ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଜଳର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଜନ୍ମାନ୍ତରର ପାପ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯଦି କୌଣସି ପାପୀ ବା ତାଙ୍କର ପୁଅ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ। ତେଣୁ ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖରେ ଏପରି ଏକ ପୁଅ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କ’ଣ କହିବି? ଯମର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଏପରି ପୁଅ ପାଖରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କେହି ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଯମଦୂତମାନେ ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ଏପରି ଏକ ପୁଅ ତୁମେ ପାଇଛ; ଏହି ଲୋକରେ ବା ପରଲୋକରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା କିଏ ନିଜେ ଶାନ୍ତି ପାଏ?” ରାଜା ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିବା ପରେ, ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଯମଦୂତମାନେଁକୁ ପଚାରିଲେ, “ମୁଁ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ପୁନିପୁନି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିଲି, ମୋତେ କିପରି ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଧାର କରାଗଲା? ଏହା ମୋତେ କହ।" ସେଠାରେ ଏକ ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣରେ ଲୁଚାଇ ରଖାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁଅର ଶକ୍ତି ଓ ତୀର୍ଥର ପବିତ୍ରତାରେ ଏହା ତୁମକୁ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଉଛି। ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ରାମ ଗୌତମୀ ତୀରକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ। ଯଦି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୌତମୀ ତୀରରେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସ୍ନାନ କରି, ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ। ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇ ତୁମ କଥା ତୁମ ପୁଅମାନେଁକୁ କହିବି; ଆମେ ତୁମ ଶରଣାଗତ, ତୁମେ ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।” ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୟାବଶତଃ ଯମଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ ଏବଂ ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେଁକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଇଲେ। ତିନି ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଅନେକଥର ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ କରି, ନିଜ କର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜକୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ରାଘବ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲି, ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ଗୌତମୀ ତୀରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ସେଠାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ସହ ନିୟମିତ ରୀତିରେ ସ୍ନାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଗୌତମୀ ତୀରରେ ଖାଦ୍ୟ କିଛି ମିଳିଲା ନାହିଁ। ସେହି ଦିନ ତାଙ୍କ ସହ ତୀରବାସୀ ମାନେଁ ରହିଥିଲେ, ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ତୁମ ଶକ୍ତି ଏତେ ଅଧିକ, ତଥାପି ଆମ ପାଇଁ ବା ଗଙ୍ଗା ତୀରବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ।” ରାମ କହିଲେ, “ଭାଇ, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତାହା ଅବଶ୍ୟ ଘଟିଥାଏ; ପୃଥିବୀ ଖାଦ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ। ସମିତ୍ରୀ, ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଁହରେ ହବି ନ ଦେଇଛୁ; ଅବହେଳାରେ ଭୂଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଭୁଖା ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଭଳି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଇ, ସମୟରେ ଦେବତା ଆମକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବେ।” ଏଭଳି ଦୁଇ ଭାଇ କଥାହେଉଥିବାବେଳେ, ଦଶରଥ ରାଜା ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ, “ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!” ଏବଂ ଧନୁଷ ବାଣ ତାଣି, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା ଦାନବ!” ପୁନି ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ କହିଲେ, “ଚାଲ, ଚାଲ! ଏଠାରେ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ନୀତିମାନ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଦେଖ, ସେ କିପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦାଉଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ରାଘବ ଥିବାଠାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପିତୃବୃଦ୍ଧିକୁ ସେବା କରନ୍ତି, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଏବଂ ତିନି ଲୋକକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରନ୍ତି, ସେଠି ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା ମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ପ୍ରବେଶ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।” ପୁଅଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଡାକି, ହାତ ଜୋଡି, ନିଜ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅମାନେଁକୁ ଦେଖି, ଅନେକଥର ଅପରାଧ ଭାବି କହିଲେ, “ମୁଁ ଦଶରଥ ରାଜା, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ତିନିଟି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି। ଦେଖ, ମୋ ଦେହ କଟାଯାଇ ନରକରେ ପଡ଼ିଛି।” ଏହାପରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଭୂମିକୁ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ, “ହେ ପିତା, ଏହି କର୍ମର ଫଳ କାହା?” ତାପରେ ଦଶରଥ ତିନି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର କଥା ଯଥାଘଟିତ କହିଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ପୁଅମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିଛି ନାହିଁ।” ଏହାପରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ—ରାଜା, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ପୁଅ, ମାତା ଓ ପିତା ସମେତ। ଦୁଃଖ ଆସିବା, କର୍ମର ଫଳ ଓ ନରକପତନ ଭାବି, ରାଜପୁତ୍ର ଅଚେତନ ହେଲେ; ରାଜାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ସୀତା କହିଲେ, “ମହାତ୍ମାମାନେ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଦୈବ ଓ ମାନବ ଉପାୟ ଭାବନା କରନ୍ତି। ହଜାର ବର୍ଷ ଶୋକ କଲେ ମଧ୍ୟ, ବିପଦ କେବେ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ବିବେକ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏଠି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନ୍ତି, କେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ଅଫଳ ଶୋକ କଣ କାମର? ପ୍ରଥମେ ଆମକୁ କହ, ସେହି ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା କ’ଣ ଘଟିଥିଲା?” “ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଯିଏ ହତ୍ୟା ହେଲେ—ସେହି ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କ’ଣ?” ସୀତା କହିଲେ, “ମୁଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ୱିତୀୟ ହତ୍ୟା ନେଉନ୍ତୁ, ତୁମେ ଅନ୍ୟଟି।