ଏହି ଉତ୍କଳ ଗାଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ଅତି ଭକ୍ତିବାନ୍ତ ହେଇ, ତାଙ୍କ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଁଚିବା ପାଇଁ ଏହି ଭକ୍ତିକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଏକ ସିଢ଼ି ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲେ। କିନ୍ତୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହି ଭକ୍ତିକୁ କେବଳ ସିଢ଼ି ଭାବରେ ନ ଦେଖନ୍ତି। ତେଣୁ, ଦୟାମୟ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଏହି ଭକ୍ତି ଦିଅ। ତୁମେ ଯେପରି ମହାନ, ଆମ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଦୟା କର। ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଆଦି ଓ ଅନନ୍ତ, ପିତା ଓ ମାତା, ଅସତ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟ—ଏହି ପ୍ରକାର ତୁମେ ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ମୁଁ ସୋମ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହି ପ୍ରଶଂସାରେ ଖୁସି ହେଇ, ହରି ଓ ହର, ଦେବତାଙ୍କ ଦୁଇ ମହାପ୍ରଭୁ କଥା କହିଲେ—"ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିଥିବା ଯେକୌଣସି ବର ମାଗ, ସବୁଠୁ ଦୁର୍ଲଭ ଦେଉ।" ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋର ରାଜ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ହାରାଯିବା ଓ ଫେରି ପାଇବା ଦୁଃଖ ଶେଷ ହେଉ। ମୋର ରାଜ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହେଉ, ମୋର ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଅଚଳ ରହୁ। ତୁମେ ଯଦି ଖୁସି ଅଛ, ସବୁ ଯାହା ମୋର ଅଛି ସେମାନେ ସଦା ନିଶ୍ଚଳ ରହନ୍ତୁ।" ହରି ଙ୍କ ଏହି କଥାକୁ ଦୁଇ ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ହସୁଥିଲା, ଦୁଇ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୟା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା, ଯେଉଁମାନେ ଅବିକଳ, ନିରାଧାର, ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା। ତିନି ରୂପ ଦିବ୍ୟତା, ମହାପୂଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଗୌତମୀ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା—ସେଠାରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ବୃହସ୍ପତି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ, ଦୁଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶୁଭ ଓ ଧନ-ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ। ଏହି ଜନ୍ମରେ କିମ୍ବା ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ନିକ ଦ୍ରବ୍ୟ କରାଯାଇଛି, ସେଗୁଡିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ; ଓ ଗୋଦାବରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହିପରି ସ୍ମରଣ କରି, ଗୌତମୀରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଯେଉଁ ଜଣ, ଦୁଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ତାଙ୍କ ଧର୍ମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି; ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ ଶୁଭ ହେଉଛି। ଏହିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି ମହା ଅଭିଷେକ କରିଲେ, ଦେବଗୁରୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଲେ। ଏହି ଅଭିଷେକର ଫଳରେ ନଦୀ ମଙ୍ଗଳା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା; ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗମ ପବିତ୍ର ହେଇ, ଗଙ୍ଗାର ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ସଂସାରର ଅବତାର, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଶକ୍ର ଭୂମିକୁ, ତିନି ଲୋକ ସମାନ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମାଗି ପାଇଲେ। ସେଠି, ବିଷ୍ଣୁ 'ଗୋବିନ୍ଦ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ତିନି ଲୋକ ସମାନ ଭୂମି ବଜ୍ରଧାରୀ ପାଇଲେ। ସେଠି, ହରି ତାହା ଦେଲେ, ଗୋବିନ୍ଦ ହରି ହେଲେ; ହରିଙ୍କୁ ହରି ତିନି ଲୋକର ଶାସନ ଦେଲେ, ମୁନି। ଯେଉଁଠି ସ୍ଥିରତା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ମହେଶ୍ୱର, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା—ଏଠାରେ ବୃହସ୍ପତି, ଦେବଗୁରୁ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାହା ପରେ, ସେ ତୀର୍ଥ 'ଗୋବିନ୍ଦ', 'ମଙ୍ଗଳା ସଂଗମ' ଓ 'ପୂର୍ଣ୍ଣତୀର୍ଥ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ତୀର୍ଥ 'ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ' ଓ 'ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ' ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ଅଶେଷ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ପ୍ରିୟ। ଯେଉଁ ଜଣେ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିବା, ପଢିବା, କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରିବା, ତାଙ୍କ ହାରାଯିଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇଁ। ଏହି ଦୁଇ କୂଳରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଂଖ୍ୟାରେ ସତେଇ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା। ପୂର୍ଣ୍ଣତୀର୍ଥ ଭଳି ମହା ତୀର୍ଥ ଆଉ କୌଣସି ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଜନ୍ମରୁ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସେବା କରେନି, ସେ ଫଳହୀନ। ଏହା 'ରାମତୀର୍ଥ' ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଗର୍ଭହତ୍ୟା ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ; କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏଠାରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶକ୍ରଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ରାଜା ଦଶରଥ, ବାଲିଙ୍କ ପରି ଆପଣ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ତିନି ରାଣୀ ଥିଲେ। କୌଶଳ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ କୈକେୟୀ—ସମ୍ମାନିତ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନ ଥିବା—ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ। ଏହି ରାଜା ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ବସିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ। ସେଥିରେ କୌଣସି ରୋଗ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଅନାବୃଷ୍ଟି, କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ନଥିଲା—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ସ୍ୱତଃ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ଏହି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜା ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତା ଓ ଦେମନମାନେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; କେବେ ଦେବତା ଜିତିଲେ, କେବେ ଦେମନମାନେ। ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ନାରଦ, ତିନି ଲୋକ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପୀଡିତ ହେଲା; ତାପରେ ମୁଁ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ କଥା କହିଲି। କିନ୍ତୁ ବିଶେଷ ଦେବତାମାନେ ମୋ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ; ପୁନଃ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଈଶାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଦୁଇ ଜଣେ ଦେବତା, ଦେବତା, ଅସୁର, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ କୁ କଥା କହିଲେ। "ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ପୁନଃ ତପ କରିବାକୁ ଯାଉ, ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ"—ଏହିପରି କହି, ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଯାଇ ଦୃଢ଼ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପୁନଃ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏଠାରେ, ଦେବତା, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ କୌଣସି ଜିତିଲେ ନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଏକ ଦେହହୀନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।