ଏହି କଥାରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦଙ୍କୁ କୁହାଯାଉଛି—ଏକ ସମୟରେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟରେ ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ପ୍ରଶସ୍ତ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶାସନକାଳରେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ କୌଣସି ରୋଗ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଅନାବୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା କୌଣସି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ନଥିଲା—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ବିଶେଷକରି ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ଆପଣାପଣି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏହି ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ସ୍ଵାମିତ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ କଲେ—କେବେ ଦେବତାମାନେ ବିଜୟୀ ହେଉଥିଲେ, କେବେ ଦାନବମାନେ। ଏହିପରି ଲଢାଇ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ତିନି ଲୋକ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଉଥିଲେ। ତେବେ ମୁଁ (ବ୍ରହ୍ମା) ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲି, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ମୋ କଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୁଣି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଈଶାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଦେବତା, ଅସୁର, ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ପୁଣି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତୁ, ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।" ଏହା ସୁଣି ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ପୁଣି ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏଠାରେ କେହି ବିଜୟୀ ହେଲେ ନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ଶୁଣିଲେ—"ଯାହାଙ୍କ ସହିତ ରାଜା ଦଶରଥ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଜୟୀ, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହଁନ୍ତି।" ଏହି ସ୍ୱର ଶୁଣି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ବିଜୟ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ଏବେ ବାୟୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ—"ରାଜନ୍, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ। ତେଣୁ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପକ୍ଷ ଧରନ୍ତୁ, ଯାହାଫଳରେ ସେମାନେ ବିଜୟୀ ହେବେ।" ବାୟୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥ କହିଲେ—"ଅବଶ୍ୟ, ମୁଁ ଆସିବି; ବାୟୁ, ତୁମେ ଯାଉ।" ବାୟୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରେ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଦଶରଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ—"ମହାରାଜ, ବିଜୟ ଆପଣଙ୍କୁ ନିର୍ଭର କରେ; ତେଣୁ ଦାଇତ୍ୟପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସହଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।" ତେବେ ଦଶରଥ କହିଲେ—"ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବାୟୁଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି; ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଚାଲିଯାଉ।" ପରେ ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ଦାଇତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ନମୁଚିଙ୍କ ଭାଇମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଦଶରଥଙ୍କ ରଥର ଧୁର୍ବା ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଦଶରଥ ଧୁର୍ବା ଭାଙ୍ଗିଯିବା ବିଷୟ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ସମୟରେ କୈକେୟୀ ନାମକ ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁଧାରିଣୀ ତାଙ୍କ ସମୀପରେ ଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ରାଜାଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଧୁର୍ବା ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି ନିଜ ହାତ ରଖିଦେଲେ। ଏହି ମହାନ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା—କୈକେୟୀଙ୍କ ହାତ ଧୁର୍ବା ପରି ହୋଇ ଦଶରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହେଲେ। ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେକୁ ଜିତି, ଦେବତାମାନେଠାରୁ ବହୁତ ବର ପାଇ, ସେ ଖୁସିରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ। ଫେରିବା ସମୟରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ତେଣୁ ସେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ତିନିଟି ବର ଦେଲେ। କୈକେୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ମାଗି କହିଲେ—"ଏହି ବରମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ରହୁନ୍ତୁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।" ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ, ରଥରେ ବସି ଜୟଉଲ୍ଲାସରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ। ଏପରି ସମୟରେ, ଏକ ଦିନ ଦଶରଥ ଶିକାର ପାଇଁ ଅନେକ ଶିକାରୀଙ୍କ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ରାତିରେ ଅଟୁଟି ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରି ଘୁରି ଏକ ଜଳାଶୟ ତିଆରି କଲେ। ଏକ ରାଜା ସପ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ—ଏହି କଥା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୈବବଶାତ୍ ସେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏକ ଗର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପାନୀୟ ପିବାକୁ ଚାଲିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଆସିଥିବାମାନେକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଦଶରଥ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସ୍ତରେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ହତ କଲେ। ଏଉଁ ସମୟରେ ଅପର ଦୈବଯୋଗ ହେଲା—ସେଠାରେ ଏକ ଅତି ଉତ୍ତମ ନଗରରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ବସୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ବୈଶ୍ରବଣ। ସେ ଶୁଣିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ସହଧର୍ମିଣୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହ କଥାହେଲେ—"ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତୀବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଦୁଃଖିତ, ରାତି ହୋଇଯାଇଛି; ବୟସ୍କମାନେ ନିର୍ଭର କରିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏଉଁ ସମୟରେ ଶିଶୁ, ପ୍ରିୟପୁତ୍ର।" "ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ବୟସରେ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ନିର୍ଥକ; ଏହି ଦୁଃଖ ଜୀବନକୁ ଲାଜ୍ୟ। ଧନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶରୀର ଓ ସ୍ଵାଧୀନତା ଥିଲେ ମାନବ ଜୀବନ ମୂଲ୍ୟବାନ; ନହେଲେ, ବିଶେଷକରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ପୁଅ କହିଲେ—"ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ବଞ୍ଚିଅଛି, ଆପଣମାନେ ଏପରି ଦୁଃଖ କିପରି ଅନୁଭବ କରିବେ? ଯେଉଁ ପୁଅ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମାତାପିତାଙ୍କ ମନସିକ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିପାରେନାହିଁ, ସେ ଅପତ୍ର। ଏପରି ପୁଅ ପରିବାର ପାଇଁ କି କାମରେ?" ଏପରି କହି, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନେଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ସେ ପରେ ନିଜ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଗଛର ତଣ୍ଡ ଉପରେ ବସାଇଦେଲେ।