ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅସଂଖ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଗୁଡିକ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମକୁ ଦୂର କରି ଏବଂ ଏକାଗ୍ରତା ଦେଇଥାଏ। ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣତୀର୍ଥ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଉତ୍ତର ତଟରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଜାଣାରେ ନହୁଅ ଏକାଗ୍ରତାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ। ପୂର୍ଣ୍ଣତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ କିଏ ବର୍ଣ୍ନନା କରିପାରିବ? ସେଠାରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥର ଏକ ମହାତ୍ମ୍ୟ କଥା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଆୟୁଷ୍ ପୁତ୍ର ଧନ୍ବନ୍ତରୀ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ପ୍ରଧାନ ଥିଲା। ତିନି ଅନେକ ଦାନ ଦେଇ ଏବଂ ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଏହି ଭୋଗର ଅସମତା ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈରାଗ୍ୟ ଧାରଣ କରିଲେ। ସେ ପରେ ଧନ୍ବନ୍ତରୀ ମହାସାଗର ପାର୍ଶ୍ୱର ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖର, କିମ୍ବା ଗଙ୍ଗା ତଟ, କିମ୍ବା ଶିବ ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଘର, ବିଶେଷ କରି ଏକ ପବିତ୍ର ସଂଗମ ଉପରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ତପ, ଦାନ, ଓ ଜପ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜାଣି ଧନ୍ବନ୍ତରୀ ଏଠାରେ ମହାତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଭୀମେଶ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶରଣ ନେଇ, ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗର ସଂଗମରେ ତିନି ଉତ୍କଟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଦାନବ, ଏକ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଭୟରେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ସାଗରରେ ଲୁଚି ରହିଥିଲା। ଧନ୍ବନ୍ତରୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ; ରାଜା ବୈରାଗ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ସେହି ଦାନବ ସାଗରରୁ ବାହାରିଗଲା। ଧନ୍ବନ୍ତରୀ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ତମା ନାମେ ସେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲା। ଧନ୍ବନ୍ତରୀ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଲିନ, ଜପ ଓ ହୋମରେ ନିରତ, ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ମୁଁ ଏହି ଶତ୍ରୁକୁ ନଷ୍ଟ କରିବି।’ ତମା ଦାନବ ସାଗରରୁ ବାହାରିଗଲା। ମୁଁ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଥର ନଷ୍ଟ କରିଛି; ଏହି ଚିନ୍ତା କରି ତମା ପୁନଃ ସାଗରରୁ ବାହାରିଗଲା। ତମା ତାଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳାର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନେ ଆସିଲା; ନୟନ ମନ୍ଦିରା ନାରୀ ନୃତ୍ୟ କରି, ଗୀତ ଗାଇ, ହସି, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର ଥିଲା। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗରେ ରୂପବତୀ, ଶାନ୍ତ, ଭକ୍ତ, ଏବଂ ସ୍ଥିର, ଦୟାର ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ତୁମେ କିଏ? କିପାଇଁ ଏହି ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଛ? କାହାକୁ ଦେଖି ଏପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛ? ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ମୋତେ କହ।’ ମହିଳା ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ତୁମେ ଥିବା ସମୟରେ ମୋ ଆନନ୍ଦର ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ। ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରର ଶ୍ରୀ, ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋ ମନେ ଅନୁରାଗ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ଆନନ୍ଦରେ ଆଗେ-ପଛେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଛି, ରାଜା, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଅଭାବରେ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ରହ୍ୟ।’ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ତପସ୍ୟାକୁ ବଦଳାଇ, ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ଏପରି ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇ, ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ମହାତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ (ବ୍ରହ୍ମା) ସେଠାକୁ ଆସି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହିଲି; ରାଜାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରୁ ଭ୍ରମିତ ଦେଖି, ମୃତ ଭଳି ଦେଖିଲି। ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ତୁମ ଶତ୍ରୁକୁ ‘ତମ’ ନାମ ଦେଲି ଓ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲି। ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଥିବାରୁ, ରାଜା, ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ନାରୀମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଓ କଷ୍ଟ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ନାରୀ ଏପରି କରନ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ଯିଏ ମାୟାର ତିଆରି। ଏହା ପରେ ରାଜା ମୋତେ ହାତ ଜୋଡି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ମୁଁ କଣ କରିବି, ବ୍ରହ୍ମା? କିପାଇଁ ମୁଁ ତପସ୍ୟାର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବି?’ ତାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି—‘ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଜନାର୍ଦନ, ଦେବଦେବାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର; ଏପରି କରି ତୁମେ ସଫଳତା ଲାଭ କରିପାରିବ।’ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ତାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ, ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ— ‘ବିଜୟ ହେଉ, ବିଷ୍ଣୁ! ବିଜୟ ହେଉ, ଅଗୋଚର! ବିଜୟ ହେଉ, ବିଜୟୀ! ବିଜୟ ହେଉ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ! ବିଜୟ ହେଉ, ଗୋପାଳ, ଲକ୍ଷ୍ମୀର ପତି! ବିଜୟ ହେଉ, କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ! ବିଜୟ ହେଉ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ! ବିଜୟ ହେଉ, ନାଗରେ ଶୟନ କରୁଥିବା! ବିଜୟ ହେଉ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଗୋବିନ୍ଦ! ବିଜୟ ହେଉ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା! ନମସ୍କାର! ବିଜୟ ହେଉ, ବିଶ୍ୱର ଧାରକ! ବିଜୟ ହେଉ, ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ! ବିଜୟ ହେଉ, ବିଜୟର ନାଥ, ଯିଏ ସତ୍ ଓ ଅସତ୍! ବିଜୟ ହେଉ, ଧର୍ମର ମାଧବ! ବିଜୟ ହେଉ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା, ଇଚ୍ଛାର ଆକାର! ବିଜୟ ହେଉ, ରାମ, ଗୁଣର ସାଗର! ବିଜୟ ହେଉ, ଅନ୍ନଦାତା, ଶ୍ରୀର ନାଥ! ବିଜୟ ହେଉ, ଶୁଭ ଦାତା! ବିଜୟ ହେଉ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ନାଥ! ବିଜୟ ହେଉ, ମନୁଷ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା! ବିଜୟ ହେଉ, କର୍ମଦାତା, ଯିଏ କର୍ମ ଆକାର! ବିଜୟ ହେଉ, ପୀତବସନଧାରୀ! ବିଜୟ ହେଉ, ସମସ୍ତର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଆକାର! ବିଜୟ ହେଉ, ଶୁଭର ଆକାର! ବିଜୟ ହେଉ, ସତ୍ତ୍ୱର ନାଥ! ନମସ୍କାର, ବେଦଜ୍ଞ! ବିଜୟ ହେଉ, ଜନ୍ମର ଉତ୍ସ, ଜନ୍ମରେ ବସିଥିବା, ପରମାତ୍ମା! ନମସ୍କାର! ବିଜୟ ହେଉ, ମୋକ୍ଷ ଦାତା, ମୋକ୍ଷର ଆକାର! ବିଜୟ ହେଉ, ଭୋଗ ଦାତା, କେଶବ! ବିଜୟ ହେଉ, ଜଗତର ନାଥ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାଥ! ବିଜୟ ହେଉ, ପାପ ନାଶକ! ବିଜୟ ହେଉ, ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ! ବିଜୟ ହେଉ, ଚକ୍ରଧାରୀ—ନମସ୍କାର! ବିଜୟ ହେଉ, ସମ୍ମାନ ଦାତା, ମନର ଆକାର! ବିଜୟ ହେଉ, ଜଗତରେ ପୂଜିତ! ବିଜୟ ହେଉ, ଧର୍ମ ଦାତା, ଧର୍ମର ଆକାର! ବିଜୟ ହେଉ, ସଂସାର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା! ବିଜୟ ହେଉ, ଅନ୍ନ ଦାତା, ଅନ୍ନର ଆକାର! ବିଜୟ ହେଉ, ବାଣୀର ନାଥ—ନମସ୍କାର! ବିଜୟ ହେଉ, ଶକ୍ତି ଦାତା, ଶକ୍ତିର ଆକାର! ବିଜୟ ହେଉ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଜୟ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦାତା!