ଏହି ଉତ୍କଳନାଡ଼ୀ କଥାରେ, ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ସଂଗରେ ଯେଉଁ ଦଳ ରହେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହେଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ବିଜୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦଳରେ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତେବେ ବାୟୁ ଶୀଘ୍ର ଏଗି ଦଶରଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯେଉଁଠି ଦଶରଥ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ।” ବାୟୁ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ, “ଏହି କାରଣରୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ରହନ୍ତୁ, ତାହାଲେ ଦେବତାମାନେ ବିଜୟୀ ହେବେ।” ବାୟୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆସିବି; ବାୟୁ, ଆପଣ ଇଚ୍ଛାମତ କରନ୍ତୁ।” ବାୟୁ ଚାଲିଗଲେ, ପରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ହେ ମହାରାଜ, ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ସହଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।” ଦୈତ୍ୟମାନେ କହିଲେ, “ବିଜୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି; ଏହି କାରଣରୁ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।” ତେବେ ଦଶରଥ, ଯେଉଁଠି ବାୟୁ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଚାଲିଯାଉ।” ଏହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ ଓ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଣ୍ଡଳୀ ଦେଖୁଥିଲେ, ତେବେ ନାମୁଚିଙ୍କ ଭାଇମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଦଶରଥଙ୍କ ରଥର ଧୁରୁଆ କାଣ୍ଡିଦେଲେ। ଦଶରଥ ଅନ୍ଧାରେ ଅନ୍ଧାରେ ରଥର ଧୁରୁଆ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ବୋଲି ଜାଣିନଥିଲେ; ସେତିବେଳେ କୈକେୟୀ, ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ ଧାରିଣୀ, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମିପରେ ଦଉଁଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ରାଜାଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଧୁରୁଆ ଦେଖି, ସେ ନିଜ ହାତ ଏଠି ଲଗାଇଦେଲେ। ହେ ନାରଦ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥିଲା: ରଥ ଚାଳକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଦଶରଥ, ଏକ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ରଥରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ହାତ ଧୁରୁଆ ରୂପେ ଲଗାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହେଲେ। ଏପରି ଦୈତ୍ୟ ଦାନବମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ବହୁ ବର ପାଇ, ଦଶରଥ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଖୁସି ଓ ବିଜୟ ସହିତ ଫେରିଲେ। ଫେରିବା ଦାରିରେ, ଦଶରଥ ନିଜ ପ୍ରିୟା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଓ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ତେବେ ତିନିଟି ବର ଦେଲେ, ହେ ନାରଦ; ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ମାଗି, କୈକେୟୀ କହିଲେ, “ଏହି ବରମାନେ ମୋ ଚାହିଦା ଆସିଲେ ପରେ ଦେବେ।” ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ, ରଥରେ ପ୍ରିୟା ସହ ନିଜ ସହରକୁ ବିଜୟୀ ଓ ଖୁସି ହୋଇ ଫେରିଲେ। ପ୍ରିୟା ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଯଥାସମୟରେ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ଦେବାରେ କଣ ବାଧା? ଏକ ସମୟ, ଦଶରଥ ଶିକାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଶିକାର କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ରାତିରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚି, ଏକ ଜଳାଶୟ ତିଆରି କଲେ; ଏକ ରାଜା ସପ୍ତ ଦୋଷ ମୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦଶରଥ ବିଧିର ପ୍ରଭାବରେ ଏପରି କରିଲେ: ଏକ ତଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପାଣି ପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆସିଥିବାମାନେ ପରି ଶିକାର କଲେ। ବଳଶାଳୀ ଦଶରଥ ପଶୁମାନେ ମାରିଲେ; ଏବେ କ୍ରମରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ: ରାଜା ତଳରେ ଥିବାବେଳେ, ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସହରରେ— ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାମ ଥିଲା ବୈଶ୍ରବଣ, ଯାହା ଶୁଣିବା ଓ ଦେଖିବାରେ ଅସମର୍ଥ; ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଭାଗିନ୍; ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହ କଥା କହିଲେ। “ମୁଁ ଓ ତୁମ ମା ତୀବ୍ର ତିରିଷ୍ଣାରେ ଭୋଗୁଛୁ, ରାତି ହେଇଯାଇଛି; ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରାୟ ନିର୍ଭର କରେ—ତୁମେ ଏଯାଁ ଏକ ଶିଶୁ, ପ୍ରିୟ ପୁଅ।” “ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ବିରୁପ ଶରୀରର ଜୀବନ ମାନଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜା; ଲଜ୍ଜା, ପୁଅ, ବୃଦ୍ଧ ଦେହର ଜୀବନକୁ।” “ମଣିଷ ତାଳେ ଜୀବନ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଧନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶରୀର ଓ ଅବିରୋଧିତ ଅଧିକାର ଅଛି; ନହେଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଶେଷ କରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ।” ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶିଶୁ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ ଭକ୍ତି କରି, ସନ୍ତୋଷ କଥା କହିଲେ। “ମୁଁ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ, କିପରି ଦୁଃଖ ତୁମେ ଭୋଗିବେ? ଯେପୁଅ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପିତାମାତାଙ୍କ ମନସିକ କ୍ଷୋଭ ଦୂର କରେ ନାହିଁ, ସେ ଅପାତ୍ର।” “ଏଯାଁ ଏପରି ପୁଅ କଣ ଦରକା, ଯେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ?” ଏହିପରି କହି, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନେ ସନ୍ତୋଷ ଦେଲେ; ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁଅ ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଗଛର ତଣ୍ଡରେ ବସାଇଲେ। ପାଣି ଭରିବା ପାତ୍ର ହାତରେ ନେଇ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଚାଲିଗଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାକୁ ଚିନିନଥିଲେ, ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିନିନଥିଲେ। ଉଭୟ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଗଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶୀଘ୍ର ଜଳ ଭରିଲେ। ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ହାତୀ ଭାବି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ; ଜଙ୍ଗଲର ହାତୀ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ଆକ୍ରମଣ କରେନାହିଁ। ରାଜା ଆଘାତ କଲେ; ବିଧିର ମୋହରେ କିପରି ମଣିଷ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବେ? ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଗୁରୁତର ଆଘାତରେ ବେଦନାରେ କହିଲେ, “ମୋପରେ ଏପରି କଷ୍ଟଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ କଲା? ମୁଁ ଏକ ଧର୍ମିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ନାମ ମୈତ୍ର; ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।” ଏହି ପୀଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ନିର୍ବିକଳ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଧୀରେ ଏଠି ଆସିଲେ। ସେଇ ଉଜ୍ଝ୍ୱଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦଶରଥ ମଧ୍ୟ ଏଠି ମୃଦୁ ହେଲେ, ଜଣେ ବାଣ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ପରି। ସ୍ୱୟଂ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦଶରଥ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମୁକ୍ୟ, ଆପଣ କିଏ? କେଉଁ କାରଣରେ ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି? ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏକ ପାପ ହୋଇଛି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଣ, କହନ୍ତୁ।” “ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ, ଯଦିଓ ବକ୍ତା, କେବେ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କେବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଏପରି ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଦୁଃଖଦ ଅଧ୍ୟାୟ ଆପଣ ଶୁଣିଲେ; ତାଙ୍କ ଧର୍ମ, ନିଷ୍ଠା, ଏବଂ ବିଧିର ଅନୁସୂତିରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଆମେ ଦେଖୁଥିଲୁ।