାରେ ଗଙ୍ଗା ଏକ ନାରୀ ରୂପେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ଯଜ୍ଞ ହାଲରେ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରବାହ ଆସି ବିନା ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ଉପଦ୍ରବ କଲା; ଦେଖି, ଜହ୍ନୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଗଙ୍ଗାକୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମର ଉଦ୍ୟମ ଅଫଳ କରିଦେବି, ତୁମର ଜଳ ପିଇ ଦେବି।” ଏହି ଅଭିମାନ ପାଇଁ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ଭୋଗ କର। ମହାଋଷିମାନେ ଦେଖିଲେ, ଗଙ୍ଗାକୁ ଜହ୍ନୁ ରାଜା ପିଇ ଦେଲେ। ଏହାପରେ ତାଙ୍କୁ ଜହ୍ନବୀ ନାମରେ କନ୍ୟା ଭାବେ ଦେଲେ; ଜହ୍ନୁ ଦ୍ୱାରା ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର କନ୍ୟା କାବେରୀ ଗୃହଣ କଲେ। ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ଶାପରେ ଗଙ୍ଗା ଅଧା ରାସ୍ତା ଯାଇ କାବେରୀ ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି କାବେରୀ ଜହ୍ନୁଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ଜହ୍ନୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ଶୀଳବନ୍ତ କାବେରୀ ପତ୍ନୀରେ ଏକ ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୁଅ ସୁନନ୍ଦାକୁ ଜନ୍ମ କଲେ; ସୁନନ୍ଦାଙ୍କର ପୁଅ ଅଜକା ଥିଲେ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଉତ୍କଳ ରାଜାମାନଙ୍କର କଥା ଅତି ପବିତ୍ର ଓ ଉପକାରୀ।