ଏକ ସମୟର କଥା, ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହ ଜେଷ୍ଠ ଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ନେଇ, ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଯେଉଁଠି ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେଉଠି ଗଲେ। ସେମାନେ ଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଦୁଇଁଜଣେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିପକାଇଲେ। ଏହି ସନ୍ତାନ ହାରାଇବାରୁ ଯେପରି ଆମେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲୁ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସନ୍ତାନ ହାରାଇବାରୁ, ତୁମ ପାପ ଦ୍ୱାରା, ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବ। ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଗଲା। ପରେ ତିନିଁ ବୟସ୍କ ଦମ୍ପତି ଓ ତାଙ୍କ ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ କରିଦେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ରାଜା ପୁଣି ନଗରକୁ ଗଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ବଶିଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଆଶ୍ରୟ। ବଶିଷ୍ଠ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ପାପମୋଚନ ପାଇଁ ଉପାୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ। ଗାଳବ, ବାମଦେବ, ଜାବାଳି, କଶ୍ୟପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସି, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପାଇଁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆଦେଶ ଦେଲେ। “ଅନେକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କର, ବହୁତ ଦାନ ଦିଅ,” ବଲି ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ତାପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା—“ଦଶରଥଙ୍କ ଶରୀର ପବିତ୍ର ହେଲା, ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ; ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କ କୃପାରୁ ରାଜା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭିବେ।” ବହୁତ ସମୟ ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ, ମହାର୍ଷି ଋଷ୍ୟଶ୍ରଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ସଦୃଶ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ରାମ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଭରତ ଜନ୍ମିଲେ। ସମସ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଓ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଜଗତ୍ପତି ମୁନି, ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ବୟସ୍କ ଦଶରଥ, ଦୀର୍ଘଦିନ ପରେ ସନ୍ତାନ ପାଇଥିବାରୁ, ଏହି ଅନୁରୋଧ ମାନିପାରିଲେ ନାହିଁ। “ମୋ ଜୀବନ ଦେଉଛି, ରାଜ୍ୟ ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ନୁହେଁ,” ବଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବଶିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରଘୁବଂଶୀମାନେ କେବେ ଅନୁରୋଧ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।” ରାଜା କେମିତି ହେଉ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। “ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯଜ୍ଞ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ,” ବଲି କହି, ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, କମ୍ପିତ ଓଠରେ, ଦୁଇ ପୁଅକୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ହସ୍ତେ ସମର୍ପଣ କଲେ। “ଯଥାସ୍ଥିତ,” ବଲି ଦୁଇଁଜଣେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ଖୁସି ହୋଇ, ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଇଁଜଣେକୁ ମହେଶ୍ୱର ବିଦ୍ୟା ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇଲେ। ଶସ୍ତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର, ନାନା କଳା, ରଥ ଯୁଦ୍ଧ, ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା ଓ ଗଦା ବିଦ୍ୟା, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ନିରସନ ସମସ୍ତ ଶିଖାଇଦେଲେ। ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଅଧିଗତ କରି, ଦୁଇଁଜଣେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅରଣ୍ୟରେ ତାଡକାକୁ ବଧ କଲେ, ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଅପବାଦରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ କରିବାକୁ ଆସିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ କଲେ। ଧନୁଷ ଧରି, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଧନୁଷ ଦେଖାଇଲେ। ରାମ, ସୌମିତ୍ରି ସହ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁଯାୟୀ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ। ଜନକ ଖୁସି ହୋଇ, ଅଯୋନିଜା ଶ୍ରୀଦେବୀ ସୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ବିବାହ ମଧ୍ୟ ହେଲା। ଦଶରଥ ରାଜା ସମସ୍ତ ବିବାହ କରାଇ, ବହୁତ ସମୟ ପରେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସମସ୍ତ ଜନ, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ସହିତ, ଏହି ବିଷୟ ହେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ, ମନ୍ଥରା ଓ ତାଙ୍କର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, କୈକେୟୀ ଇର୍ଷ୍ୟାବଶତଃ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତିନି ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠେଇଲେ, ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ ନାହିଁ। ରାମ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଳନ କରି, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରେ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଲେ। ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଓ ସୀତା ରାଜ୍ୟ ଲୋଭ ଛାଡ଼ି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପ ସ୍ମରଣ କରି, ଦଶରଥ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିୟୋଗରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ କର୍ମଫଳରେ, ଯମଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ। ଯମଲୋକରେ, ନାରଦ, ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଅଛି—ତାମିସ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ସେଠାରେ ରାଜାକୁ ବିଭିନ୍ନ ନରକରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ, ଅଲଗାଅଲଗା ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ରନ୍ଧାଯାଉଥିଲା, କଟାଯାଉଥିଲା, ଚକିରେ ଦଳାଯାଉଥିଲା।