ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନେ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ଅନନ୍ତ, ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଭାବରେ, ବାରୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଯମ ରୂପରେ ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତିନି ଲୋକ ରୂପୀ ମହାପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନିଜ ଓଷ୍ଠରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସେଇଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆମେ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମନ କରୁଛୁ। ହେ ପାପରହିତ, ଆପଣ ନିଜ ଛାତିରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଅନେକ ବୁଝା, ଜଂଘା, ପାଦ, କାନ, ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ ଅଛି। ଅନେକ ଜଣେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସ୍ଵୟଂ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇନାହାନ୍ତି, ହେ ହରି, ଦୟାର ସାଗର, ସେଉଁଠାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଅଶୁଭ ଭାଗ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ରହନ୍ତି। ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ପରମ, ଅନନ୍ତ ଜ୍ଵାଳା, ଓଁକାର ସ୍ୱରୂପ, ପ୍ରକୃତି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ମନେ କରନ୍ତି। ଏଠି ଆସି, ଯେଉଁମାନେ କିଛି ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ପଞ୍ଚମହାଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସଂସାର ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଧାମକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ସମଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ଷଡ୍ ଉର୍ମିକୁ ଜାଣି, ଶାନ୍ତ ଭାବ ଧାରଣ କରି, କାର୍ମଫଳ ତ୍ୟାଗ କରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠି କୌଳ, କର୍ମ, ବେଦ, ଧ୍ୟାନ, ସମାଧି—ଏହି କିଛି ନୁହେଁ; ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ରୁଦ୍ର, ଶିବ, ଶଂକର, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରୂପୀ ସୋମଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଏକ ମୂର୍ଖ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣାରବିନ୍ଦରେ ଭକ୍ତି କଲେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିପାରେ; ଜ୍ଞାନ, ବଳି, ତପ, ଧ୍ୟାନ, ହୋମ ଓ ମହାଫଳରେ ମଧ୍ୟ। ଏହି ପରମ ଫଳ—ଦିନ ରାତି ସୋମ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଦୃଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରୁତ ଫଳ ଦାୟକ। ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଭକ୍ତି ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତିର ସିଢ଼ି, ହେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ; ଏହି ଭକ୍ତିକୁ କେବଳ ସିଢ଼ି ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଦୟାମୟ, ମୋ ପାଖରେ ଏହି ଭକ୍ତି ଯାଉ; ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ସେବନ କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ଆପଣ ନିଜ ମହିମା ଦେଖି, ଆମ ପାପୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କୃପା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅନାଦି ଓ ନିତ୍ୟ, ପିତା ଓ ମାତା, ଅସତ୍ ଓ ସତ୍ ଦୁହିଁ; ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଯେଉଁ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ସୋମ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏପରେ, ଖୁସିହୋଇ, ହରି ଓ ହର—ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା—ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଦାନ ମଧ୍ୟ ହେଉ, ତାହା ଚାହିଁ।" ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୋର ରାଜ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ମିଳେ ଓ ହରାଯାଏ; ଏହି ଅଭାଗ୍ୟ ଶେଷ ହେଉ। ମୁଁ ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହେଉ, ସମସ୍ତ କିଛି ଅଚଳ ରହୁ। ଯଦି ଆପଣମାନେ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ସବୁ କିଛି ସଦା ଅଚଳ ରହୁ।" “ତଥାସ୍ତୁ”—ହରିଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ମାନି, ଦୁଇଁ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ, ସେମାନେ ପରମ କୃପାଲାଭ କଲେ। ସେମାନେ ଅବିକାରୀ, ନିରାଧାର, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତା। ଏହି ତିନି ଦେବତା, ମହାତୀର୍ଥ, ଗୌତମୀ, ଅଭିଲାଷା ପୂରଣ କରିଥିବା ସ୍ଥାନ; ସେଠାରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ବୃହସ୍ପତି, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅଭିଷେକ କରି, ଆମ ଦୁଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସ୍ଥାୟୀ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଗି କରନ୍ତୁ। ଏଉଁ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଉ, ହେ ଗୋଦାବରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯିଏ ଏପରି ସ୍ମରଣ କରି ଗୌତମୀରେ ସ୍ନାନ କରେ, ଆମ ଦୟାରେ, ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶୁଭ ଲାଭ କରେ। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି ଆନନ୍ଦରେ ମହା ଅଭିଷେକ କଲେ, ଦେବଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ, ଏହି ନଦୀ ମଙ୍ଗଳା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗମ ଗଙ୍ଗା ସମ ମଙ୍ଗଳଦାୟିନୀ ହେଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ, ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଶକ୍ର, ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ସମାନ ପୃଥିବୀ ଲାଭ କଲେ। ସେଠାରେ, ଗୋବିନ୍ଦ ନାମରେ ହରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ତିନି ଲୋକ ସମାନ ପୃଥିବୀ ଲାଭ କଲେ। ଏଠି ହରି ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଗୋବିନ୍ଦ ହରି ହେଲେ; ତିନି ଲୋକର ଶାସନ ହରିଙ୍କୁ ହରି ଦ୍ୱାରା ମିଳିଲା। ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ଥିରତା ପ୍ରଦାନ ହୋଇଥିଲା, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବୃହସ୍ପତି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦେବରାଜଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ, ଦେବମହେଶ୍ୱର, ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏଠାରୁ, ଏହି ତୀର୍ଥ ‘ଗୋବିନ୍ଦ’, ‘ମଙ୍ଗଳାସଙ୍ଗମ’ ଓ ‘ପୂର୍ଣ୍ଣତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହାକୁ ‘ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ’ ଓ ‘ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ବିରାଜିତ। ଏଠି କୃତ୍ୟ, ଦାନ, ସ୍ନାନ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷୟ ଓ ପିତୃମାନେ ପ୍ରିୟ। ଯିଏ ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା ଦିନେ ଶୁଣିବେ, ପଢ଼ିବେ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସେ ହାରାଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇ କୂଳରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାତତିସହସ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ। ‘ପୂର୍ଣ୍ଣତୀର୍ଥ’ ପରି ମହାତୀର୍ଥ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ; ଏହାକୁ ଜନ୍ମରୁ ସେବା ନ କରିଥିବା ପୁରୁଷ ଫଳହୀନ। ଏହି ତୀର୍ଥ ‘ରାମତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ଗର୍ଭଘାତ ପାପ ନାଶ କରେ; କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଏଠି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା, ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବଳଶାଳୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଶକ୍ର ସମ ଶୂରବୀର ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ।