ସୋମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଗୁଣଗାନ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୋଷଣ କଲେ। ସୋମ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ବସି, ସାଗରରେ ଘିରିଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ତିନି ସପ୍ତ ଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ଶୁଭ ଉପଚାର କଲେ। ତାଙ୍କର ଦେଖାଯାଇଥିବା ଶକ୍ତି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏବଂ ଏହିଠୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ଔଷଧୀ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୋଷିତ ହୁଏ। ସୋମ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଗୁଣଗାନ ଓ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଅମୂଳ୍ୟ କମଳମୂଳ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହିପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୋମଙ୍କୁ ବୀଜ, ଔଷଧୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଜଳର ଶାସନ ଦାନ କଲେ। ଏହି ମହାଶାସନ ପାଇଁ ସୋମ, ଶାନ୍ତ ଜୀବର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଦାନ କରି। ସୋମ, ତିନି ଜଗତକୁ ଦାନ ଦେଲେ — ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଭୃଗୁ ପୁରୋହିତ ହେଲେ; ହରି, ଅନେକ ଋଷିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅସେମ୍ବଲିର ସଦସ୍ୟ ହେଲେ। ସିନୀ, କୁହୂ, ଦ୍ୟୁତି, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭା, ବସୁ, କୀର୍ତି, ଧୃତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ — ଏହି ନଉ ଦେବୀ ସୋମଙ୍କୁ ସେବା କଲେ। ସୋମ ମୁଖ୍ୟ ଅବଭୃଥ ଯଜ୍ଞ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଦଶ ଦିଗକୁ ଚମକାଇ, ରାଜା ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଶାସନ ପାଇଁ, ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସୋମଙ୍କ ମନ ଅହଂକାର ଓ ନମ୍ରତା ଅଭାବରେ ଭରିଗଲା। ଶାସନ ଅହଂକାରରେ ମତାଳି ହୋଇ, ସୋମ ଅଂଗିରସଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଜାଉକୁ ଜୋରକରି ନେଇଲେ। ଦେବ ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷି ଏକାଧିକ ଥର ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୋମ ତାରାକୁ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଲେନି। ଏହିପରେ ଉଶନାସ ଅଂଗିରସଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ, ରୁଦ୍ର ମେଁ ତାଙ୍କର ମେଁଟା ଧରି, ମେଁଠା ଧରି ତାଙ୍କ ମେଁଟା ଧରିଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଶିରସ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଦେବଙ୍କ ଉପରେ ଚଳାଇଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବଙ୍କର କୀର୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଲା। ଏଥିରେ ତାରା ପାଇଁ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଜଗତକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲା। ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣ, ତୁଷିତ ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ଏହିପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଉଶନାସ ଓ ରୁଦ୍ର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଅଟକାଇ, ତାରାକୁ ଅଂଗିରସଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭବତୀ ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: "ମୋ ଜାଉରେ, କେହି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମର ଶୁକ୍ର ବୋଇବା ନାହିଁ।" ତାରା ଏକ କଣ୍ଡରେ ଗର୍ଭକୁ ବାହାର କଲେ; ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଆକୃତିରେ ଚମକିଲେ। ଦେବତାମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ତାରାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏହି ପୁଅ କିଏର ପୁଅ? ସୋମଙ୍କି ନା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କି?" ତାରା ଉତ୍ତର ଦେଲେନି, ତେବେ ଏହି ବୀର ପୁଅ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇ, ତାରାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ପୁଅ କିଏର?" ତାରା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: "ଏହି ପୁଅ ସୋମଙ୍କର," ଏ ମହାପିତା। ତାପରେ ସୋମ, ନିଜ ପୁଅର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସୋମ ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅକୁ "ବୁଧ" ନାମ ଦେଲେ; ବୁଧ ଆକାଶରେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଉପରେ ଉଦୟ ହୁଏ। ଏହି ବୁଧ, ବୈରୋଚନାଙ୍କ କନ୍ୟା ଇଳାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁରୁରବାସ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ସାତିଟି ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏପରି ଭାବରେ ସୋମଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ଆପଣଙ୍କୁ ଏବେ କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୋମଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ ଶୁଣ, ଯାହା ଭାଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଇଛାପୂରଣ ଦେଇଥାଏ। କେବଳ ସୋମଙ୍କ ଜନ୍ମ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏବେ, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୁଧଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ପୁରୁରବାସ — ଚମକୁଥିବା, ଉଦାର, ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଦାନରେ ଉଦାର। ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶକ, ଶୌର୍ୟରେ ଅଜୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଅଜିତ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କର୍ତ୍ତା ଓ ଯଜ୍ଞର ନାୟକ, ରାଜା। ସତ୍ୟବାଦୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶୃଙ୍ଗାରରେ ସଂୟମିତ, ତିନି ଜଗତରେ କୀର୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଏହି ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ପୁରୁରବାସକୁ ଉର୍ବଶୀ ନିଜ ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ କରି ବାଛିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ସହ ଦଶ ବର୍ଷ, ପାଞ୍ଚ, ଛଅ, ପାଞ୍ଚ, ସାତ, ଆଠ, ଦଶ, ପୁନଃ ଆଠ ବର୍ଷ ରହିଲେ। ସେମାନେ ଚୈତ୍ରରଥ ଅରଣ୍ୟ, ମନ୍ଦାକିନୀ ତୀର, ଅଲକା ନଗର, ନନ୍ଦନ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିଲେ। ଉତ୍ତର କୁରୁ, ମଧୁର ଫଳ ଗଛରେ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡର ତଳେ, ଉତ୍ତର ମେରୁ ଶିରରେ ରହିଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅରଣ୍ୟରେ, ଦେବମାନେ ଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ରାଜା ଉର୍ବଶୀ ସହ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ପ୍ରୟାଗରେ, ମହାଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ, ଭୂମିପତି ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଇଳାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ, ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର ତୀରରେ ବସିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସାତିଟି ପୁଅ — ଦେବପୁତ୍ରଙ୍କ ସମାନ — ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ: ଆୟୁ, ଜ୍ଞାନୀ ଅମାବାସୁ...