ନାରଦ ମୁନି, ଏହି ଘଟଣାରେ ଦେଖ, ରାଜା ଦଶରଥ ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ତାଙ୍କର ରଥର ଅକ୍ଷ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ମନେ ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ସମୟରେ ସୁନ୍ଦର ଭୂଆ କୈକେୟୀ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ରାଜାଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅକ୍ଷ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି ନିଜ ହାତ ରଖି ଦେଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଘଟଣା ଥିଲା—କୈକେୟୀ ତାଙ୍କର ହାତ ଦେଇ ରଥର ଅକ୍ଷ ପ୍ରତିସ୍ଥାପିତ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ରାଜା ତାହା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଲେ। ଦଶରଥ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ବର ପାଇଲେ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ଦେବମାନେ ଅନୁମତି ଦେଉଥିବା ପରେ ଖୁସି ହୋଇ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ। ଫେରିବା ପଥରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା କୈକେୟୀଙ୍କ ଏହି ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଉପଲକ୍ଷେ ତିନିଟି ବର ଦେଲେ। କୈକେୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ମାଗି କହିଲେ, “ଏହି ବରଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ରଖନ୍ତୁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଚାହିଁବି ନାହିଁ।” ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ, ରଥରେ ତାଙ୍କ ସହ ଆପଣଙ୍କ ନଗରକୁ ବିଜୟୀ ଓ ଖୁସି ହୋଇ ଫେରିଲେ। ଏହିଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ହେଲେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କ’ଣ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ? ଏକଥା ମନେ ପକାଇ ଦଶରଥ ଏକଦିନ ଶିକାରିମାନେ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଶିକାରକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେ ରାତିରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ଜଳାଶୟ ତିଆରି କଲେ; ଏକ ରାଜା ସପ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଏଭଳି କରିଲେ: ଜଳ ପିବାକୁ ଖାଲିଆରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିବାମାନେକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ପଶୁମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ। ଏବେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଭାଗ୍ୟ ଦେଖ: ଏହି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ନଗରରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୈଶ୍ରବଣ ଥିଲେ, ସେ ଶୁଣିପାରୁନଥିଲେ, ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜଣେ ବୃଦ୍ଧା ଜନ୍ମାନ୍ଧା ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ କହିଲେ—“ଆମେ ଦୁଃଖରେ ଅଛୁ, ରାତି ହେଇଯାଇଛି, ଆମ ବୃଦ୍ଧ ଜୀବନ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏଉଁ ସନ୍ତାନ, ପ୍ରିୟ ପୁଅ।” ତାଙ୍କର କଷ୍ଟ ଦେଖି, ସେମାନେ କହିଲେ—“ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରବଣହୀନ ଜୀବନରେ ଲଜ୍ଜା; ଏମିତି ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ। ଧନ, ସ୍ୱସ୍ଥ ଶରୀର ଓ ଅନୁକୂଳ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମାନେ ମାନବ ଜୀବନ ଉପଯୁକ୍ତ, ନାହିଁ ହେଲେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ, ବିଶେଷକରି ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ।” ଏହି ଶୁଣି ପୁଅ ମୃଦୁ କଥାରେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରି କହିଲେ—“ମୁଁ ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ସମୟରେ ଆପଣମାନେ ଏଭଳି ଦୁଃଖ କାହିଁକି ଭୋଗିବେ? ଯେଉଁ ପୁଅ ନିଜ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିତାମାତାଙ୍କ ମନୋବେଦନା ଦୂର କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ଅଯୋଗ୍ୟ। ଏଭଳି ପୁଅ ରହି ଲାଭ କ’ଣ?” ଏହିଭଳି କହି, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଗଛର ଡାଳିରେ ବସାଇଲେ। ଜଳ ଘଡ଼ା ହାତରେ ନେଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ, ରାଜା ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ। ଦୁଇଁଜଣ ଦୃତଗତିରେ ଗଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଘଡ଼ିକୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ରାଜା ସେଠିକୁ ଏକ ହାତୀ ଭାବି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନିକିପାରି ଆଘାତ କଲେ; ଏକ ଅରଣ୍ୟର ହାତୀ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏଠି ଭାଗ୍ୟର ଖେଳ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଆଘାତ ପାଇଲେ, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—“ମୋପରେ ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ କଲା? ମୁଁ ମୈତ୍ର, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।” ଏହି ଶୁଣି ରାଜା ହତବাক୍ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଧୀରେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଖି ରାଜା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସ୍ଥିର ହୋଇ ରାଜା ପଚାରିଲେ—“ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କିଏ? କି କାମରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ମୁଁ ଏକ ଦୋଷ କରିଛି, ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତାକୁ କେବେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତା’କୁ ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଏହି ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ କହିଲେ—“ମୋର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଯିବ, ଏଇକଥା କହିଯିବି: କର୍ମର ଫଳ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଆସେ। ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ମୋ ବୃଦ୍ଧ, ଅନ୍ଧ ପିତାମାତା ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ—ମୋ ବିନା ସେମାନେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ କିପରି ବଞ୍ଚିବେ? ହା, ମୋର ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ—ପିତାମାତାଙ୍କ ସେବା ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେଲା। ଆଜି ମୁଁ ମୃତ ତୁଳ୍ୟ—ହେ ଭାଗ୍ୟ, ତୁମେ କଣ କଲା? ତଥାପି, ଦୟାକରି ଘଡ଼ି ନେଇ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆ। ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଜଳ ଦିଅ।” ଏହିଭଳି କହି, ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ବାଣ ଛାଡ଼ି, ରାଜପୁତ୍ର ଜଳ ଘଡ଼ା ନେଇ ଦୃତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେ ରାତିରେ, ସେଇ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି ଏକାଉଁଠି କଥା ହେଲେ—“ସେ ଦୁଃଖିତ, କିମ୍ବା କ୍ରୁଧ୍ଧ, କିମ୍ବା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଖାଇଦେଲା କି? କାହିଁକି ଆମ ପୁଅ ଆସୁନାହିଁ? ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ, କ’ଣ ଆଶା ରହିଛି?” “ପିତାମାତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କରିପାରିବା ପୁଅ କେଉଁଠି ରହିଛି? ଚଳିତ କି ଅଚଳିତ, ଏଭଳି ପୁଅ କେଉଁଠି ମିଳିବ?” ଏଭଳି ଦୟାମୟ ଓ ଶୋକାକୁଳ ଦୃଶ୍ୟ ଅରଣ୍ୟର ମଝିରେ ଘଟିଲା।