ଏକ ଦିନ, ଏକ ଋଷିପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ଜଳପାତ୍ର ହାତରେ ନେଇ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାରେ ରାଜା ଓ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକାଠି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଏକଠି ହେଲେ ବି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଦୁଇଁଜଣେ ଉତ୍ସାହରେ ଦୌଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତୁରନ୍ତ ଜଳପାତ୍ରକୁ ପୁରି ପୁଣି ଫେରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଏକ ହାତୀ ବୋଲି ଭ୍ରମ କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଘାତ କଲେ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଏକ ଜଙ୍ଗଲୀ ହାତୀ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିନଥାନ୍ତା। ଭାଗ୍ୟର ଖେଳରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ; ଏପରି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଲେ ମଣିଷ କ’ଣ କରିନଥାଏ? ଶରୀରର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କହିଲେ, “ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ କଲା? ମୁଁ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ମୁଁ ମୈତ୍ର, ଯେପରି ଆଗରୁ କହିଛି।” ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣାମୟ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଅସ୍ଥିର ଓ ନିରାଶ ହୋଇ, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ପ୍ରାୟ ହେଲେ। ପରେ ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳି, ରାଜା ପ୍ରଣୟ ଭାବରେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ କିଏ? କେଉଁ କାମରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ମୁଁ ଅପରାଧ କରିଛି, ମୋ ପାପର ପରିହାର କ’ଣ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।” ତା’ପରେ ରାଜା କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତାଙ୍କୁ କେବେ ଛୁଆଯିବା ଉଚିତ୍ନୁହେଁ, ଏହି ପାପ କେବେ ଛୁଆଯିବା ଉଚିତ୍ନୁହେଁ, ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ନୁହେଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଋଷିପୁତ୍ର କହିଲେ, “ମୋ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଯିବ, ତେଣୁ ମୁଁ କିଛି କହିଯିବି; କର୍ମର ଫଳ ସ୍୵ାଚ୍ଛନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଆସେ। ମୁଁ ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ମୋ ବୃଦ୍ଧ ଅନ୍ଧ ମାତାପିତା ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ; ମୋତେ ଛାଡ଼ି ସେମାନେ କିପରି ବଞ୍ଚିବେ? ମୋ ଦାୟିତ୍ୱ ଭଙ୍ଗ ହେଲା। ଆଜି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁସମ, ହେ ଭାଗ୍ୟ, ତୁମେ ଏହି କ’ଣ କଲା? ଏପରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୟାକରି ଏହି ଜଳପାତ୍ର ନେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଜଳ ଦିଅ, ଯେପରି ସେମାନେ ତୃଷ୍ଣାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ ନ କରନ୍ତୁ।” ଏପରି କହି, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ମହାବନରେ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ବାଣ ଛାଡ଼ି, ଜଳପାତ୍ର ନେଇ, ତୁରନ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି ଅନ୍ଧ ମାତାପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଏହି ରାତିରେ, ସେଇ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି ପରସ୍ପରେ କହିଲେ, “ମୋ ପୁଅ କି ଚିନ୍ତାରେ, କି ରୋଷରେ, କି ଜନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଛି? କାହିଁକି ଏଯାଉଁ ଆସିନାହିଁ? ଏବେ କ’ଣ କରିବୁ, କ’ଣ ଆଶା ରହିଛି? ସନ୍ତାନ ମାତାପିତାଙ୍କ କଥା ଅମାନ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରାଯାଏ। ଯେଉଁ ମାନେ ପୁଅକୁ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତିନାହିଁ—ଏହି ଜୀବନ ବଜ୍ରପାତରୁ ମଧ୍ୟ କଠିନ।” ଏମିତି ଦୁଇଁଜଣେ ବନେ ଅନେକ କଥା କହୁଥିଲେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପଦଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେମାନେ ଭାବିଲେ, ସନ୍ତାନ ଫେରିଲେ। “ପୁଅ, କେତେ ଦେରିରେ ଆସିଲୁ? ତୁମେ ଆମ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ଆମର ଦୃଷ୍ଟି; କାହିଁକି ଚୁପ୍ଚାପ ଅଛ? କ’ଣ ରୋଷ କରିଛ?” ଏପରି ପ୍ରେମ ଭରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଭୟଭିତ ରାଜା, ନାରଦ, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ। ସେମାନେ ଜଳ ଦେଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, “ଏହି କଥା ଆମ ପୁଅ କହୁନାହିଁ, ଆପଣ କିଏ? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।” ତେଣୁ ରାଜା ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାଯଥା କହିଦେଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, “ଆମକୁ ସେଠାକୁ ନେଇ ଚାଲନ୍ତୁ, ଚୁଆନ୍ତୁ ନାହିଁ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ ଅଶୁଚି।” ଏହିପରି କହି, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶ୍ରବଣଙ୍କ ଶବ ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଦୁଇଁଜଣେ କାନ୍ଦିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ପୁଅହାରାଣରେ ଯେପରି ଆମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପୁଅହାରାଣର ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ।” ଏପରି ଶାପ ଦେଇ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କ ଦାହ କ୍ରିୟା କରି, ରାଜା ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସହରକୁ ଫେରି, ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାମାନେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ ମାନନ୍ତି। ବସିଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ। ଗାଳବ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି, କଶ୍ୟପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଡାକି, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ କହିଲେ। ବହୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନେକ ଦାନ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ରାଜା ଦଶରଥ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅକାୟ ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରିଲା, “ଦଶରଥଙ୍କ ଶରୀର ପବିତ୍ର ହେଲା, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ରାଜ୍ୟପାଳନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ; ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କ କୃପାରେ ରାଜା ପାପମୁକ୍ତ ହେବେ।” ବହୁ ସମୟ ପରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଇଛା ପୂରଣ ପାଇଁ, ମହାର୍ଷି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବସଦୃଶ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।