କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ରାମ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନ, ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ବିବେକୀ ଭରତ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସମସ୍ତେ ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁଗତ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରାଣୀମାତା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାରାଜ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଜାଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ବୃଦ୍ଧ ଦଶରଥ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ପୁତ୍ର ଆଶା କରୁଥିଲେ, ଏହି ଅନୁରୋଧକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ନାହିଁ। ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାମୁନି, ମୋର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଜୀବନରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଆଣିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋ ଦେହ ଦେଉଛି, ମୁଁ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।” ଏହି ସମୟରେ, ବସିଷ୍ଠ ମହାରାଜ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ରଘୁବଂଶୀମାନେ କେବେ ଅନୁରୋଧ ଅସ୍ୱୀକୃତ କରିନାହାନ୍ତି।” ଦଶରଥ କିଛି ଅନୁମତି ସହ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ଏହିପରେ, ଦଶରଥ ତୀବ୍ର ଦୁଃଖରେ, ଅତି କମ୍ପିତ ମୁଁହେଁ ସହ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଭରସା କଲେ। “ଏହିପରି ହେଉ,” ଭାବି, ଦଶରଥଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କରି, ଦୁଇ ଭାଇ ଆନନ୍ଦରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯାଇଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହାବିଦ୍ୟା, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଲେ। ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ମାନ୍ତ୍ର, ରଥଯୁଦ୍ଧ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଶାସ୍ତ୍ର, ଗଦା ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ମାନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ନିବୃତି ବିଦ୍ୟା ଅର୍ଜନ କଲେ। ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଅର୍ଜନ କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଟକାକୁ ବଧ କରି, ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଅପମାନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଆସିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ ହେଲେ। ଧନୁ ହାତରେ ଧରି, ଦୁଇ ଭାଇ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା କଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁ ଦେଖାଇଲେ। ରାମ, ସୌମିତ୍ରି ସହ, ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଶିଖାଇଥିବା ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ। ଜନକ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନ ନେଇଥିବା ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହିପରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ, ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶକ୍ରମରେ ବିବାହ ଚିହ୍ନିତ ହେଲା। ଦଶରଥ ରାଜା ଏହି ବିବାହ ଉତ୍ସବ କରିଲେ। ବହୁ ସମୟ ପରେ, ସେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଜନ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମତି ସହ, କିନ୍ତୁ ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଚୁଗଲି ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ଦୁଷ୍ପ୍ରଭାବରେ, କୈକେୟୀ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ବିରୋଧ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହିପରି, ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଲେ, ରାଜା ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ ନାହିଁ। ରାମ, ପିତାଙ୍କ ଅବିଚଳ ସତ୍ୟବାଚନକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଶୀତା ଓ ସୌମିତ୍ରି ସହ ମହାବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ନିଜ ଗୁଣରେ ଶୁଭ୍ର ମନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶୀତା ରାଜ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଯାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଶାପକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦଶରଥ ରାଜା ଅତି ଦୁଃଖରେ ପରି, ଜୀବନ ଛାଡିଦେଲେ। ପୂର୍ବ ଦୃଷ୍ଟି ଫଳରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯମଲୋକକୁ ନେଇଯାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯାଇଥାନ୍ତି। ଯମଲୋକରେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଅଛି, ତାମିସ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ ନରକଗୁଡ଼ିକ। ଦଶରଥ ଏହି ନରକଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଭୋଗିଲେ—ସେ ଚୁଲାଗୁଡ଼ିକୁ ଅଟୁଟ, ଚିରା, ଦହି, ଭସ୍ମ ହେଇଗଲେ; ଶୁଷ୍କ, ଖଣ୍ଡିତ, ପୁଣି ଦହି, ଡୁବି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ। ରାମ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ, ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଏଠାରେ ତିନି ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା। ପୁନି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମୁହଁ ଦେଇ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ଲୋକରେ ପୁଣ୍ୟ ଦେବା ଭୂମି ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ ରାମ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ରହୁଥିଲେ, ମୁନିମାନେ ଭୟରେ ତାଜି ଦେଇଥିଲେ; ରାମ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ କରି, ଜଙ୍ଗଲକୁ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ୍ୟ କଲେ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁ ଘୁରୁ, ରାମ ଏହି ଘଟଣା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମୁଁ ନାରଦଙ୍କୁ ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିବି। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଞ୍ଚ ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରି ବହୁ ଦୂର ଗଉତମୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦଶରଥ ରାଜା ନରକରେ ରହୁଥିଲେ। ଯମ ତାଙ୍କ ଦୂତମାନେ କହିଲେ, “ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଗଉତମୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଆସୁଛି, ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ।” “ଏବେ ରାଜାଙ୍କୁ ନରକରୁ ବାହାର କର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ରାମ ଗଉତମୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରେ, ସେ ପଞ୍ଚ ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରିଛି।” “ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମ ଅତିକ୍ରମ କରିନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପିତା ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବେ ନାହିଁ; ମୋର ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ନ କରିଲେ—” “ତେବେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ପଡ଼ିବେ; ଶିବଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଅଛି—” ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଘଟଣାମାଳା ହେଲା।