ହେ ମହାମୁନି, ପୁରାତନ କଥାରେ ଦୁଇ ଜଣ ନଳଙ୍କ ବିଷୟରେ ବଡ଼ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଅଛି—ଏକ ହେଲେ ବୀରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟଜଣ ହେଲେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏକ ମହାନ ଶାଖାପୁତ୍ର। ଏହି ଦୁଇ ରାଜା, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରୁ ଥିଲେ ଓ ସୂର୍ୟଦେବ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯିଏ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କଥା ପାଠ କରେ, ସେ ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରେ, ଅନେକ ସନ୍ତାନରେ ଧନ୍ୟ ହୁଏ। ଏବେ, ମୁନିଗଣ, ଅପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ—ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ପୂଜ୍ୟ ଋଷି ଅତ୍ରି, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନ ଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଅତ୍ରି ମୁନି ତିନି ହଜାର ଦେବବର୍ଷ ଅନୁତ୍ତର ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରୁ, ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଉପରକୁ ଉଠି ସୋମ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁଠାରୁ ଦଶ ଧାରା ଜଳ ଝରିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରକାଶିତ କଲା। ଏହି ସମୟରେ, ବେଦମୂଳକ କ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ, ଦଶ ଜଣୀ ଦେବୀ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଶେଷରେ, ସେମାନେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଓ ଏହା ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଡ଼ିଗଲା। ସୋମଙ୍କୁ ଏଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳାର୍ଥେ ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କୁ ଏକ ରଥରେ ବସାଇଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ଦେବଗଣ, ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ରମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୋମଙ୍କୁ ଶ୍ରୀଗୁଣରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହି ପ୍ରଶଂସା ସମୟରେ, ସୋମଙ୍କ ତେଜ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକିରଣ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପୋଷଣ କଲା। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଅର୍ବୁଦ ତିନି ସପ୍ତ (୨୧) ବାର ପୃଥିବୀକୁ, ସମୁଦ୍ର ସୀମାନ୍ତରେ, ପରିକ୍ରମା କଲେ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ପରିସ୍କ୍ରମା କଲେ। ସେଠାରୁ ନିସ୍ସୃତ ତେଜ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ତାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଔଷଧି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୋଷିତ ହୁଏ। ପୁନି ନିଜ ତେଜ ଓ ପ୍ରଶଂସାରେ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସୋମ ଲୋଟସ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାହାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ବୀଜ, ଔଷଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଜଳର ଅଧିପତ୍ୟ ଦେଲେ। ଏହି ମହାଶାସନ ପାଇଁ, ସୋମ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି ଏକ ଲକ୍ଷ ଦାନ ଦେଲେ। ସୋମ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦାନରେ ଦେଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାର୍ଷିମାନେ ଓ ଯଜ୍ଞପାଳକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଭୃଗୁ ପ୍ରଧାନ ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ ହେଲେ; ହରି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସିନୀ, କୁହୂ, ଦ୍ୟୁତି, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭା, ବସୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧୃତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ଏହି ନବଦେବୀ ସୋମଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଆଦର କଲେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବଭୃଥ ସଂସ୍କାର କରି, ଦଶ ଦିଗକୁ ପ୍ରଭା ଦେଇ ରାଜା ରାଜାନ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଚମକିଲେ। ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ଶାସନ ଲାଭ କରି, ମୁନିମାନେ ସମ୍ମାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୋମଙ୍କ ମନ ଅହଙ୍କାର ଓ ଅବିନୟରେ ଭରିଗଲା। ଏହି ଅହଙ୍କାରରେ, ସେ ଅଞ୍ଜିରସଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଜନ୍ମାନ୍ତରୀଣୀ ତାରାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇନେଲେ। ଦେବତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାରାଙ୍କୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଫେରାଇଲେ ନାହିଁ। ତାହାପରେ, ଉଶନାସ ଓ ରୁଦ୍ର ଶଙ୍କର ଅଞ୍ଜିରସଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ; ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ମେଷଶୃଙ୍ଗ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ଉଶନାସ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେଉଠାରେ, ଉଶନାସ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଶିରସ୍ତ୍ର ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ, ଯାହାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଯଶ ନଶ୍ଟ ହେଲା। ଏହିପରି, ତାରାଙ୍କୁ ନେଇ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ବିନାଶକାରୀ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ତୁଷିତ ଦେବୀମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ତାହାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଉଶନାସ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନିବାରଣ କରି, ନିଜେ ତାରାଙ୍କୁ ଅଞ୍ଜିରସଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭବତୀ ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: "ମୋ ଜନ୍ମାନ୍ତରୀଣୀ ତାରାରେ, କୌଣସି ଭାବରେ ତୁମ ଗର୍ଭ ରହିପାରିବ ନାହିଁ।" ତାରା ଏକ କାଶ ଗଛ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ ଓ ତାହାଠାରେ ଗର୍ଭ ପ୍ରସବ କଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଶିଶୁ ଜନ୍ମିଲେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଆକୃତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ତାରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏହି ଶିଶୁ କାହାର ପୁତ୍ର? ସତ୍ୟ କହ, ସୋମଙ୍କ କି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ?" କିନ୍ତୁ ତାରା ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାଲିଲେ। ଏବେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ରୋକି ତାରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ପୁତ୍ର କାହାର?" ତାରା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: "ଏହି ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର, ହେ ପିତାମହ।" ତାପରେ ସୋମ ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶିଶୁଙ୍କୁ "ବୁଧ" ନାମ ଦେଲେ; ବୁଧ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଠାରୁ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଆକାଶରେ ଉଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ବୁଧ ତାପରେ ବୈରୋଚନଙ୍କ କନ୍ୟା ଇଳାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—ସେ ଥିଲେ ପୁରୁରବା, ଯିଏ ଉର୍ବଶୀଠାରୁ ସାତିଜଣ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ଏହିପରି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହାନ ଜନ୍ମ କଥା ଆପଣମାନେ ଶୁଣିଛନ୍ତି। ଏବେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ବଂଶାବଳୀର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଭାଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। କେବଳ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏବେ, ବୁଧଙ୍କ ଶିକ୍ଷିତ ପୁତ୍ର ପୁରୁରବା, ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦାନଶୀଲ, ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ଦାନଦାତା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।